<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.1//EN" "http://www.w3.org/TR/xhtml11/DTD/xhtml11.dtd">
<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="de">
<head>
<meta content="text/html; charset=UTF-8" http-equiv="content-type" />
<meta http-equiv="Content-Language" content="de" />
<meta name="generator" content="Pressbooks 6.5.1" />
<meta name="pb-authors" content="Benjamin Dillenburger" />
<meta name="pb-title" content="063-0640-22L 2022S: Computational Design I&amp;II (HS21-FS22)" />
<meta name="pb-language" content="de" />
<meta name="pb-cover-image" content="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/06/cover.png" />
<meta name="pb-about-50" content="HS21-FS22. Reader zum Computational Design Course. Nur für den Lehrgebrauch." />
<meta name="pb-about-unlimited" content="Editors: Benjamin Dillenburger, Anton Savov, Samuel Meury, Tom Bauer, Fei Li" />
<title>063-0640-22L 2022S: Computational Design I&amp;II (HS21-FS22)</title>
</head>
<body lang='de' >
<div id="half-title-page"><h1 class="title">063-0640-22L 2022S: Computational Design I&amp;II (HS21-FS22)</h1></div>
<div id="title-page">
			<h1 class="title">063-0640-22L 2022S: Computational Design I&amp;II (HS21-FS22)</h1>
		<h2 class="subtitle"></h2>
					<p class="author">Benjamin Dillenburger</p>
								<p class="publisher"></p>
		<p class="publisher-city"></p>
	</div>
<div id="copyright-page">
	<div class="ugc">
					<div class="license-attribution"><p><a href="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii" property="dc:title">063-0640-22L 2022S: Computational Design I&amp;II (HS21-FS22)</a> Copyright &copy; Benjamin Dillenburger. Alle Rechte vorbehalten.</p></div>
									</div>
</div>
<div id="toc">
	<h1>Inhalt</h1>
	<ul>
					<li class="front-matter introduction">
	<a href="#front-matter-introduction">
		<span class="toc-chapter-title">Einleitung</span>
							</a>
	</li>

					<li class="part">
	<a href="#part-main-body">
					Computer Aided Design
			</a>
</li>

					<li class="chapter standard">
	<a href="#chapter-computer">
		<span class="toc-chapter-title">Computer</span>
							</a>
			<ul class="sections">
							<li class="section">
	<a href="#chapter-244-section-1">
		<span class="toc-subsection-title">Digitale Signale und Binärcode</span>
	</a>
</li>
							<li class="section">
	<a href="#chapter-244-section-2">
		<span class="toc-subsection-title">Vom Jacquard Webstuhl zur Rechenmaschine</span>
	</a>
</li>
							<li class="section">
	<a href="#chapter-244-section-3">
		<span class="toc-subsection-title">Bildtafeln</span>
	</a>
</li>
					</ul>
	</li>

					<li class="chapter standard">
	<a href="#chapter-mensch-computer-interaktion">
		<span class="toc-chapter-title">Mensch-Computer-Interaktion</span>
							</a>
			<ul class="sections">
							<li class="section">
	<a href="#chapter-985-section-1">
		<span class="toc-subsection-title">Mensch – Maschine Interaktion</span>
	</a>
</li>
							<li class="section">
	<a href="#chapter-985-section-2">
		<span class="toc-subsection-title">Mixed Reality</span>
	</a>
</li>
							<li class="section">
	<a href="#chapter-985-section-3">
		<span class="toc-subsection-title">Internet of Things</span>
	</a>
</li>
							<li class="section">
	<a href="#chapter-985-section-4">
		<span class="toc-subsection-title">Bildtafeln</span>
	</a>
</li>
					</ul>
	</li>

					<li class="chapter standard">
	<a href="#chapter-chapter-1">
		<span class="toc-chapter-title">Computer Aided Design</span>
							</a>
			<ul class="sections">
							<li class="section">
	<a href="#chapter-5-section-1">
		<span class="toc-subsection-title">Technisches Zeichnen</span>
	</a>
</li>
							<li class="section">
	<a href="#chapter-5-section-2">
		<span class="toc-subsection-title">Entwicklung von CAD</span>
	</a>
</li>
							<li class="section">
	<a href="#chapter-5-section-3">
		<span class="toc-subsection-title">Anatonomie einer CAD Software</span>
	</a>
</li>
							<li class="section">
	<a href="#chapter-5-section-4">
		<span class="toc-subsection-title">Rhino als Beispiel</span>
	</a>
</li>
							<li class="section">
	<a href="#chapter-5-section-5">
		<span class="toc-subsection-title">Grasshopper als Beispiel für Visuelle Programmierung</span>
	</a>
</li>
							<li class="section">
	<a href="#chapter-5-section-6">
		<span class="toc-subsection-title">Bildtafeln</span>
	</a>
</li>
					</ul>
	</li>

					<li class="part">
	<a href="#part-part-2">
					Digitale Geometrie
			</a>
</li>

					<li class="chapter standard">
	<a href="#chapter-computational-geometry">
		<span class="toc-chapter-title">Darstellende Geometrie</span>
							</a>
			<ul class="sections">
							<li class="section">
	<a href="#chapter-21-section-1">
		<span class="toc-subsection-title">Entwicklung der Darstellende Geometrie</span>
	</a>
</li>
							<li class="section">
	<a href="#chapter-21-section-2">
		<span class="toc-subsection-title">Projektionen</span>
	</a>
</li>
							<li class="section">
	<a href="#chapter-21-section-3">
		<span class="toc-subsection-title">Koordinatensysteme</span>
	</a>
</li>
							<li class="section">
	<a href="#chapter-21-section-4">
		<span class="toc-subsection-title">Vektoren</span>
	</a>
</li>
							<li class="section">
	<a href="#chapter-21-section-5">
		<span class="toc-subsection-title">Transformationen</span>
	</a>
</li>
							<li class="section">
	<a href="#chapter-21-section-6">
		<span class="toc-subsection-title">Constructive Solid Geometry</span>
	</a>
</li>
							<li class="section">
	<a href="#chapter-21-section-7">
		<span class="toc-subsection-title">Platonische Körper</span>
	</a>
</li>
							<li class="section">
	<a href="#chapter-21-section-8">
		<span class="toc-subsection-title">Bildtafeln</span>
	</a>
</li>
					</ul>
	</li>

					<li class="chapter standard">
	<a href="#chapter-digitale-geometrie-2">
		<span class="toc-chapter-title">Parametrische Kurven und Flächen</span>
							</a>
			<ul class="sections">
							<li class="section">
	<a href="#chapter-403-section-1">
		<span class="toc-subsection-title">NURBS</span>
	</a>
</li>
							<li class="section">
	<a href="#chapter-403-section-2">
		<span class="toc-subsection-title">Kurven</span>
	</a>
</li>
							<li class="section">
	<a href="#chapter-403-section-3">
		<span class="toc-subsection-title">Flächen</span>
	</a>
</li>
							<li class="section">
	<a href="#chapter-403-section-4">
		<span class="toc-subsection-title">Parametrische Flächen</span>
	</a>
</li>
							<li class="section">
	<a href="#chapter-403-section-5">
		<span class="toc-subsection-title">NURBS Flächen</span>
	</a>
</li>
							<li class="section">
	<a href="#chapter-403-section-6">
		<span class="toc-subsection-title">Bildtafeln</span>
	</a>
</li>
					</ul>
	</li>

					<li class="chapter standard">
	<a href="#chapter-strukturen">
		<span class="toc-chapter-title">Geometrische Strukturen</span>
							</a>
			<ul class="sections">
							<li class="section">
	<a href="#chapter-444-section-1">
		<span class="toc-subsection-title">Punktwolken</span>
	</a>
</li>
							<li class="section">
	<a href="#chapter-444-section-2">
		<span class="toc-subsection-title">Mesh – Diskrete Flächennetze</span>
	</a>
</li>
							<li class="section">
	<a href="#chapter-444-section-3">
		<span class="toc-subsection-title">Voxel – Diskrete Volumen</span>
	</a>
</li>
							<li class="section">
	<a href="#chapter-444-section-4">
		<span class="toc-subsection-title">Implizite Flächen</span>
	</a>
</li>
							<li class="section">
	<a href="#chapter-444-section-5">
		<span class="toc-subsection-title">Bildtafeln</span>
	</a>
</li>
					</ul>
	</li>

					<li class="chapter standard">
	<a href="#chapter-graphen">
		<span class="toc-chapter-title">Topologie, Graphen und Netzwerke</span>
							</a>
			<ul class="sections">
							<li class="section">
	<a href="#chapter-637-section-1">
		<span class="toc-subsection-title">Topologie</span>
	</a>
</li>
							<li class="section">
	<a href="#chapter-637-section-2">
		<span class="toc-subsection-title">Graphen</span>
	</a>
</li>
					</ul>
	</li>

					<li class="part">
	<a href="#part-computational-geometry">
					Digitale Ausgabe
			</a>
</li>

					<li class="chapter standard">
	<a href="#chapter-digitale-bilder">
		<span class="toc-chapter-title">Digitale Bilder</span>
							</a>
			<ul class="sections">
							<li class="section">
	<a href="#chapter-23-section-1">
		<span class="toc-subsection-title">Bilddaten</span>
	</a>
</li>
							<li class="section">
	<a href="#chapter-23-section-2">
		<span class="toc-subsection-title">Bildsynthese – Rendering</span>
	</a>
</li>
							<li class="section">
	<a href="#chapter-23-section-3">
		<span class="toc-subsection-title">Bildkomposition</span>
	</a>
</li>
							<li class="section">
	<a href="#chapter-23-section-4">
		<span class="toc-subsection-title">Bildtafeln</span>
	</a>
</li>
					</ul>
	</li>

					<li class="chapter standard">
	<a href="#chapter-digitale-fabrikation">
		<span class="toc-chapter-title">Digitale Fabrikation</span>
							</a>
			<ul class="sections">
							<li class="section">
	<a href="#chapter-26-section-1">
		<span class="toc-subsection-title">Modelle</span>
	</a>
</li>
							<li class="section">
	<a href="#chapter-26-section-2">
		<span class="toc-subsection-title">CNC</span>
	</a>
</li>
							<li class="section">
	<a href="#chapter-26-section-3">
		<span class="toc-subsection-title">Rapid Prototyping</span>
	</a>
</li>
					</ul>
	</li>

					<li class="part">
	<a href="#part-digitale-prozesse">
					Digitale Prozesse
			</a>
</li>

					<li class="chapter standard">
	<a href="#chapter-digitale-daten">
		<span class="toc-chapter-title">Daten und Modelle</span>
							</a>
			<ul class="sections">
							<li class="section">
	<a href="#chapter-33-section-1">
		<span class="toc-subsection-title">Technische Entwicklungen</span>
	</a>
</li>
							<li class="section">
	<a href="#chapter-33-section-2">
		<span class="toc-subsection-title">Theoretische Grundlagen</span>
	</a>
</li>
							<li class="section">
	<a href="#chapter-33-section-3">
		<span class="toc-subsection-title">Digitale Datenstrukturen</span>
	</a>
</li>
							<li class="section">
	<a href="#chapter-33-section-4">
		<span class="toc-subsection-title">Digitale Prozessketten</span>
	</a>
</li>
					</ul>
	</li>

					<li class="chapter standard">
	<a href="#chapter-digitaler-code">
		<span class="toc-chapter-title">Code</span>
							</a>
			<ul class="sections">
							<li class="section">
	<a href="#chapter-35-section-1">
		<span class="toc-subsection-title">Algorithmus</span>
	</a>
</li>
							<li class="section">
	<a href="#chapter-35-section-2">
		<span class="toc-subsection-title">Programmiersprachen</span>
	</a>
</li>
							<li class="section">
	<a href="#chapter-35-section-3">
		<span class="toc-subsection-title">Variablen</span>
	</a>
</li>
							<li class="section">
	<a href="#chapter-35-section-4">
		<span class="toc-subsection-title">Wiederholung</span>
	</a>
</li>
							<li class="section">
	<a href="#chapter-35-section-5">
		<span class="toc-subsection-title">Bedingungen</span>
	</a>
</li>
							<li class="section">
	<a href="#chapter-35-section-6">
		<span class="toc-subsection-title">Bildtafeln</span>
	</a>
</li>
					</ul>
	</li>

					<li class="chapter standard">
	<a href="#chapter-digitaler-code-2">
		<span class="toc-chapter-title">Parametrisches und Procedurales Design</span>
							</a>
			<ul class="sections">
							<li class="section">
	<a href="#chapter-647-section-1">
		<span class="toc-subsection-title">Parameter</span>
	</a>
</li>
							<li class="section">
	<a href="#chapter-647-section-2">
		<span class="toc-subsection-title">Parametrisches Design</span>
	</a>
</li>
							<li class="section">
	<a href="#chapter-647-section-3">
		<span class="toc-subsection-title">Mapping</span>
	</a>
</li>
							<li class="section">
	<a href="#chapter-647-section-4">
		<span class="toc-subsection-title">Rekursion</span>
	</a>
</li>
							<li class="section">
	<a href="#chapter-647-section-5">
		<span class="toc-subsection-title">Fraktal</span>
	</a>
</li>
							<li class="section">
	<a href="#chapter-647-section-6">
		<span class="toc-subsection-title">L-System</span>
	</a>
</li>
							<li class="section">
	<a href="#chapter-647-section-7">
		<span class="toc-subsection-title">Shape Grammar</span>
	</a>
</li>
							<li class="section">
	<a href="#chapter-647-section-8">
		<span class="toc-subsection-title">Bildtafeln</span>
	</a>
</li>
					</ul>
	</li>

					<li class="chapter standard">
	<a href="#chapter-digitale-analyse">
		<span class="toc-chapter-title">Analyse und Simulation</span>
							</a>
			<ul class="sections">
							<li class="section">
	<a href="#chapter-37-section-1">
		<span class="toc-subsection-title">Geometrische Analysen</span>
	</a>
</li>
							<li class="section">
	<a href="#chapter-37-section-2">
		<span class="toc-subsection-title">Netzwerk Analysen</span>
	</a>
</li>
							<li class="section">
	<a href="#chapter-37-section-3">
		<span class="toc-subsection-title">Simulation</span>
	</a>
</li>
							<li class="section">
	<a href="#chapter-37-section-4">
		<span class="toc-subsection-title">Physics Engine</span>
	</a>
</li>
							<li class="section">
	<a href="#chapter-37-section-5">
		<span class="toc-subsection-title">Partikel</span>
	</a>
</li>
							<li class="section">
	<a href="#chapter-37-section-6">
		<span class="toc-subsection-title">Agenten</span>
	</a>
</li>
							<li class="section">
	<a href="#chapter-37-section-7">
		<span class="toc-subsection-title">Emergenz</span>
	</a>
</li>
					</ul>
	</li>

					<li class="chapter standard">
	<a href="#chapter-digitale-optimierung">
		<span class="toc-chapter-title">Suche und Optimierung</span>
							</a>
			<ul class="sections">
							<li class="section">
	<a href="#chapter-39-section-1">
		<span class="toc-subsection-title">Entwerfen als Variantenerzeugung und Einschränkung</span>
	</a>
</li>
							<li class="section">
	<a href="#chapter-39-section-2">
		<span class="toc-subsection-title">Probleme</span>
	</a>
</li>
							<li class="section">
	<a href="#chapter-39-section-3">
		<span class="toc-subsection-title">Heuristik</span>
	</a>
</li>
							<li class="section">
	<a href="#chapter-39-section-4">
		<span class="toc-subsection-title">Evolutionäre Algorithmen</span>
	</a>
</li>
							<li class="section">
	<a href="#chapter-39-section-5">
		<span class="toc-subsection-title">Fitnesslandschaft</span>
	</a>
</li>
					</ul>
	</li>

					<li class="back-matter glossary">
	<a href="#back-matter-glossary">
		<span class="toc-chapter-title">Glossary</span>
							</a>
	</li>

			</ul>
</div>
<div class="front-matter introduction " id="front-matter-introduction" title="Einleitung">
	<div class="front-matter-title-wrap">
		<p class="front-matter-number">1</p>
		<h1 class="front-matter-title">Einleitung</h1>
			</div>
	<div class="ugc front-matter-ugc">
					<p class="short-title">Einleitung</p>
				 <p>Dieses Buch ist ein Teil der Vorlesungsunterlagen zu dem Kurs Computational Design und deckt den theoretischen Teil ab. Es handelt sich dabei um eine kuratierte und komprimierte Sammlung an Texten aus verschiedenen Quellen,&nbsp; die sich mit den zentralen Aspekten des Themas auseinandersetzen. Diese Sammlung ist mit Illustrationen und Diagrammen zur Verständnishilfe ergänzt.</p> <div class="textbox tbexkurs"><h2 class="not-in-list">Anmerkung:</h2> <p>Bei dieser Version handelt es sich um die erste Version des Skripts. Kleinere Anpassungen werden wir noch vornehmen. Gleichzeitig sind wir um jedes konstruktives Feedback zum dem Skript dankbar. Bitte nutzt dafür die Moodle Forum Funktion!</p> </div> <p>&nbsp;</p> <p>Die relevanten Quellen sind hier aufgelistet:</p> <style type="text/css" scoped="scoped">#gallery-1 { margin: auto; } #gallery-1 .gallery-item { float: left; margin-top: 10px; text-align: center; width: 50%; } #gallery-1 img { border: 2px solid #cfcfcf; } #gallery-1 .gallery-caption { margin-left: 0; } /* see gallery_shortcode() in wp-includes/media.php */ </style> <div id="gallery-1" class="gallery galleryid-0 gallery-columns-2 gallery-size-medium"><dl class="gallery-item"><dt class="gallery-icon portrait"><img width="231" height="300" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/essential_mathematics-231x300.png" class="attachment-medium size-medium" alt="" aria-describedby="gallery-1-625" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/essential_mathematics-231x300.png 231w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/essential_mathematics-788x1024.png 788w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/essential_mathematics-768x998.png 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/essential_mathematics-65x84.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/essential_mathematics-225x292.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/essential_mathematics-350x455.png 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/essential_mathematics.png 1142w" title="" /> </dt> <dd class="wp-caption-text gallery-caption" id="gallery-1-625">https://developer.rhino3d.com/guides/general/essential-mathematics/ </dd> </dl> <dl class="gallery-item"><dt class="gallery-icon portrait"><img width="242" height="300" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/computational_design-242x300.jpeg" class="attachment-medium size-medium" alt="" aria-describedby="gallery-1-626" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/computational_design-242x300.jpeg 242w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/computational_design-65x81.jpeg 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/computational_design-225x279.jpeg 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/computational_design-350x434.jpeg 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/computational_design.jpeg 484w" title="" /> </dt> <dd class="wp-caption-text gallery-caption" id="gallery-1-626">E. Lass, H. Pottmann, A. Asperl, M. Hofer, and A. Kilian, Architekturgeometrie, 1st ed. Ambra Verlag, 2009. </dd> </dl> <p><br style="clear: both" /></p> <dl class="gallery-item"><dt class="gallery-icon portrait"><img width="218" height="300" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/atlas-of-digital-architecture-cover-218x300.jpg" class="attachment-medium size-medium" alt="" aria-describedby="gallery-1-627" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/atlas-of-digital-architecture-cover-218x300.jpg 218w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/atlas-of-digital-architecture-cover-65x90.jpg 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/atlas-of-digital-architecture-cover-225x310.jpg 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/atlas-of-digital-architecture-cover-350x483.jpg 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/atlas-of-digital-architecture-cover.jpg 435w" title="" /> </dt> <dd class="wp-caption-text gallery-caption" id="gallery-1-627">L. Hovestadt, U. Hirschberg, and O. Fritz, Atlas of Digital Architecture: Terminology, Concepts, Methods, Tools, Examples, Phenomena, 1st ed. Boston: Birkhäuser, 2020. </dd> </dl> <dl class="gallery-item"><dt class="gallery-icon portrait"><img width="245" height="300" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Wikipedia-logo-de-245x300.png" class="attachment-medium size-medium" alt="" aria-describedby="gallery-1-628" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Wikipedia-logo-de-245x300.png 245w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Wikipedia-logo-de-836x1024.png 836w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Wikipedia-logo-de-768x941.png 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Wikipedia-logo-de-65x80.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Wikipedia-logo-de-225x276.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Wikipedia-logo-de-350x429.png 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Wikipedia-logo-de.png 1058w" title="" /> </dt> <dd class="wp-caption-text gallery-caption" id="gallery-1-628">wikipedia.org </dd> </dl> <p><br style="clear: both" /></p> <dl class="gallery-item"><dt class="gallery-icon portrait"><img width="237" height="300" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/ArchitecturalPhotography-237x300.png" class="attachment-medium size-medium" alt="" aria-describedby="gallery-1-860" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/ArchitecturalPhotography-237x300.png 237w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/ArchitecturalPhotography-768x972.png 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/ArchitecturalPhotography-65x82.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/ArchitecturalPhotography-225x285.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/ArchitecturalPhotography-350x443.png 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/ArchitecturalPhotography.png 790w" title="" /> </dt> <dd class="wp-caption-text gallery-caption" id="gallery-1-860">A. Schulz, Architectural Photography: Composition, Capture, and Digital Image Processing, 2nd Edition. Santa Barbara, CA : Sebastopol, CA: Rocky Nook, 2012. </dd> </dl> <dl class="gallery-item"><dt class="gallery-icon portrait"><img width="243" height="300" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/TheNatureOfCode-243x300.jpeg" class="attachment-medium size-medium" alt="" aria-describedby="gallery-1-939" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/TheNatureOfCode-243x300.jpeg 243w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/TheNatureOfCode-65x80.jpeg 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/TheNatureOfCode-225x278.jpeg 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/TheNatureOfCode-350x432.jpeg 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/TheNatureOfCode.jpeg 405w" title="" /> </dt> <dd class="wp-caption-text gallery-caption" id="gallery-1-939">The Nature of Code, Daniel Shiffman </dd> </dl> <p><br style="clear: both" /> </p></div> <div class="mceTemp"></div> <p>&nbsp;</p> 
	</div>
			
				
				
	</div>
<div class="part-wrapper" id="part-main-body-wrapper">
    <div class="part  " id="part-main-body">
	<div class="part-title-wrap">
		<p class="part-number">I</p>
		<h1 class="part-title">Computer Aided Design</h1>
	</div>
	<div class="ugc part-ugc">
		
	</div>
			
				
	</div>
<div class="chapter standard with-subsections" id="chapter-computer" title="Computer">
	<div class="chapter-title-wrap">
		<p class="chapter-number">1</p>
		<h1 class="chapter-title">Computer</h1>
			</div>
	<div class="ugc chapter-ugc">
					<p class="short-title"></p>
				
 <h1 id="chapter-244-section-1" class="section-header in-list z1a6a33d6840c">1.1 – Digitale Signale und Binärcode</h1> <div id="attachment_595" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-595" id="zd97ce4b5bd3b" class="in-list wp-image-595 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/digital_analog-copy-300x87.png" alt="" width="300" height="87" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/digital_analog-copy-300x87.png 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/digital_analog-copy-1024x295.png 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/digital_analog-copy-768x222.png 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/digital_analog-copy-65x19.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/digital_analog-copy-225x65.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/digital_analog-copy-350x101.png 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/digital_analog-copy.png 1040w" title=""> <p id="caption-attachment-595" class="wp-caption-text">Abbildung 1.1 – Kontinuierliche (analoge) und diskrete (digitale) Signale</p> </div> <p>Ein <strong>analoges Signal</strong> ist eine physikalische Größe, die im Verlauf der Größe (Amplitude) als auch im zeitlichen Verlauf kontinuierliche Werte annehmen kann.</p> <p><span class="glossary-term">Ein <strong>digitales Signal</strong> </span> (digitus: Finger, lat.) ist eine physikalische Größe, die nur bestimmte diskrete Werte annehmen kann. Die Werte entsprechen der Anzahl der vordefinierten Zustände. Werden zwei Zustände definiert (0 und 1), dann handelt es sich um binäre (digitale) Signale.</p> <p>Ein <span class="glossary-term"><strong>Binärcode</strong></span> ist ein Code, in dem Informationen durch Sequenzen von zwei verschiedenen Symbolen (zum Beispiel 1/0 oder wahr/falsch) dargestellt werden. Die Bezeichnung leitet sich von der lateinischen Vorsilbe bi ab, welche die Bedeutung zwei oder doppelt hat.</p> <div class="video-container--failed"><div class="textbox interactive-content interactive-content--oembed"><span class="interactive-content__icon"></span> <p>One or more interactive elements has been excluded from this version of the text. You can view them online here: <a href="#oembed-1" title="Binary Counter" data-url="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/?p=244#oembed-1">https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/?p=244#oembed-1</a> </p> </div> </div> <div id="attachment_659" style="width: 190px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-659" id="z76b6aabfedd8" class="in-list wp-image-659 size-full" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Wikipedia_in_binary.gif" alt="" width="180" height="35" title=""> <p id="caption-attachment-659" class="wp-caption-text">Abbildung 1.2 – Binäre Darstellung des Wortes „Wikipedia“</p> </div> <p>Im weiteren Sinne war Leibniz wegbereitend für die Rechenmaschine im heutigen Sinne, den Computer. Er entdeckte, dass sich Rechenprozesse viel einfacher mit einer binären Zahlencodierung durchführen lassen, und ferner, dass sich mittels des binären Zahlencodes die Prinzipien der Arithmetik mit den Prinzipien der Logik verknüpfen lassen (siehe De progressione Dyadica, 1679; oder Explication de l’Arithmetique Binaire, 1703). Die hier erforschten Prinzipien wurden erst 230 Jahre später in der Konstruktion von Rechenmaschinen eingesetzt (z. B. bei der Zuse Z1). Leibniz hatte beim Bau einer Rechenmaschine, anders als frühere Erfinder, eher philosophische Motive. Mit dem viel bemühten Zitat, es sei „ausgezeichneter Menschen unwürdig, gleich Sklaven Stunden zu verlieren mit Berechnungen“, wird eine Grenze zwischen Mensch und Maschine gezogen. Dem Erfindergeist (Freiheit, Spontaneität und Vernunft) als das spezifisch Menschliche wird das Mechanische der technisch-natürlichen Kausalität gegenübergestellt.</p> <div><div class="textbox tbverweis"><div><p>„<em>Es ist unwürdig, die Zeit von hervorragenden Leuten mit knechtischen Rechenarbeiten zu verschwenden, weil bei Einsatz einer Maschine auch der Einfältigste die Ergebnisse sicher hinschreiben kann.“</em></p> </div> <p>Gottfried Wilhelm Leibniz</p> </div> </div> <p>Binärcodes bilden auf Grund ihrer Einfachheit in aller Regel die Grundlage für die Verarbeitung digitaler Informationen und werden deshalb häufig im Zusammenhang mit deren Verarbeitung genannt; „Computer funktionieren mit diesem Code“.</p> <p>Viele der Binärcode-Arten sind im Gebiet der Informationstechnik entstanden und werden dort verwendet; der Ausdruck „Binärcode“ wird im Computer-Sprachgebrauch auch als Synonym für Maschinencode, Maschinenprogramm oder Maschinensprache verwendet.</p> <h1 id="chapter-244-section-2" class="section-header in-list z178ab96e1748">1.2 – Vom Jacquard Webstuhl zur Rechenmaschine</h1> <p>Als&nbsp;<b>Jacquardwebstuhl</b>&nbsp;bezeichnet man den von&nbsp;<a title="Joseph-Marie Jacquard" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Joseph-Marie_Jacquard" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Joseph-Marie_Jacquard">Joseph-Marie Jacquard</a>&nbsp;weiterentwickelten&nbsp;<a title="Webstuhl" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Webstuhl" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Webstuhl">Webstuhl</a>. Beim ursprünglichen Jacquardwebstuhl wurden die Platinenbewegungen durch <a title="Lochkarte" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Lochkarte" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Lochkarte">Lochkarten</a> gesteuert. Dies war eine der ersten bekannten Anwendungen der Lochkartentechnik überhaupt. Zur <strong>Hardware</strong>, dem Webstuhl, haben wir hier also erstmals eine <strong>Software</strong>, die Lochkarte, die die Hardware steuern kann. Die meisten neueren Einrichtungen arbeiten mit elektromagnetischer Übertragung der vom Computer gegebenen Steuerungsimpulse. Diese Verwendung von austauschbaren Lochkarten zur Steuerung einer Abfolge von Vorgängen gilt als wichtiger Schritt in der Geschichte der Computerhardware und hat die Analytical Engine von Charles Babbage inspiriert.</p> <p>Die <b>Analytical Engine</b>&nbsp;(<a title="Englische Sprache" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Englische_Sprache" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Englische_Sprache">englisch</a>&nbsp;für&nbsp;<i>Analytische Maschine</i><sup id="cite_ref-heiseonline_3315325_1-0" class="reference"><a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Analytical_Engine#cite_note-heiseonline_3315325-1" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Analytical_Engine#cite_note-heiseonline_3315325-1">[1]</a></sup>) ist der Entwurf einer mechanischen <a title="Rechenmaschine" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Rechenmaschine" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Rechenmaschine">Rechenmaschine</a>&nbsp;für allgemeine Anwendungen. Sie stammt von dem britischen Mathematikprofessor&nbsp;<a title="Charles Babbage" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Charles_Babbage" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Charles_Babbage">Charles Babbage</a>&nbsp;(1791–1871) und stellt einen wichtigen Schritt in der Geschichte des&nbsp;<a title="Computer" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Computer" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Computer">Computers</a> dar.</p> <p>Als&nbsp;<a title="Computerprogramm" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Computerprogramm" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Computerprogramm">Programme</a>&nbsp;gibt es tabellarische Darstellungen; ein Satz von 1837/38 ist erhalten und enthält bereits das Beispiel für die Auflösung eines linearen Gleichungssystems, wie es von&nbsp;<a title="Luigi Federico Menabrea" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Luigi_Federico_Menabrea" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Luigi_Federico_Menabrea">Luigi Federico Menabrea</a>&nbsp;1842 und&nbsp;<a title="Ada Lovelace" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Ada_Lovelace" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Ada_Lovelace">Ada Lovelace</a>&nbsp;1843 veröffentlicht wurde; von letzterer ist wohl das Beispiel der Berechnung der&nbsp;<a title="Bernoulli-Zahl" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Bernoulli-Zahl" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Bernoulli-Zahl">Bernoulli-Zahlen</a>.</p> <p>Eine&nbsp;<b>Turingmaschine</b>&nbsp;ist ein mathematisches&nbsp;<a title="Modell" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Modell" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Modell">Modell</a>&nbsp;der&nbsp;<a title="Theoretische Informatik" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Theoretische_Informatik" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Theoretische_Informatik">theoretischen Informatik</a>, das eine&nbsp;<a title="Automat (Informatik)" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Automat_(Informatik)" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Automat_(Informatik)">abstrakte Maschine</a>&nbsp;definiert. Bei diesem Rechnermodell werden nach festgelegten Regeln Manipulationen von&nbsp;<a title="Zeichen" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Zeichen" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Zeichen">Zeichen</a>&nbsp;vorgenommen. Die Turingmaschine ist benannt nach dem britischen Mathematiker&nbsp;<a title="Alan Turing" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Alan_Turing" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Alan_Turing">Alan Turing</a>, der sie 1936/37 einführte. Turingmaschinen machen die Begriffe des&nbsp;<a title="Algorithmus" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Algorithmus" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Algorithmus">Algorithmus</a>&nbsp;und der&nbsp;<a title="Berechenbarkeit" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Berechenbarkeit" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Berechenbarkeit">Berechenbarkeit</a>&nbsp;<a title="Mathematik" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Mathematik" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Mathematik">mathematisch</a> fassbar, das heißt, sie formalisieren diese Begriffe und bilden eines der Fundamente der <a title="Theoretische Informatik" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Theoretische_Informatik" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Theoretische_Informatik">Theoretischen Informatik</a>.</p> <div id="attachment_232" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-232" id="z65de0e4c75cd" class="in-list wp-image-232 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/1024px-Turingmaschine.svg_-300x150.png" alt="" width="300" height="150" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/1024px-Turingmaschine.svg_-300x150.png 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/1024px-Turingmaschine.svg_-768x384.png 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/1024px-Turingmaschine.svg_-65x33.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/1024px-Turingmaschine.svg_-225x113.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/1024px-Turingmaschine.svg_-350x175.png 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/1024px-Turingmaschine.svg_.png 1024w" title=""> <p id="caption-attachment-232" class="wp-caption-text">Abbildung 1.3 – 1-Band-Turingmaschine: abstraktes Modell eines Rechners, der mit nur drei Operationen (Lesen, Schreiben und Kopf Bewegen) sämtliche berechenbare Probleme lösen kann</p> </div> <div class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1ro0kt6 r-eqz5dr r-16y2uox r-1wbh5a2 r-crgep1 r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-bnwqim r-417010" data-block-content="a40775f237d54b51af8393242c341b65"><h1 id="chapter-244-section-3" class="section-header in-list zcb8a10d74e20">1.3 – Bildtafeln</h1> <div id="attachment_258" style="width: 216px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-258" id="z50e73d51e039" class="in-list wp-image-258 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Leibniz-206x300.jpeg" alt="" width="206" height="300" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Leibniz-206x300.jpeg 206w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Leibniz-65x95.jpeg 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Leibniz-225x327.jpeg 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Leibniz-350x509.jpeg 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Leibniz.jpeg 517w" title=""> <p id="caption-attachment-258" class="wp-caption-text">Abbildung 1.4 – Gottfried Wilhelm Leibniz. Portrait by the French engraver Pierre Savart (1737-1780) from Leibniz (Gottfried Wilhelm), Opera omnia, nunc primum collecta, in Classes distributa… (1768).</p> </div> <div id="attachment_682" style="width: 199px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-682" id="z111bb03b64f0" class="size-medium wp-image-682" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Ada_Lovelace-189x300.jpeg" alt="" width="189" height="300" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Ada_Lovelace-189x300.jpeg 189w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Ada_Lovelace-645x1024.jpeg 645w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Ada_Lovelace-768x1219.jpeg 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Ada_Lovelace-968x1536.jpeg 968w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Ada_Lovelace-65x103.jpeg 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Ada_Lovelace-225x357.jpeg 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Ada_Lovelace-350x555.jpeg 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Ada_Lovelace.jpeg 1024w" title=""> <p id="caption-attachment-682" class="wp-caption-text">Abbildung 1.5 – Abgebildete Person: Ada Lovelace Ada Augusta Byron, einzige Tochter von Lord Byron. Heiratet William King im Jahre 1835. Sie wurden Graf und Gräfin von Lovelace im Jahre 1838. Ada Lovelace war eine begeisterte Mathematikerin und wird oft als erste Computer-Programmiererin angesehen, nachdem sie einen Algorithmus für die Analytical Engine von Charles Babbage schrieb.</p> </div> <div id="attachment_234" style="width: 230px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-234" id="zcb02aea3e785" class="in-list wp-image-234 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Alan_Turing_Aged_16-220x300.jpeg" alt="" width="220" height="300" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Alan_Turing_Aged_16-220x300.jpeg 220w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Alan_Turing_Aged_16-65x88.jpeg 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Alan_Turing_Aged_16-225x306.jpeg 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Alan_Turing_Aged_16-350x477.jpeg 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Alan_Turing_Aged_16.jpeg 675w" title=""> <p id="caption-attachment-234" class="wp-caption-text">Abbildung 1.6 – Passport photo of Alan Turing at age 16</p> </div> <div id="attachment_222" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-222" id="z19ac5d697ff3" class="in-list wp-image-222 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/schallplatte-300x169.jpg" alt="" width="300" height="169" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/schallplatte-300x169.jpg 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/schallplatte-768x432.jpg 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/schallplatte-65x37.jpg 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/schallplatte-225x126.jpg 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/schallplatte-350x197.jpg 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/schallplatte.jpg 1000w" title=""> <p id="caption-attachment-222" class="wp-caption-text">Abbildung 1.7 – Elektronenmikroskopische Aufnahme einer Plattennadel</p> </div> <div id="attachment_225" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-225" id="z47dfb9285577" class="in-list wp-image-225 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/CD_Innenseite_bei_1000_fach-300x218.jpeg" alt="" width="300" height="218" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/CD_Innenseite_bei_1000_fach-300x218.jpeg 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/CD_Innenseite_bei_1000_fach-1024x743.jpeg 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/CD_Innenseite_bei_1000_fach-768x557.jpeg 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/CD_Innenseite_bei_1000_fach-65x47.jpeg 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/CD_Innenseite_bei_1000_fach-225x163.jpeg 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/CD_Innenseite_bei_1000_fach-350x254.jpeg 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/CD_Innenseite_bei_1000_fach.jpeg 1058w" title=""> <p id="caption-attachment-225" class="wp-caption-text">Abbildung 1.8 – CD Innenrand bei ca. 1000 fach, Auflicht.</p> </div> <div id="attachment_255" style="width: 233px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-255" id="za923329063d8" class="in-list wp-image-255 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Leibniz_binary_system_1703-223x300.png" alt="" width="223" height="300" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Leibniz_binary_system_1703-223x300.png 223w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Leibniz_binary_system_1703-65x88.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Leibniz_binary_system_1703-225x303.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Leibniz_binary_system_1703-350x471.png 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Leibniz_binary_system_1703.png 727w" title=""> <p id="caption-attachment-255" class="wp-caption-text">Abbildung 1.9 – Seite aus „Explication de l’Arithmétique Binaire“, 1703 Gottfried Wilhelm Leibniz – Académie des sciences de Paris, 1703, sur Gallica. Gerhardt’s Leibnizens mathematsche Schriften, Band 7, p. 224, sur Gallica and on WikiCommons. On Wikisource : Explication de l’arithmétique binaire. Table of the numbers 0 to 32 in binary figures from the Leibniz’s paper Explication de l’arithmétique binaire, qui se sert des seuls caractères 0 et 1, avec des remarques sur son utilité, et sur ce qu’elle donne le sens des anciennes figures chinoises de Fohy.</p> </div> <div id="attachment_236" style="width: 219px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-236" id="zb8ad89a760be" class="in-list wp-image-236 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/The-Jacquard-Loom-Rights-This-image-is-in-the-public-domain-From-The-Popular-Science-209x300.jpg" alt="" width="209" height="300" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/The-Jacquard-Loom-Rights-This-image-is-in-the-public-domain-From-The-Popular-Science-209x300.jpg 209w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/The-Jacquard-Loom-Rights-This-image-is-in-the-public-domain-From-The-Popular-Science-715x1024.jpg 715w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/The-Jacquard-Loom-Rights-This-image-is-in-the-public-domain-From-The-Popular-Science-768x1100.jpg 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/The-Jacquard-Loom-Rights-This-image-is-in-the-public-domain-From-The-Popular-Science-65x93.jpg 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/The-Jacquard-Loom-Rights-This-image-is-in-the-public-domain-From-The-Popular-Science-225x322.jpg 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/The-Jacquard-Loom-Rights-This-image-is-in-the-public-domain-From-The-Popular-Science-350x502.jpg 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/The-Jacquard-Loom-Rights-This-image-is-in-the-public-domain-From-The-Popular-Science.jpg 850w" title=""> <p id="caption-attachment-236" class="wp-caption-text">Abbildung 1.10 – The Jacquard Loom. Rights: This image is in the public domain. From: The Popular Science Monthly (New York: Popular Science Pub. Co., etc., 1891), http://archive.org/details/popularsciencemo39newy.</p> </div> <div class="mceTemp"></div> <div id="attachment_253" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-253" id="zf218925a1346" class="in-list wp-image-253 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Babbages_Analytical_Engine_1834-1871._9660574685-300x235.jpg" alt="" width="300" height="235" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Babbages_Analytical_Engine_1834-1871._9660574685-300x235.jpg 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Babbages_Analytical_Engine_1834-1871._9660574685-1024x801.jpg 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Babbages_Analytical_Engine_1834-1871._9660574685-768x601.jpg 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Babbages_Analytical_Engine_1834-1871._9660574685-65x51.jpg 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Babbages_Analytical_Engine_1834-1871._9660574685-225x176.jpg 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Babbages_Analytical_Engine_1834-1871._9660574685-350x274.jpg 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Babbages_Analytical_Engine_1834-1871._9660574685.jpg 1250w" title=""> <p id="caption-attachment-253" class="wp-caption-text">Abbildung 1.11 – This was the first fully-automatic calculating machine. British computing pioneer Charles Babbage (1791-1871) first conceived the idea of an advanced calculating machine to calculate and print mathematical tables in 1812. This machine, conceived by Babbage in 1834, was designed to evaluate any mathematical formula and to have even higher powers of analysis than his original Difference engine of the 1820s. Only part of the machine was completed before his death in 1871. This is a portion of the mill with a printing mechanism. Babbage was also a reformer, mathematician, philosopher, inventor and political economist.</p> </div> <div id="attachment_689" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-689" id="z5c95988dfbc3" class="size-medium wp-image-689" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/EPROM-Microcontroller_Intel_87C51_chip-300x262.jpeg" alt="" width="300" height="262" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/EPROM-Microcontroller_Intel_87C51_chip-300x262.jpeg 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/EPROM-Microcontroller_Intel_87C51_chip-1024x893.jpeg 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/EPROM-Microcontroller_Intel_87C51_chip-768x670.jpeg 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/EPROM-Microcontroller_Intel_87C51_chip-1536x1339.jpeg 1536w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/EPROM-Microcontroller_Intel_87C51_chip-2048x1786.jpeg 2048w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/EPROM-Microcontroller_Intel_87C51_chip-65x57.jpeg 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/EPROM-Microcontroller_Intel_87C51_chip-225x196.jpeg 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/EPROM-Microcontroller_Intel_87C51_chip-350x305.jpeg 350w" title=""> <p id="caption-attachment-689" class="wp-caption-text">Abbildung 1.12 – 87C51 Mikrocontroller mit EPROM</p> </div> </div> <div class="mceTemp"></div> 

	</div>
			
				
				
	</div>
<div class="chapter standard with-subsections" id="chapter-mensch-computer-interaktion" title="Mensch-Computer-Interaktion">
	<div class="chapter-title-wrap">
		<p class="chapter-number">2</p>
		<h1 class="chapter-title">Mensch-Computer-Interaktion</h1>
			</div>
	<div class="ugc chapter-ugc">
					<p class="short-title"></p>
				
 <h1 id="chapter-985-section-1" class="section-header in-list zbb9de101d3dc">2.1 – Mensch – Maschine Interaktion</h1> <div class="textbox tbverweis"><p><em>„A display connected to a digital computer gives us a chance to gain familiarity with concepts not realizable in the physical world. It is a looking glass into a mathematical wonderland.“</em></p> <p>Sutherland, Ivan E. (1965). „The Ultimate Display“. Proceedings of IFIP Congress. pp. 506–508.</p> </div> <div class="textbox tbdefinition"><p><b>Mensch-Computer-Interaktion</b>&nbsp;(häufig als&nbsp;<b><span class="glossary-term">HCI</span></b>&nbsp;abgekürzt,&nbsp;<a title="Englische Sprache" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Englische_Sprache" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Englische_Sprache">englisch</a>&nbsp;<span xml:lang="en-Latn">Human–computer interaction</span>) erforscht das Design und die Verwendung von&nbsp;<a title="Computer" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Computer" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Computer">Computer</a>-Technologie an der Schnittstelle zwischen Menschen (Anwendern) und Computern. Forscher auf dem Gebiet der HCI beschäftigen sich mit der Art und Weise, wie Menschen mit Computern und Design-Technologien interagieren. Dabei werden neben Erkenntnissen der&nbsp;<a title="Informatik" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Informatik" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Informatik">Informatik</a>&nbsp;auch solche aus der&nbsp;<a title="Psychologie" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Psychologie" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Psychologie">Psychologie</a>&nbsp;(vor allem der&nbsp;<a title="Medienpsychologie" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Medienpsychologie" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Medienpsychologie">Medienpsychologie</a>), der&nbsp;<a title="Arbeitswissenschaft" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Arbeitswissenschaft" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Arbeitswissenschaft">Arbeitswissenschaft</a>, der&nbsp;<a title="Kognitionswissenschaft" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Kognitionswissenschaft" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Kognitionswissenschaft">Kognitionswissenschaft</a>, der&nbsp;<a title="Ergonomie" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Ergonomie" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Ergonomie">Ergonomie</a>, der&nbsp;<a title="Soziologie" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Soziologie" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Soziologie">Soziologie</a>&nbsp;und dem&nbsp;<a title="Design" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Design" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Design">Design</a> herangezogen.</p> </div> <p>Der Benutzer interagiert direkt mit Hardware für die menschliche Eingabe und Ausgabe, wie z. B. Anzeigen, z. über eine grafische Benutzeroberfläche. Der Benutzer interagiert mit dem Computer über diese Softwareschnittstelle unter Verwendung der gegebenen Eingabe- und Ausgabe(E/A)-Hardware. Software und Hardware sind so aufeinander abgestimmt, dass die Verarbeitung der Benutzereingaben schnell genug ist und die Latenz (Verzögerung) der Computerausgabe den Arbeitsablauf nicht stört.</p> <div id="attachment_288" style="width: 1930px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-288" id="z40d40605c79c" class="in-list wp-image-288 size-full" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Linux_kernel_INPUT_OUPUT_evdev_gem_USB_framebuffer.svg_.png" alt="" width="1920" height="1080" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Linux_kernel_INPUT_OUPUT_evdev_gem_USB_framebuffer.svg_.png 1920w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Linux_kernel_INPUT_OUPUT_evdev_gem_USB_framebuffer.svg_-300x169.png 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Linux_kernel_INPUT_OUPUT_evdev_gem_USB_framebuffer.svg_-1024x576.png 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Linux_kernel_INPUT_OUPUT_evdev_gem_USB_framebuffer.svg_-768x432.png 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Linux_kernel_INPUT_OUPUT_evdev_gem_USB_framebuffer.svg_-1536x864.png 1536w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Linux_kernel_INPUT_OUPUT_evdev_gem_USB_framebuffer.svg_-65x37.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Linux_kernel_INPUT_OUPUT_evdev_gem_USB_framebuffer.svg_-225x127.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Linux_kernel_INPUT_OUPUT_evdev_gem_USB_framebuffer.svg_-350x197.png 350w" title=""> <p id="caption-attachment-288" class="wp-caption-text">Abbildung 2.1 – Mensch, Hardware und Software Schnittstelle</p> </div> <h1 id="chapter-985-section-2" class="section-header in-list z435cceaa93b8">2.2 – Mixed Reality</h1> <div class="textbox tbdefinition">Unter&nbsp;<b>Mixed reality</b>,&nbsp;<b>Vermischte Realität</b>&nbsp;oder&nbsp;<b>Gemischte Realität</b>&nbsp;werden Umgebungen oder Systeme zusammengefasst, die die natürliche Wahrnehmung eines Nutzers mit einer künstlichen (computererzeugten) Wahrnehmung vermischen. Neben der hauptsächlich computererzeugten&nbsp;<a title="Virtuelle Realität" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Virtuelle_Realit%C3%A4t" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Virtuelle_Realit%C3%A4t">virtuellen Realität</a>&nbsp;sind dies insbesondere Systeme der&nbsp;<a title="Erweiterte Realität" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Erweiterte_Realit%C3%A4t" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Erweiterte_Realit%C3%A4t">erweiterten Realität</a>&nbsp;und der erweiterten Virtualität.</div> <p><i><span class="glossary-term">Mixed reality</span></i>&nbsp;umfasst das gesamte „Realitäts-Virtualitäts-Kontinuum“<sup id="cite_ref-1" class="reference"><a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Mixed_reality#cite_note-1" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Mixed_reality#cite_note-1">[1]</a></sup>&nbsp;mit Ausnahme von&nbsp;<i>nur Realität</i>&nbsp;und&nbsp;<i>nur Virtualität</i>: Zwischen den beiden Extremen&nbsp;<i>nur Realität</i>&nbsp;und&nbsp;<i>nur Virtualität</i>&nbsp;gibt es stufenlos Zwischenstadien, die beide vermischen. Insbesondere sind damit&nbsp;<i>Erweiterte Realität</i>&nbsp;und&nbsp;<i>Erweiterte Virtualität</i>&nbsp;spezielle Ausprägungen des Prinzips&nbsp;<i>mixed reality</i>. Am besten veranschaulicht man sich diese abstrakten Begriffe an konkreten Beispielen:</p> <ul><li><i><a title="Realität" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Realit%C3%A4t" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Realit%C3%A4t">Reine Realität</a></i>&nbsp;ist ein Mensch, der zum Einkaufen in den Supermarkt geht.</li> <li><i><a title="Erweiterte Realität" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Erweiterte_Realit%C3%A4t" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Erweiterte_Realit%C3%A4t">Erweiterte Realität</a></i>&nbsp;sind z. B. Brillengläser, auf deren Innenseite ein Computer den&nbsp;<a title="Einkaufszettel" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Einkaufszettel" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Einkaufszettel">Einkaufszettel</a>&nbsp;des Benutzers projiziert; beispielsweise so, dass beim Benutzer der Eindruck entsteht, der Einkaufszettel sei an die Wand des Supermarktes angeschrieben. Die Wirklichkeit wird hier um virtuelle Informationen angereichert.</li> <li><i>Erweiterte Virtualität</i>&nbsp;bezieht sich auf Anwendungen, welche über eine VR-Brille/ein&nbsp;<a title="Head-Mounted Display" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Head-Mounted_Display" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Head-Mounted_Display">HMD</a>&nbsp;erlebt werden und die z. B. den Ton einer Türsprechanlage auf die Kopfhörer überträgt, wenn es an der Tür klingelt. Die Virtualität wird hier um reale Informationen angereichert.</li> <li><i><a title="Virtuelle Realität" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Virtuelle_Realit%C3%A4t" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Virtuelle_Realit%C3%A4t">Virtuelle Realität</a></i>&nbsp;bezieht sich auf Anwendungen, welche über eine VR-Brille/ein&nbsp;<a title="Head-Mounted Display" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Head-Mounted_Display" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Head-Mounted_Display">HMD</a>&nbsp;erlebt werden und rein virtuell existieren.</li> </ul> <div class="css-1dbjc4n r-1aerykh r-5kkj8d r-11c0sde r-95jzfe"><div class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1mlwlqe r-18u37iz r-1q142lx r-crgep1 r-qd89wu r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-xd6kpl r-1ygmrgt r-1yzf0co r-bnwqim r-417010" data-key="ed23e3714ed94202b832d0ef0d9c7fe5"><div class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1ro0kt6 r-eqz5dr r-16y2uox r-1wbh5a2 r-crgep1 r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-bnwqim r-417010" data-block-content="ed23e3714ed94202b832d0ef0d9c7fe5"><div class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1mlwlqe r-18u37iz r-1q142lx r-crgep1 r-qd89wu r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-xd6kpl r-1ygmrgt r-1yzf0co r-bnwqim r-417010" data-key="45596370d0574c22bfdc606ea3f1d11a"><div class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1ro0kt6 r-eqz5dr r-16y2uox r-1wbh5a2 r-crgep1 r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-bnwqim r-417010" data-block-content="45596370d0574c22bfdc606ea3f1d11a"><div class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1mlwlqe r-18u37iz r-1q142lx r-crgep1 r-qd89wu r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-xd6kpl r-tskmnb r-1yzf0co r-bnwqim r-417010" data-key="c503e6cde37e4c17a33d414170bde451"><div class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1ro0kt6 r-eqz5dr r-16y2uox r-1wbh5a2 r-crgep1 r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-bnwqim r-417010" data-block-content="c503e6cde37e4c17a33d414170bde451"><h1 id="chapter-985-section-3" class="section-header in-list zbb8343d6099a">2.3 – Internet of Things</h1> <div dir="auto"><div class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1mlwlqe r-18u37iz r-1q142lx r-crgep1 r-qd89wu r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-xd6kpl r-tskmnb r-1yzf0co r-bnwqim r-417010" data-key="51086c68cd11480c93991ef3e7b805f5"><div class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-ng8e2f r-6koalj r-1mlwlqe r-eqz5dr r-1q142lx r-crgep1 r-ifefl9 r-bcqeeo r-orgf3d r-t60dpp r-u8s1d r-1yxedwg r-417010"><div class="css-1dbjc4n r-1awozwy r-14lw9ot r-42olwf r-18c69zk r-1wgstfn r-rs99b7 r-1jsra8 r-1h9q8wt r-1loqt21 r-18u37iz r-18kxxzh r-1472mwg r-1777fci r-1ny4l3l r-mk0yit r-1otgn73 r-1i6wzkk r-lrvibr r-lrsllp" aria-label="Click for options. Drag to move." data-rnw-int-class="button___452_"><div class="textbox tbdefinition">Das <span class="glossary-term"><strong>Internet der Dinge</strong> </span> (IdD) (auch: „Allesnetz“; englisch Internet of Things, Kurzform: IoT) ist ein Sammelbegriff für Technologien einer globalen Infrastruktur der Informationsgesellschaften, die es ermöglicht, physische und virtuelle Objekte miteinander zu vernetzen und sie durch Informations- und Kommunikationstechniken zusammenarbeiten zu lassen.</div> </div> <div class="css-1dbjc4n r-1awozwy r-14lw9ot r-42olwf r-18c69zk r-1wgstfn r-rs99b7 r-1jsra8 r-1h9q8wt r-1loqt21 r-18u37iz r-18kxxzh r-1472mwg r-1777fci r-1ny4l3l r-mk0yit r-1otgn73 r-1i6wzkk r-lrvibr r-lrsllp" aria-label="Click for options. Drag to move." data-rnw-int-class="button___452_">Mit Technologien des „Internets der Dinge“ implementierte Funktionen erlauben die Interaktion zwischen Mensch und hierüber vernetzten beliebigen elektronischen Systemen sowie zwischen den Systemen an sich. Sie können darüber hinaus auch den Menschen bei seinen Tätigkeiten unterstützen. Die immer kleineren eingebetteten Computer sollen Menschen unterstützen, ohne abzulenken oder überhaupt aufzufallen. So werden z. B. miniaturisierte Computer, sogenannte Wearables, mit unterschiedlichen Sensoren direkt in Kleidungsstücke eingearbeitet.</div> <div aria-label="Click for options. Drag to move." data-rnw-int-class="button___452_"></div> <div aria-label="Click for options. Drag to move." data-rnw-int-class="button___452_"></div> <div aria-label="Click for options. Drag to move." data-rnw-int-class="button___452_"><div id="attachment_1148" style="width: 1034px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-1148" id="zc68d52024fbf" class="in-list wp-image-1148 size-large" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/05/internet-of-things-scaled-1-1024x602.jpeg" alt="" width="1024" height="602" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/05/internet-of-things-scaled-1-1024x602.jpeg 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/05/internet-of-things-scaled-1-300x176.jpeg 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/05/internet-of-things-scaled-1-768x452.jpeg 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/05/internet-of-things-scaled-1-1536x904.jpeg 1536w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/05/internet-of-things-scaled-1-2048x1205.jpeg 2048w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/05/internet-of-things-scaled-1-65x38.jpeg 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/05/internet-of-things-scaled-1-225x132.jpeg 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/05/internet-of-things-scaled-1-350x206.jpeg 350w" title=""> <p id="caption-attachment-1148" class="wp-caption-text">Abbildung 2.2 – Internet of Things Analytics</p> </div> </div> </div> <div aria-label="Click for options. Drag to move." data-rnw-int-class="button___452_"></div> <div class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-ng8e2f r-6koalj r-1mlwlqe r-eqz5dr r-1q142lx r-crgep1 r-ifefl9 r-bcqeeo r-orgf3d r-t60dpp r-u8s1d r-1yxedwg r-417010"><div aria-label="Click for options. Drag to move." data-rnw-int-class="button___452_"><div id="attachment_1145" style="width: 1034px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-1145" id="z4a4e1b704ea1" class="in-list wp-image-1145 size-large" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/05/2560px-Internet_of_Things.svg_-1024x648.png" alt="" width="1024" height="648" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/05/2560px-Internet_of_Things.svg_-1024x648.png 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/05/2560px-Internet_of_Things.svg_-300x190.png 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/05/2560px-Internet_of_Things.svg_-768x486.png 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/05/2560px-Internet_of_Things.svg_-1536x973.png 1536w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/05/2560px-Internet_of_Things.svg_-2048x1297.png 2048w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/05/2560px-Internet_of_Things.svg_-65x41.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/05/2560px-Internet_of_Things.svg_-225x142.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/05/2560px-Internet_of_Things.svg_-350x222.png 350w" title=""> <p id="caption-attachment-1145" class="wp-caption-text">Abbildung 2.3 – A technology roadmap of the Internet of Things. SRI Consulting Business Intelligence/National Intelligence Council – Apendix F of Disruptive Technologies Global Trends 2025 page 1 Figure 15 (Background: The Internet of Things)</p> </div> <h1 id="chapter-985-section-4" class="section-header  za877c01e57e0">2.4 – Bildtafeln</h1> <div id="attachment_312" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-312" id="z562d43f3a702" class="in-list wp-image-312 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/SRI_Computer_Mouse-300x180.jpeg" alt="" width="300" height="180" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/SRI_Computer_Mouse-300x180.jpeg 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/SRI_Computer_Mouse-65x39.jpeg 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/SRI_Computer_Mouse-225x135.jpeg 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/SRI_Computer_Mouse-350x210.jpeg 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/SRI_Computer_Mouse.jpeg 600w" title=""> <p id="caption-attachment-312" class="wp-caption-text">Abbildung 2.4 – William English, Prototyp der ersten Computer Maus, 1964</p> </div> <div id="attachment_314" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-314" id="z1898087f114f" class="in-list wp-image-314 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/561e77f1154fe21a70cc6eac-900Wx900H-820Wx820H-300x205.jpeg" alt="" width="300" height="205" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/561e77f1154fe21a70cc6eac-900Wx900H-820Wx820H-300x205.jpeg 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/561e77f1154fe21a70cc6eac-900Wx900H-820Wx820H-65x44.jpeg 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/561e77f1154fe21a70cc6eac-900Wx900H-820Wx820H-225x154.jpeg 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/561e77f1154fe21a70cc6eac-900Wx900H-820Wx820H-350x239.jpeg 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/561e77f1154fe21a70cc6eac-900Wx900H-820Wx820H.jpeg 674w" title=""> <p id="caption-attachment-314" class="wp-caption-text">Abbildung 2.5 – Digitaler Stift, Apple Pencil</p> </div> <div id="attachment_308" style="width: 252px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-308" id="z33f39c7c6b06" class="in-list wp-image-308 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/61DdXD-4sAL._AC_SX466_-242x300.jpg" alt="" width="242" height="300" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/61DdXD-4sAL._AC_SX466_-242x300.jpg 242w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/61DdXD-4sAL._AC_SX466_-65x81.jpg 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/61DdXD-4sAL._AC_SX466_-225x279.jpg 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/61DdXD-4sAL._AC_SX466_-350x434.jpg 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/61DdXD-4sAL._AC_SX466_.jpg 466w" title=""> <p id="caption-attachment-308" class="wp-caption-text">Abbildung 2.6 – VR (Virtual Reality) Brille, Oculus quest 2</p> </div> <div id="attachment_310" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-310" id="z832c3d947f2e" class="in-list wp-image-310 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Microsoft-HoloLen-2-04-800x600-1-300x225.jpeg" alt="" width="300" height="225" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Microsoft-HoloLen-2-04-800x600-1-300x225.jpeg 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Microsoft-HoloLen-2-04-800x600-1-768x576.jpeg 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Microsoft-HoloLen-2-04-800x600-1-65x49.jpeg 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Microsoft-HoloLen-2-04-800x600-1-225x169.jpeg 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Microsoft-HoloLen-2-04-800x600-1-350x263.jpeg 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Microsoft-HoloLen-2-04-800x600-1.jpeg 800w" title=""> <p id="caption-attachment-310" class="wp-caption-text">Abbildung 2.7 – AR (Augmented Reality) – Brille, Hololens 2</p> </div> </div> <p>&nbsp;</p> </div> </div> </div> </div> <p>&nbsp;</p> </div> </div> </div> </div> </div> </div> 

	</div>
			
				
				
	</div>
<div class="chapter standard with-subsections" id="chapter-chapter-1" title="Computer Aided Design">
	<div class="chapter-title-wrap">
		<p class="chapter-number">3</p>
		<h1 class="chapter-title">Computer Aided Design</h1>
			</div>
	<div class="ugc chapter-ugc">
					<p class="short-title"></p>
				
 <div class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1mlwlqe r-18u37iz r-1q142lx r-crgep1 r-qd89wu r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-xd6kpl r-tskmnb r-1yzf0co r-bnwqim r-417010" data-key="a40775f237d54b51af8393242c341b65"><div class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1ro0kt6 r-eqz5dr r-16y2uox r-1wbh5a2 r-crgep1 r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-bnwqim r-417010" data-block-content="a40775f237d54b51af8393242c341b65"><div><div class="css-1dbjc4n r-1aerykh r-5kkj8d r-11c0sde r-95jzfe"><div class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1mlwlqe r-18u37iz r-1q142lx r-crgep1 r-qd89wu r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-xd6kpl r-1ygmrgt r-1yzf0co r-bnwqim r-417010" data-key="53713e13bb0841b193187400b221963d"><div data-slate-fragment="JTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIyZG9jdW1lbnQlMjIlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTJDJTIybm9kZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJibG9jayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJoZWFkaW5nLTElMjIlMkMlMjJpc1ZvaWQlMjIlM0FmYWxzZSUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMkRpZSUyMFRyZW5udW5nJTIwdm9uJTIwUGxhbnVuZyUyMHVuZCUyMEF1c2YlQzMlQkNocnVuZyUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjg0YTAxOTViZmExNDQ2NGRiMmE3ZmQ4NTY1NmU5YTdmJTIyJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyZWE5OGUxYWM0ZmQwNDQ3YThlNTFmM2FhZTU0YjA4ZTElMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJibG9jayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJoZWFkaW5nLTElMjIlMkMlMjJpc1ZvaWQlMjIlM0FmYWxzZSUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMiUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjI1MWQ5YTY3YTk3YjQzYmY5ZGZlMzRmZTM0NzYwMTM0JTIyJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyN2I4ODM3YTllNzY5NDM3ZWFmY2FlNjFhZDNkZDhkNzklMjIlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjI1ZmU3NzE2YmJlNmM0NWUyYTNkNGQ4ZmQwZTNkMDhiZSUyMiU3RA=="><div class="css-1dbjc4n r-1aerykh r-5kkj8d r-11c0sde r-95jzfe"><h1 id="chapter-5-section-1" class="section-header in-list z90a2736d32f4">3.1 – Technisches Zeichnen</h1> </div> </div> <div><div class="css-1dbjc4n r-1aerykh r-5kkj8d r-11c0sde r-95jzfe"><div class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1mlwlqe r-18u37iz r-1q142lx r-crgep1 r-qd89wu r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-xd6kpl r-1ygmrgt r-1yzf0co r-bnwqim r-417010" data-key="7b8837a9e769437eafcae61ad3dd8d79"><div data-slate-fragment="JTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIyZG9jdW1lbnQlMjIlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTJDJTIybm9kZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJibG9jayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJoZWFkaW5nLTElMjIlMkMlMjJpc1ZvaWQlMjIlM0FmYWxzZSUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMlRlY2huaXNjaGVzJTIwWmVpY2huZW4lMjBpbSUyMDE5LiUyMEphaHJodW5kZXJ0JTIyJTJDJTIybWFya3MlMjIlM0ElNUIlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyM2QzYjY5YTYyMmRjNDYyOTk4N2Q4MTAyYzhmZjQ2MDYlMjIlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjI1YTkwZThhMTQ4OTI0MTM1OTRmNGQ4YzQzNDcyMzExNyUyMiU3RCUyQyU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmJsb2NrJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmhlYWRpbmctMSUyMiUyQyUyMmlzVm9pZCUyMiUzQWZhbHNlJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCUyQyUyMm5vZGVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyJTIyJTJDJTIybWFya3MlMjIlM0ElNUIlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyYmI4M2ZlMGFlYWM4NDYzYTk3Yzg5NzA2ZTk3MDBkOTMlMjIlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjI1Zjc3OWY2OGI2NWY0ODdjYjJmMzBlNDg4Njc3MzE4OSUyMiU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjEzZGQ2MTI3YTg5ZjQ0NTRiODM4NjViOWZkOTBkM2QyJTIyJTdE"><div class="css-1dbjc4n r-1aerykh r-5kkj8d r-11c0sde r-95jzfe"><div class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1mlwlqe r-18u37iz r-1q142lx r-crgep1 r-qd89wu r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-xd6kpl r-1ygmrgt r-1yzf0co r-bnwqim r-417010" data-key="7b8837a9e769437eafcae61ad3dd8d79"><div class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1ro0kt6 r-eqz5dr r-16y2uox r-1wbh5a2 r-crgep1 r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-bnwqim r-417010" data-block-content="7b8837a9e769437eafcae61ad3dd8d79"><p>Die Anfänge des architektonischen, technischen Zeichnens wurden im bzw. vor dem&nbsp;<a title="Mittelalter" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Mittelalter" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Mittelalter">Mittelalter</a>&nbsp;gelegt, wie z.&nbsp;B. der&nbsp;<a title="St. Galler Klosterplan" href="https://de.wikipedia.org/wiki/St._Galler_Klosterplan" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/St._Galler_Klosterplan">St. Galler Klosterplan</a>&nbsp;oder die Zeichnungen von&nbsp;<a title="Villard de Honnecourt" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Villard_de_Honnecourt" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Villard_de_Honnecourt">Villard de Honnecourt</a>&nbsp;beweisen. Weitere Belege für die Entwicklung des technischen Zeichnens finden sich in frühen&nbsp;<a title="Patentschrift" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Patentschrift" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Patentschrift">Patentschriften</a> aus dem 19. Jahrhundert. Die Disziplin des technischen Zeichnens hat sich also über Jahrhunderte hinweg evolutionär zu einer modernen Technik entwickelt. Beim klassischen technischen Zeichnen am&nbsp;<a class="mw-redirect" title="Zeichenbrett" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Zeichenbrett" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Zeichenbrett">Zeichenbrett</a>&nbsp;kommen früher wie heute verschiedene&nbsp;<a class="mw-redirect" title="Zeichenwerkzeug" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Zeichenwerkzeug" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Zeichenwerkzeug">Zeichenwerkzeuge</a>, wie&nbsp;<a title="Reißzeug" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Rei%C3%9Fzeug" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Rei%C3%9Fzeug">Reißzeug</a>,&nbsp;<a title="Zirkelbesteck" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Zirkelbesteck" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Zirkelbesteck">Zirkelbesteck</a>&nbsp;und <a title="Kurvenlineal" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Kurvenlineal" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Kurvenlineal">Kurvenlineal</a> zum Einsatz. Bis um 1910 (für manche Anwendungen noch bis etwa 1965) wurde fast ausschließlich mit&nbsp;<a title="Bleistift" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Bleistift" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Bleistift">Bleistift</a>&nbsp;und&nbsp;<a title="Tinte" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Tinte#Tusche" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Tinte#Tusche">Tusche</a>&nbsp;auf&nbsp;<a title="Transparentpapier" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Transparentpapier" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Transparentpapier">Transparentpapier</a> gezeichnet. Dieses spannte man &nbsp;auf ein&nbsp;<a title="Reißbrett" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Rei%C3%9Fbrett" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Rei%C3%9Fbrett">Reißbrett</a>&nbsp;(Zeichenbrett) oder das Schräge Brett einer&nbsp;<a class="mw-redirect" title="Zeichenmaschine" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Zeichenmaschine" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Zeichenmaschine">Zeichenmaschine</a>.</p> </div> <div class="textbox tbexkurs"><h2 class="not-in-list">Blaupause</h2> <p>Die&nbsp;<b>Blaupause (engl. Blueprint)</b>&nbsp;ist die&nbsp;<a class="mw-redirect" title="Lichtpause" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Lichtpause" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Lichtpause">Lichtpause</a>&nbsp;von einer durchsichtigen Vorlage, einer grafischen Darstellung, meist einer technischen Zeichnung, die weiße Linien auf einem bläulichen Papier ergibt. Bei dem Verfahren handelt es sich um das&nbsp;<a title="Kontaktkopie" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Kontaktkopie#Lichtpausverfahren" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Kontaktkopie#Lichtpausverfahren">Lichtpausverfahren</a>, das auf&nbsp;<a title="John Herschel" href="https://de.wikipedia.org/wiki/John_Herschel" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/John_Herschel">John Herschel</a> 1842 zurückgeht. Eine Blaupause ist die Kopie/Vervielfältigung (Lichtpause) einer auf Transparentpapier mit schwarzer Tusche angefertigten technischen Zeichnung. Im übertragendem Sinne steht Blaupause auch für&nbsp;<a title="Schablone" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Schablone" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Schablone">Schablone</a>,&nbsp;<a title="Muster" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Muster" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Muster">Muster</a>,&nbsp;<a class="mw-redirect" title="Entwurf" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Entwurf" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Entwurf">Entwurf</a>&nbsp;oder&nbsp;<a class="mw-disambig" title="Template" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Template" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Template">Template</a>.<sup class="reference"><a title="" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Blaupause#cite_note-1" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Blaupause#cite_note-1">[1]</a></sup></p> </div> </div> </div> </div> </div> </div> </div> </div> </div> </div> <h1 id="chapter-5-section-2" class="section-header in-list zd0c4f19ab3ef">3.2 – Entwicklung von CAD</h1> <p>Der Begriff „Computer-Aided Design“ entstand Ende der 1950er-Jahre im Zuge der Entwicklung des Programmiersystems&nbsp;<a title="Automatically Programmed Tools" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Automatically_Programmed_Tools" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Automatically_Programmed_Tools">APT</a>, welches der rechnerunterstützten Programmierung von NC-Maschinen (NC = Numerical Control bzw. Numerischer Steuerung, siehe&nbsp;<a href="#part-computational-geometry" data-url="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/part/computational-geometry/">Digitale Ausgabe</a>) diente.<sup id="cite_ref-101" class="reference"><a href="https://de.wikipedia.org/wiki/CAD#cite_note-101" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/CAD#cite_note-101">[101]</a></sup></p> <p><b><span class="glossary-term">CAD</span></b>&nbsp;(von engl.&nbsp;<span xml:lang="en"><i>computer-aided design</i></span>, zu Deutsch&nbsp;<b>rechnerunterstütztes Konstruieren</b><sup class="reference"><a href="https://de.wikipedia.org/wiki/CAD#cite_note-1" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/CAD#cite_note-1">[1]</a></sup><sup id="cite_ref-2" class="reference"><a href="https://de.wikipedia.org/wiki/CAD#cite_note-2" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/CAD#cite_note-2">[2]</a></sup>) bezeichnet die Unterstützung von&nbsp;<a title="Konstruieren (Technik)" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Konstruieren_(Technik)" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Konstruieren_(Technik)">konstruktiven Aufgaben</a>&nbsp;mittels&nbsp;<a title="Elektronische Datenverarbeitung" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Elektronische_Datenverarbeitung" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Elektronische_Datenverarbeitung">EDV</a> ((Elektronischer Datenverarbeitung) zur Herstellung eines Produkts (Beispielsweise Auto, Flugzeug, Bauwerk, Kleidung). In einem engeren Sinn versteht man unter CAD das rechnerunterstützte Erzeugen und Ändern des geometrischen Modells. In einem weiteren Sinn versteht man darunter sämtliche rechnerunterstützten Tätigkeiten in einem Konstruktionsprozess, einschließlich der geometrischen Modellierung, des Berechnens, des Simulierens und sonstiger Informationsgewinnung und Informationsbereitstellung, von der Konzeptentwicklung bis zur Übergabe an die Herstellung bzw. Fertigung (<a title="Arbeitsvorbereitung" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Arbeitsvorbereitung" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Arbeitsvorbereitung">Arbeitsvorbereitung</a>).<sup id="cite_ref-3" class="reference"><a href="https://de.wikipedia.org/wiki/CAD#cite_note-3" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/CAD#cite_note-3">[3]</a></sup><sup id="cite_ref-4" class="reference"><a href="https://de.wikipedia.org/wiki/CAD#cite_note-4" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/CAD#cite_note-4">[4]</a></sup></p> <p>Am MIT zeigte&nbsp;<a title="Ivan Sutherland" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Ivan_Sutherland" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Ivan_Sutherland">Ivan Sutherland</a>&nbsp;1963 mit seiner&nbsp;<i><a title="Sketchpad" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Sketchpad" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Sketchpad">Sketchpad</a></i>-Entwicklung, dass es möglich ist, an einem computergesteuerten Radarschirm interaktiv (Lichtstift, Tastatur) einfache Skizzen (englisch&nbsp;<i>Sketch</i>) zu erstellen und zu verändern.</p> <p>1965 wurden bei Lockheed (Flugzeugbau, USA) die ersten Anläufe für ein kommerzielles CAD-System zur Erstellung technischer Zeichnungen (2D) gestartet. Dieses System,&nbsp;<a title="CADAM" href="https://de.wikipedia.org/wiki/CADAM" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/CADAM">CADAM</a>&nbsp;(Computer-augmented Design and Manufacturing), basierend auf&nbsp;<a title="IBM" href="https://de.wikipedia.org/wiki/IBM" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/IBM">IBM</a>–<a title="Großrechner" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Gro%C3%9Frechner" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Gro%C3%9Frechner">Großrechnern</a>&nbsp;und speziellen Bildschirmen, und mit hohen Kosten verbunden, wurde später von IBM vermarktet und war, zumindest im Flugzeugbau, Marktführer bis in die 1980er-Jahre. Der französische <a title="Flugzeughersteller" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Flugzeughersteller" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Flugzeughersteller">Flugzeughersteller</a>&nbsp;Avions Marcel Dassault (heute&nbsp;<a title="Dassault Aviation" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Dassault_Aviation" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Dassault_Aviation">Dassault Aviation</a>) entwickelte ein Grafikprogramm zur Erstellung von Zeichnungen, woraus das Programm CATIA entstand. Die&nbsp;<a title="Dassault Mirage" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Dassault_Mirage" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Dassault_Mirage">Mirage</a>&nbsp;war das erste&nbsp;<a title="Flugzeug" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Flugzeug" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Flugzeug">Flugzeug</a>, das damit entwickelt wurde. Damals benötigte ein solches Programm noch die Leistung eines Großrechners.</p> <p>Nachdem in der zweiten Hälfte der 1980er-Jahre die ersten&nbsp;<a title="Personal Computer" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Personal_Computer" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Personal_Computer">Personal Computer (PC)</a> in den Unternehmen eingeführt wurden, kamen auch CAD-Programme dafür auf den Markt. In dieser Zeit gab es eine Vielzahl von Computerherstellern und Betriebssystemen. <a title="AutoCAD" href="https://de.wikipedia.org/wiki/AutoCAD" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/AutoCAD">AutoCAD</a>&nbsp;war eines der ersten und erfolgreichsten CAD-Systeme, das auf unterschiedlichen Betriebssystemen arbeitete. Um den Datenaustausch zwischen diesen Systemen zu ermöglichen, definierte AutoDesk für sein CAD-System AutoCAD das&nbsp;<a class="mw-redirect" title="DXF" href="https://de.wikipedia.org/wiki/DXF" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/DXF">DXF</a>-Dateiformat als „neutrale“ Export- und Importschnittstelle. 1982 erschien AutoCAD für das Betriebssystem&nbsp;<a title="Disk Operating System" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Disk_Operating_System" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Disk_Operating_System">DOS</a>. Das Vorgehen bei der Konstruktion blieb jedoch beinahe gleich wie zuvor mit dem Zeichenbrett.</p> <p>Der Vorteil von 2D-CAD waren sehr saubere Zeichnungen, die einfach wieder geändert werden konnten. Auch war es schneller möglich, verschiedene Versionen eines Bauteils zu zeichnen.</p> <p>Um 1974 wurden&nbsp;<a title="Spline" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Spline#B-Splines" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Spline#B-Splines">B-Spline-Kurven und -Flächen</a>&nbsp;für das CAD eingeführt.<sup id="cite_ref-102" class="reference"><a href="https://de.wikipedia.org/wiki/CAD#cite_note-102" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/CAD#cite_note-102">[102]</a></sup></p> <p>In den 1980er-Jahren begann wegen der sinkenden Arbeitsplatzkosten und der besser werdenden Software ein CAD-Boom. In der Industrie wurde die Hoffnung gehegt, mit einem System alle anstehenden Zeichnungs- und Konstruktionsaufgaben lösen zu können. Dieser Ansatz ist aber gescheitert. Heute wird für jede spezielle Planungsaufgabe ein spezielles System mit sehr leistungsfähigen Spezialfunktionen benutzt. Der Schritt zur dritten Dimension wurde durch die immer höhere Leistungsfähigkeit der&nbsp;<a title="Hardware" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Hardware" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Hardware">Hardware</a> dann gegen Ende der 1980er-Jahre auch für kleinere Unternehmen erschwinglich. So konnten nun virtuelle Körper von allen Seiten begutachtet werden. Ebenso wurde es möglich, Belastungen zu simulieren und Fertigungsprogramme für computergesteuerte Werkzeugmaschinen (<a title="Computerized Numerical Control" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Computerized_Numerical_Control" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Computerized_Numerical_Control">CNC</a>) abzuleiten.</p> <p>Seit Anfang der 2000er-Jahre gibt es erste Ansätze, die bis dahin immer noch zwingend notwendige Zeichnung verschwinden zu lassen. In die immer öfter vorhandenen 3D-Modelle werden von der Bemaßung über Farbe und Werkstoff alle notwendigen Angaben für die Fertigung eingebracht. Wird das 3D-Modell um diese zusätzlichen, geometriefremden Eigenschaften erweitert, wird es zum&nbsp;<a title="Produktmodell" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Produktmodell" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Produktmodell">Produktmodell</a>, unterstützt beispielsweise durch das&nbsp;<a class="mw-redirect" title="ISO 10303" href="https://de.wikipedia.org/wiki/ISO_10303" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/ISO_10303">STEP-Datenformat</a>. Die einzelnen einheitlichen Volumenobjekte werden zu Instanzen unterschiedlicher Klassen. Dadurch können Konstruktionsregeln und Verweise zwischen einzelnen Objekten (zum Beispiel: Fenster wird in Wand verankert) realisiert werden.</p> <div class="textbox tbexkurs"><h2 class="not-in-list">Meilensteine</h2> <p><strong>1957 PRONTO </strong>war das erste kommerzielle, numerisch-gesteuerte Programmiersystem. Es legte den Grundstein für das gesamte CAD.</p> <p><strong>1959 CAD</strong> – der Begriff wurde von Douglas T. Ross 1959 geprägt; als MIT Forscher entwickelte er CAD zur Erstellung von Stromkreis-Diagrammen.</p> <p><strong>1963&nbsp;Sketchpad </strong>war eines der ersten Designsysteme, das, mit Lichtstift und CRT Bildschirm, eine <strong>grafische Benutzeroberfläche</strong> verwendete<strong>.</strong></p> <p><strong>1967 DIGIGRAPHICS</strong> war eines der <strong>ersten kommerziellen CAD-Systeme</strong> mit grafischen Schnittstellen, das zu einem Preis von $500.000 auf den Markt kam.</p> <p><strong>1971 ADAM</strong> (Automated Drafting and Machining) ein von Patrick Hanratty so entwickeltes <strong>interaktives Grafikdesign-, Entwurfs- und Fertigungssystem</strong>, dass es zur damaligen Zeit auf fast allen Grossrechnern funktionierte.</p> <p><strong>1975 </strong><strong>Nurbs:</strong> während seiner Arbeit bei Computervision, führte Dr. Ken Versprille NURBS in CAD ein. NURBS halfen Oberflächen zu definieren und sind auch heute noch weit in der Ingenieurswelt verbreitet.</p> <p><strong>1977 Glide </strong>von Charles Eastmanhatte viele der gleichen Funktionen wie das moderne <strong>BIM</strong></p> <p><strong>1982 AUTODESK AUTOCAD</strong>&nbsp;war die <strong>erste 2D CAD Software für PCs</strong>, um präzise 2D- und 3D-Zeichnungne zu erstellen. Von diesem Zeitpunkt an wurde CAD mehr erschwinglich.</p> <p><strong>1994&nbsp; STEP</strong> (Standard for the Exchange of Product model data) wurde von der Internationale Organisation für Standardisierung als das neue <strong>3D-CAD-Dateisystem</strong> entwickelt und ist bis heute das am meisten genutzte Format.</p> <p><strong>2002 Catia Digital Project:</strong> Digital Project, Catia, Gehry Guggenheim Bilbao 1997</p> <p><strong>1997 Alibre</strong> arbeitete eng mit Microsoft zusammen, um 1998 <strong>die erste web-basierte kollaborative 3D-Designsoftware</strong> zu entwickeln.</p> </div> <h1 id="chapter-5-section-3" class="section-header in-list z391089ac675f">3.3 – Anatonomie einer CAD Software</h1> <div id="attachment_335" style="width: 1034px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-335" id="z3cc0c47fdea5" class="in-list wp-image-335 size-large" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/aufbauCAD-1024x416.png" alt="" width="1024" height="416" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/aufbauCAD-1024x416.png 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/aufbauCAD-300x122.png 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/aufbauCAD-768x312.png 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/aufbauCAD-1536x624.png 1536w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/aufbauCAD-2048x832.png 2048w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/aufbauCAD-65x26.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/aufbauCAD-225x91.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/aufbauCAD-350x142.png 350w" title=""> <p id="caption-attachment-335" class="wp-caption-text">Abbildung 3.1 – Komponenten einer CAD Software</p> </div> <h2 id="zf7776ceee73a" class="in-list">3.3.1 – <span id="Direkte_Modellierung" class="mw-headline">Direkte Modellierung</span></h2> <p>Bei der direkten Modellierung (<i>explicit modeling</i>) werden die geometrischen Elemente direkt über bestimmte Funktionen (Skalieren, Verschieben, Dehnen etc.) verändert. Die geometrischen Elemente enthalten nur feste Werte (und keine Variablen), welche erst durch das Anwenden von Funktionen geändert werden können. Hierbei wählt man das geometrische Element und die entsprechende Funktion, welche die gewünschte Änderung hervorrufen soll, aus und verändert das Objekt entweder interaktiv mit der Maus oder über Koordinateneingabe mittels Tastatur. Verändert werden dabei nur die gewählten geometrischen Elemente. Es bestehen (im Unterschied zum parametrischen Modellieren) keinerlei dauerhaften Abhängigkeiten zwischen den geometrischen Elementen, wodurch ein sehr intuitives und freies Ändern der Geometrie möglich ist.</p> <h2 id="zfb8ab07fa1cc" class="in-list">3.3.2 – <span id="Parametrische_Modellierung" class="mw-headline">Parametrische Modellierung</span></h2> <p>Unter parametrischer Modellierung versteht man das Steuern des Modells mittels&nbsp;<a title="Kennzahl" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Kennzahl" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Kennzahl"><span class="glossary-term">Parametern</span></a>. Das heißt, dass – anders als bei der direkten Modellierung – das Modell nicht direkt über seine Geometrie, sondern über seine Parameter angesprochen wird, welche das Modell jederzeit ändern können. Die Arten der Parameter unterscheiden sich je nach Anwendung grob in Geometrieparameter (zum Beispiel geometrische Maße, Positionen), physikalische Parameter (Beispielsweise Werkstoffe, Lasten), Topologieparameter und Prozessparameter.<sup id="cite_ref-62" class="reference"><a href="https://de.wikipedia.org/wiki/CAD#cite_note-62" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/CAD#cite_note-62">[62]</a></sup><sup id="cite_ref-63" class="reference"><a title="" href="https://de.wikipedia.org/wiki/CAD#cite_note-63" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/CAD#cite_note-63">[63]</a></sup>&nbsp;Dadurch dass diese Parameter systemintern gespeichert werden, lassen sich Beziehungen und Abhängigkeiten zwischen ihnen herstellen. Dies wird über Restriktion bzw. Zwangsbedingungen&nbsp;<i>(Constraints)</i>&nbsp;umgesetzt.</p> <h2 id="z797c66f20799" class="in-list">3.3.3 – <span id="Chronologie-basierte_Modellierung" class="mw-headline">Chronologie-basierte Modellierung</span></h2> <p>Hier kommen Datenstrukturen zur Anwendung, die den Erzeugungsverlauf des Modells aufzeichnen. Für den Benutzer wird dies in einem Chronologiebaum&nbsp;<i>(History tree)</i>&nbsp;dargestellt, der während der Modellierung laufend aktualisiert wird und in dem die einzelnen Modellierschritte und der Aufbau des Modells eingesehen und bei Bedarf in jeder Phase des Konstruktionsprozesses verändert werden können.<sup id="cite_ref-72" class="reference"><a title="" href="https://de.wikipedia.org/wiki/CAD#cite_note-72" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/CAD#cite_note-72">[72]</a></sup><sup id="cite_ref-73" class="reference"><a title="" href="https://de.wikipedia.org/wiki/CAD#cite_note-73" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/CAD#cite_note-73">[73]</a></sup></p> <h1 id="chapter-5-section-4" class="section-header in-list zcb94782f8f8a">3.4 – Rhino als Beispiel</h1> <p>Rhino kann NURBS-Kurven, -Flächen und -Volumenkörper, SubD-Geometrie, Punktwolken und Polygonnetze erzeugen, bearbeiten, analysieren, dokumentieren, rendern, animieren und übersetzen.</p> <p>CAD Software erlaubt es Modelle zu:</p> <ul><li>erstellen</li> <li>aufnehmen/scannen</li> <li>editieren</li> <li>visualisieren</li> <li>dokumentieren in Form von Fertigungs-/Herstellungsunterlagen</li> <li>analysieren</li> <li>Fabrikationsdaten erstellen</li> </ul> <p>Rhino erlaubt grundsätzlich direkte Modellierung. Durch Grasshopper lassen sich aber Strategien des parametrischen und chronologie-basierten Modellierens verwenden.</p> <h2 id="model-creation-tools" class="in-list">3.4.1 – Modellierungs-Werkzeuge</h2> <p><img id="z5bd8c132e32c" class="in-list aligncenter wp-image-509 size-large" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/modeling-banner-1024x182.png" alt="" width="1024" height="182" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/modeling-banner-1024x182.png 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/modeling-banner-300x53.png 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/modeling-banner-768x137.png 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/modeling-banner-65x12.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/modeling-banner-225x40.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/modeling-banner-350x62.png 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/modeling-banner.png 1460w" title=""></p> <p>Rhino verfügt über Modellierungswerkzeuge, die das Erstellen von Punkten, Kurven, Flächen, Volumenkörpern und Polygonnetzen erlauben.</p> <h2 id="za8edd6a4fb74" class="in-list">3.4.2 – Editieren</h2> <p><img id="z4763072819ea" class="in-list aligncenter wp-image-511 size-large" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/interface-banner-1024x123.png" alt="" width="1024" height="123" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/interface-banner-1024x123.png 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/interface-banner-300x36.png 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/interface-banner-768x93.png 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/interface-banner-65x8.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/interface-banner-225x27.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/interface-banner-350x42.png 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/interface-banner.png 1460w" title=""></p> <p>Diese Geometrien lassen sich mit unter anderem mit allgemeinen Werkzeugen, Transformierung und Kontrollpunkten bearbeiten.</p> </div> <h2 id="interface" class="in-list">3.4.3 – Interface</h2> <p><img id="z6d0d13a3f567" class="in-list aligncenter wp-image-512 size-large" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/display-banner-1024x182.png" alt="" width="1024" height="182" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/display-banner-1024x182.png 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/display-banner-300x53.png 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/display-banner-768x137.png 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/display-banner-65x12.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/display-banner-225x40.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/display-banner-350x62.png 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/display-banner.png 1460w" title=""></p> <p><img id="z3804827cb64d" class="in-list aligncenter wp-image-517 size-large" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/pbr_materials_3_different-1024x357.png" alt="" width="1024" height="357" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/pbr_materials_3_different-1024x357.png 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/pbr_materials_3_different-300x105.png 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/pbr_materials_3_different-768x268.png 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/pbr_materials_3_different-1536x535.png 1536w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/pbr_materials_3_different-65x23.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/pbr_materials_3_different-225x78.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/pbr_materials_3_different-350x122.png 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/pbr_materials_3_different.png 1572w" title=""></p> <p>Das Interface bietet eine differenzierte Benutzeroberfläche, mit Konstruktionshilfen. Die Modelle können auf unterschiedlichster Art und in verschiedenen Perspektiven in Echtzeit angezeigt werden, bzw. realistisch gerendert werden.</p> <h2 id="drafting" class="in-list">3.4.4 – Entwurf / Pläne</h2> <p><img id="z171ea75e6c69" class="in-list aligncenter wp-image-516 size-large" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/documentation_banner-1024x199.png" alt="" width="1024" height="199" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/documentation_banner-1024x199.png 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/documentation_banner-300x58.png 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/documentation_banner-768x150.png 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/documentation_banner-1536x299.png 1536w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/documentation_banner-65x13.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/documentation_banner-225x44.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/documentation_banner-350x68.png 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/documentation_banner.png 1690w" title=""></p> <p>Für das Erstellen von Plänen gibt es verschiedene technische Illustrations und Bemassungswerkzeuge.</p> </div> <h2 id="z58197c6ed949" class="in-list">3.4.5 – Digitale Herstellung</h2> <p><img id="zaf5f446fbf1a" class="in-list aligncenter wp-image-513 size-large" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/digital-fab-banner-1024x199.png" alt="" width="1024" height="199" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/digital-fab-banner-1024x199.png 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/digital-fab-banner-300x58.png 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/digital-fab-banner-768x150.png 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/digital-fab-banner-1536x299.png 1536w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/digital-fab-banner-65x13.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/digital-fab-banner-225x44.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/digital-fab-banner-350x68.png 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/digital-fab-banner.png 1690w" title=""></p> <p>Das Rhino-Entwicklungsprojekt begann vor ungefähr 20 Jahren, um Schiffsdesigner mit Werkzeugen für die Erzeugung von Computermodellen auszustatten, die dazu verwendet werden konnten, die digital gesteuerten Fertigungsgeräte in den Schiffswerften zu steuern. Bei rascher Kostensenkung der digitalen Fertigung und 3D-Drucktechnologie haben immer mehr Designer direkten Zugriff auf digitale 3D-Fertigungsgeräte, für die Rhino die Fertigungsdaten exportieren kann.</p> <h2 id="zde9517a7f37a" class="in-list">3.4.6 – Erfassung</h2> <p><img id="zf0096629b96e" class="in-list aligncenter wp-image-514 size-large" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/3d-capture-banner-1024x104.png" alt="" width="1024" height="104" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/3d-capture-banner-1024x104.png 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/3d-capture-banner-300x31.png 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/3d-capture-banner-768x78.png 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/3d-capture-banner-65x7.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/3d-capture-banner-225x23.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/3d-capture-banner-350x36.png 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/3d-capture-banner.png 1395w" title=""></p> <p>Die Erfassung von 3D-Daten ist in einem Designprojekt oft einer der ersten Schritte. Rhino unterstützt 3D-Digitalisierungs-Hardware wie auch gescannte 3D-Punktewolkendaten.</p> <h2 id="z392c0a188039" class="in-list">3.4.7 – Untersuchung und Analyse</h2> <p><img id="z8efa9ba0e8b4" class="in-list aligncenter wp-image-515 size-large" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/analysis-banner-1024x182.png" alt="" width="1024" height="182" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/analysis-banner-1024x182.png 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/analysis-banner-300x53.png 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/analysis-banner-768x137.png 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/analysis-banner-65x12.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/analysis-banner-225x40.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/analysis-banner-350x62.png 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/analysis-banner.png 1460w" title=""></p> <p>Die Verwirklichung eines Projekts erfordert hochwertige 3D-Modelle in jeder Phase des Designs, der Präsentation, der Analyse und der Fertigung.</p> <h2 id="z89e2b4062963" class="in-list">3.4.8 – Export</h2> <p><img id="zdb29dfcee9b1" class="in-list aligncenter wp-image-518 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/banner-300x52.png" alt="" width="300" height="52" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/banner-300x52.png 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/banner-1024x179.png 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/banner-768x134.png 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/banner-1536x268.png 1536w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/banner-65x11.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/banner-225x39.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/banner-350x61.png 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/banner.png 1680w" title=""></p> <p>Um die 3D-Modelle oder die 2D-Zeichnungen in anderen Programmen zu öffnen oder weiterzubearbeiten, erlaubt es Rhino, die Projekte in einer Vielzahl an Datenformaten exportieren zu können.</p> <h2 id="zaafa613daf2b" class="in-list">3.4.9 – API</h2> <p>Eine Programmierschnittstelle, häufig nur kurz <span class="glossary-term">API</span> genannt, ist ein Programmteil, der von einem Softwaresystem anderen Programmen zur Anbindung an das System zur Verfügung gestellt wird.<br> <img id="z7ced76490e6f" class="in-list aligncenter wp-image-326 size-full" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/rhino-technology-overview-01.png" alt="" width="790" height="361" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/rhino-technology-overview-01.png 790w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/rhino-technology-overview-01-300x137.png 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/rhino-technology-overview-01-768x351.png 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/rhino-technology-overview-01-65x30.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/rhino-technology-overview-01-225x103.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/rhino-technology-overview-01-350x160.png 350w" title=""></p> <h1 id="chapter-5-section-5" class="section-header in-list ze9291c1e3ebf">3.5 – Grasshopper als Beispiel für Visuelle Programmierung</h1> <p>Der sogenannte Grasshopper ist ein Plug-in, das in Rhino&nbsp;enthalten ist. Dabei handelt es sich um ein Werkzeug für die algorithmische Modellierung, das speziell für die Gestaltung und Bearbeitung komplexer Formen durch bestimmte Parameter verwendet wird. Da sich Formen aus Daten erstellen lassen, ist einer der Hauptvorteile von Grasshopper die Möglichkeit, die Geometrie fast unendlich zu verändern, indem man ganz einfach die Parameterwerte ändert. Außerdem können Änderungen vorgenommen werden, ohne den Entwurf abbrechen oder neu starten zu müssen.</p> <p>Als&nbsp;<b>Visuelle Programmiersprache</b>&nbsp;(<a title="Englische Sprache" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Englische_Sprache" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Englische_Sprache">englisch</a>&nbsp;<span xml:lang="en-Latn">visual programming language</span>,&nbsp;<b>VPL</b>, auch&nbsp;<i>grafische Programmiersprache</i>) bezeichnet man eine&nbsp;<a title="Programmiersprache" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Programmiersprache" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Programmiersprache">Programmiersprache</a>, in der ein <a title="Computerprogramm" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Computerprogramm" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Computerprogramm">Programm</a>,&nbsp;<a title="Algorithmus" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Algorithmus" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Algorithmus">Algorithmus</a>&nbsp;oder&nbsp;<a title="Systemverhalten" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Systemverhalten" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Systemverhalten">Systemverhalten</a> durch grafische Elemente und deren Anordnung definiert wird. In der Computertechnik ist eine visuelle Programmiersprache jede Programmiersprache, mit der Benutzer Programme erstellen können, indem sie Programmelemente grafisch manipulieren, anstatt sie textuell anzugeben. Beispielsweise basieren viele VPLs (bekannt als Datenfluss- oder Diagrammprogrammierung) auf der Idee von „Boxen und Pfeilen“, wobei Boxen oder andere Bildschirmobjekte als Einheiten behandelt werden, die durch Pfeile, Linien oder Bögen verbunden sind, welche Relationen darstellen.</p> <p><img id="zfd31d26205fe" class="aligncenter size-large wp-image-322" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/grasshopper_banner-1024x199.png" alt="" width="1024" height="199" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/grasshopper_banner-1024x199.png 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/grasshopper_banner-300x58.png 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/grasshopper_banner-768x150.png 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/grasshopper_banner-1536x299.png 1536w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/grasshopper_banner-65x13.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/grasshopper_banner-225x44.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/grasshopper_banner-350x68.png 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/grasshopper_banner.png 1690w" title=""></p> <h1 id="chapter-5-section-6" class="section-header in-list z9a2a15716b2e">3.6 – Bildtafeln</h1> <div id="attachment_179" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-179" id="z088111348377" class="in-list wp-image-179 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/1920px-Waldhaus_Gasterntal_Plan5-300x250.jpeg" alt="" width="300" height="250" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/1920px-Waldhaus_Gasterntal_Plan5-300x250.jpeg 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/1920px-Waldhaus_Gasterntal_Plan5-1024x854.jpeg 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/1920px-Waldhaus_Gasterntal_Plan5-768x640.jpeg 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/1920px-Waldhaus_Gasterntal_Plan5-1536x1281.jpeg 1536w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/1920px-Waldhaus_Gasterntal_Plan5-65x54.jpeg 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/1920px-Waldhaus_Gasterntal_Plan5-225x188.jpeg 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/1920px-Waldhaus_Gasterntal_Plan5-350x292.jpeg 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/1920px-Waldhaus_Gasterntal_Plan5.jpeg 1920w" title=""> <p id="caption-attachment-179" class="wp-caption-text">Abbildung 3.13 – Hotel Waldhaus Gasterntal: Blaupause 1902</p> </div> <p>&nbsp;</p> <div id="attachment_302" style="width: 246px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-302" id="za13deb1cbfcd" class="in-list wp-image-302 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/patentOtis_s-l1600-236x300.jpeg" alt="" width="236" height="300" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/patentOtis_s-l1600-236x300.jpeg 236w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/patentOtis_s-l1600-804x1024.jpeg 804w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/patentOtis_s-l1600-768x978.jpeg 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/patentOtis_s-l1600-1207x1536.jpeg 1207w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/patentOtis_s-l1600-65x83.jpeg 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/patentOtis_s-l1600-225x286.jpeg 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/patentOtis_s-l1600-350x446.jpeg 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/patentOtis_s-l1600.jpeg 1257w" title=""> <p id="caption-attachment-302" class="wp-caption-text">Abbildung 3.14 – Patentzeichnung von Elisha Graves Otis</p> </div> <p>&nbsp;</p> <div id="attachment_300" style="width: 244px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-300" id="z735498087c83" class="in-list wp-image-300 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Technical_drawing_instruments_1-234x300.jpeg" alt="" width="234" height="300" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Technical_drawing_instruments_1-234x300.jpeg 234w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Technical_drawing_instruments_1-797x1024.jpeg 797w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Technical_drawing_instruments_1-768x986.jpeg 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Technical_drawing_instruments_1-1196x1536.jpeg 1196w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Technical_drawing_instruments_1-1595x2048.jpeg 1595w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Technical_drawing_instruments_1-65x83.jpeg 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Technical_drawing_instruments_1-225x289.jpeg 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Technical_drawing_instruments_1-350x450.jpeg 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Technical_drawing_instruments_1.jpeg 1920w" title=""> <p id="caption-attachment-300" class="wp-caption-text">Abbildung 3.15 – Zeicheninstrumente</p> </div> <p>&nbsp;</p> <div id="attachment_298" style="width: 253px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-298" id="z7cba2d1b09b7" class="in-list wp-image-298 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Architect-243x300.png" alt="" width="243" height="300" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Architect-243x300.png 243w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Architect-830x1024.png 830w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Architect-768x948.png 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Architect-1244x1536.png 1244w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Architect-1659x2048.png 1659w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Architect-65x80.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Architect-225x278.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Architect-350x432.png 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Architect.png 1920w" title=""> <p id="caption-attachment-298" class="wp-caption-text">Abbildung 3.16 – Architekt beim technischen Zeichnen (Holzschnitt, 1893)</p> </div> <p>&nbsp;</p> <div class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1ro0kt6 r-eqz5dr r-16y2uox r-1wbh5a2 r-crgep1 r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-bnwqim r-417010" data-block-content="a40775f237d54b51af8393242c341b65"><div id="attachment_316" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-316" id="z14a8b51ee7f3" class="in-list wp-image-316 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/The-Sketchpad-program-developed-by-Ivan-Sutherland-allowed-the-user-to-draw-on-a-300x211.jpg" alt="" width="300" height="211" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/The-Sketchpad-program-developed-by-Ivan-Sutherland-allowed-the-user-to-draw-on-a-300x211.jpg 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/The-Sketchpad-program-developed-by-Ivan-Sutherland-allowed-the-user-to-draw-on-a-65x46.jpg 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/The-Sketchpad-program-developed-by-Ivan-Sutherland-allowed-the-user-to-draw-on-a-225x158.jpg 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/The-Sketchpad-program-developed-by-Ivan-Sutherland-allowed-the-user-to-draw-on-a-350x246.jpg 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/The-Sketchpad-program-developed-by-Ivan-Sutherland-allowed-the-user-to-draw-on-a.jpg 629w" title=""> <p id="caption-attachment-316" class="wp-caption-text">Abbildung 3.17 – Ivan Sutherland demonstratriert Sketchpad.</p> </div> <p>&nbsp;</p> <div id="attachment_720" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-720" id="zdba8859a932a" class="size-medium wp-image-720" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/vera-molnar-300x297.jpeg" alt="" width="300" height="297" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/vera-molnar-300x297.jpeg 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/vera-molnar-150x150.jpeg 150w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/vera-molnar-768x760.jpeg 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/vera-molnar-65x64.jpeg 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/vera-molnar-225x223.jpeg 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/vera-molnar-350x346.jpeg 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/vera-molnar.jpeg 899w" title=""> <p id="caption-attachment-720" class="wp-caption-text">Abbildung 3.18 – Vera Molnar: Algorithmische Zeichnungen, von 1959 an (u.a. ein Prozent Unordnung)</p> </div> <p>&nbsp;</p> <div id="attachment_722" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-722" id="z9153852e8322" class="size-medium wp-image-722" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/mohr_4-300x200.jpeg" alt="" width="300" height="200" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/mohr_4-300x200.jpeg 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/mohr_4-1024x683.jpeg 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/mohr_4-768x512.jpeg 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/mohr_4-65x43.jpeg 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/mohr_4-225x150.jpeg 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/mohr_4-350x233.jpeg 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/mohr_4.jpeg 1200w" title=""> <p id="caption-attachment-722" class="wp-caption-text">Abbildung 3.19 – Manfred Mohr „Genauigkeit wird zum Gestaltungsmittel.“</p> </div> <p>&nbsp;</p> <div id="attachment_333" style="width: 257px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-333" id="z4a9f8fba82eb" class="in-list wp-image-333 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/guggenheimCatia-247x300.png" alt="" width="247" height="300" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/guggenheimCatia-247x300.png 247w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/guggenheimCatia-844x1024.png 844w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/guggenheimCatia-768x932.png 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/guggenheimCatia-65x79.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/guggenheimCatia-225x273.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/guggenheimCatia-350x425.png 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/guggenheimCatia.png 1165w" title=""> <p id="caption-attachment-333" class="wp-caption-text">Abbildung 3.20 – Digital Project ist eine CAD-Anwendung, die auf CATIA V5 basiert und von Gehry Technologies entwickelt wurde, einem Technologieunternehmen im Besitz des Architekten Frank Gehry. Zu den Änderungen, die Gehry Technologies an CATIA vorgenommen hat, gehört eine neue visuelle Schnittstelle, die für die Arbeit in der Architektur geeignet ist. Digital Project ist weithin als die Software bekannt, mit der das Guggenheim-Museum Bilbao entworfen wurde, das pünktlich und innerhalb des Budgets fertig gestellt wurde, sowie die Louis Vuitton Foundation, deren Kosten das Zehnfache der ursprünglichen Prognosen betrugen und deren Zeitplan überschritten wurde.</p> </div> <p>&nbsp;</p> <div id="attachment_337" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-337" id="zea9a2202386a" class="in-list wp-image-337 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/fosterOffice-300x200.jpeg" alt="" width="300" height="200" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/fosterOffice-300x200.jpeg 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/fosterOffice-1024x683.jpeg 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/fosterOffice-768x512.jpeg 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/fosterOffice-1536x1024.jpeg 1536w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/fosterOffice-2048x1365.jpeg 2048w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/fosterOffice-65x43.jpeg 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/fosterOffice-225x150.jpeg 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/fosterOffice-350x233.jpeg 350w" title=""> <p id="caption-attachment-337" class="wp-caption-text">Abbildung 3.21 – Foster &amp; Partners Headquarters Riverside Apartments and Studio</p> </div> </div> 

	</div>
			
				
				
	</div>

</div>
<div class="part-wrapper" id="part-part-2-wrapper">
    <div class="part  " id="part-part-2">
	<div class="part-title-wrap">
		<p class="part-number">II</p>
		<h1 class="part-title">Digitale Geometrie</h1>
	</div>
	<div class="ugc part-ugc">
		
	</div>
			
				
	</div>
<div class="chapter standard with-subsections" id="chapter-computational-geometry" title="Darstellende Geometrie">
	<div class="chapter-title-wrap">
		<p class="chapter-number">4</p>
		<h1 class="chapter-title">Darstellende Geometrie</h1>
			</div>
	<div class="ugc chapter-ugc">
					<p class="short-title"></p>
				
 <p>Geometrie steckt im Kern des architektonischen Entwurfsprozesses. Sie ist omnipräsent, von den ersten Schritten der Formfindung bis zur eigentlichen Konstruktion. Moderne Konstruktionsgeometrie bietet eine Reihe von Werkzeugen für effizientes Entwerfen, Analyse und die Herstellung komplexer Formen. Das führt zu neuen Herausforderungen, sowohl in der Architektur als auch in der Geometrie. Architekturgeometrie ist daher als integrative Forschungsaufgabe zu sehen, die an der Grenze zwischen angewandter Geometrie und Architektur angesiedelt ist.</p> <div class="textbox tbverweis"><em>Geometry has an ambiguous reputation, associated as much with idiocy as with cleverness.</em><br> <em>At best there is something desperately uncommunicative about it, something more than a little removed from the rest of experience to set against its giant claim of truth. Flaubert, in The Dictionary of Accepted Ideas, defines a geometrician as „travelling on strange seas of thought-alone.“</em><br> <em>And when Joseph Conrad wished to characterize the futile effort of concentration made by the earnest but mentally retarded youth Stevie in The Secret Agent, he would describe him as „seated very good and quiet at a deal table, drawing circles, circles, circles; innumerable circles, concentric, eccentric, a coruscating whirl of circles that by their tangled multitude of repeated curves, uniformity of form, and confusion of intersecting lines suggested a rendering of cosmic chaos, the symbolism of a mad art attempting the inconceivable.“</em> – Robin Evans, The projective cast</div> <h1 id="chapter-21-section-1" class="section-header in-list z7b2bbed819ce">5.1 – Entwicklung der Darstellende Geometrie</h1> <div class="textbox tbdefinition"><b>Darstellende Geometrie</b>&nbsp;ist der Teilbereich der&nbsp;<a title="Geometrie" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Geometrie" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Geometrie">Geometrie</a>, der sich mit den geometrisch-konstruktiven Verfahren von Projektionen dreidimensionaler Objekte auf eine zweidimensionale Darstellungsebene befasst. Die Anwendungsbereiche ihrer Methoden sind breit gefächert und erstrecken sich neben den heute bekanntesten Anwendungen in der Technik- und Architekturdarstellung auch auf Kunst, Malerei, Kartenwesen und Computergraphik.</div> <p>Bei der systematischen Errichtung von Bauwerken spielen Pläne mit konkreten Vorgaben eine wichtige Rolle. Schon im Altertum wurden&nbsp;<i>Grund- und Aufrisse</i>&nbsp;verwendet. Der älteste schriftliche Beleg dafür ist das Werk&nbsp;<i><a title="Vitruv" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Vitruv#Werk" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Vitruv#Werk">Zehn Bücher über Architektur</a></i>&nbsp;des römischen Baumeisters&nbsp;<a title="Vitruv" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Vitruv" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Vitruv">Vitruvius</a>. Aber erst&nbsp;<a title="Albrecht Dürer" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Albrecht_D%C3%BCrer" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Albrecht_D%C3%BCrer">Albrecht Dürer</a>&nbsp;(1471–1528) schrieb in der Frühen Neuzeit das erste wirkliche Lehrbuch der Darstellenden Geometrie:&nbsp;<i>Underweysung mit dem Zirkel und Richtscheydt</i><sup class="reference"><a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Darstellende_Geometrie#cite_note-2" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Darstellende_Geometrie#cite_note-2">[2]</a></sup> (Nürnberg 1525).&nbsp;&nbsp;<a title="Gaspard Monge" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Gaspard_Monge" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Gaspard_Monge">Gaspard Monge</a>&nbsp;(1746–1818) führte in seinem Buch&nbsp;<i>Geometrie descriptive</i><sup class="reference"><a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Darstellende_Geometrie#cite_note-3" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Darstellende_Geometrie#cite_note-3">[3]</a></sup>&nbsp;zum ersten Mal die strenge Zuordnung von Grund- und Aufriss ein, um räumliche Probleme zeichnerisch zu lösen. Die Grundaufgaben der Darstellenden Geometrie sind dort schon in der noch heute gebräuchlichen Fassung zu finden.</p> <h2 id="zc1838c3c51e1" class="in-list">5.1.1 – Die Trennung von Planung und Ausführung</h2> <div class="textbox tbexkurs"><h2 class="not-in-list">Alberti</h2> <p>Auffallend an der Architekturtheorie Albertis ist vor allem ihre erstaunliche Modernität. Es geht um die neue Rolle des Architekten als reiner Planer mit eigenem, nicht mehr handwerklich geprägtem Ausbildungsgang. <span class="footnote"><span class="footnote-indirect" data-fnref="21-1"></span></span> Der Architekt, den sich Alberti vorstellte, sollte sich in der Malerei und in der Mathematik auskennen. Dies hatte zwar schon Vitruv gefordert, aber Alberti bezog sich hier auf das Kernstück seiner Abhandlung über die Malerei, nämlich auf die&nbsp;<a class="lightbox" href="https://www.arthistoricum.net/themen/portale/renaissance/lektion-iii-die-geistigen-und-kunsttheoretischen-grundlagen-der-renaissance/4-albertis-architekturtheorie#c19207" data-url="https://www.arthistoricum.net/themen/portale/renaissance/lektion-iii-die-geistigen-und-kunsttheoretischen-grundlagen-der-renaissance/4-albertis-architekturtheorie#c19207">Zentralperspektive</a>, die für den Architekten genauso wichtig sei wie für den Maler, da er mit ihrer Hilfe die Wirkung des Gebäudes abschätzen und berechnen könne.</p> <p>Allerdings handelt es sich bei dem von Alberti anvisierten Architekten um eine andere <em>species</em>&nbsp;als sie aus der baumeisterlichen Praxis des Mittelalters bekannt war. Albertis Architekt ist kein Praktiker, sondern ein Entwerfer, der sich als Gelehrter versteht. Seine Bemerkungen über seine eigene Stellung dokumentieren, dass er im<em>&nbsp;architectus</em>&nbsp;eine intellektuelle Autorität sah, der für die Ausführung ein Baumeister (<em>faber</em>) zur Seite stand, ähnlich wie man dies in Andrea Pisanos Reliefs am Campanile des Florentiner Doms sehen kann, in denen der Architekt in vornehmer Kleidung in seinem Arbeitszimmer (<em>studiolo</em>) sitzt, während der Baumeister die Vorgänge auf der Baustelle unter Kontrolle hält. Diesem Muster war das Verhältnis zwischen Architekt und Baumeister verpflichtet, das Albertis eigene Bauvorhaben kennzeichnet. <span class="footnote"><span class="footnote-indirect" data-fnref="21-2"></span></span></p> </div> <p>In den frühesten Zeichnungen wurde die anschauliche <a title="Perspektive" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Perspektive" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Perspektive">perspektivische</a>&nbsp;(<a class="mw-redirect" title="Dreidimensional" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Dreidimensional" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Dreidimensional">dreidimensionale</a>) Darstellung –&nbsp;anfänglich in primitiver und ab der&nbsp;<a title="Renaissance" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Renaissance" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Renaissance">Renaissance</a>&nbsp;in korrekter Weise&nbsp;– benutzt.<sup class="reference"><a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Technische_Zeichnung#cite_note-1" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Technische_Zeichnung#cite_note-1">[1]</a></sup> Weil sie relativ hohe Anforderungen an die Begabung der Zeichner stellt, ging man bei Beginn der&nbsp;<a title="Industrialisierung" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Industrialisierung" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Industrialisierung">Industrialisierung</a>&nbsp;(18. Jahrhundert) auf zweidimensionale Abbildungen der Objekte in rechtwinkliger Parallelprojektion (<a title="Orthogonalprojektion" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Orthogonalprojektion" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Orthogonalprojektion">Orthogonalprojektion</a>) über. Die&nbsp;<a class="mw-disambig" title="Kante" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Kante" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Kante">Kanten</a>&nbsp;und&nbsp;<a title="Symmetrie (Geometrie)" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Symmetrie_(Geometrie)" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Symmetrie_(Geometrie)">Symmetrie</a>-Linien der meisten technischen Gegenstände sind untereinander rechtwinklig angeordnet. Man kann ihnen ein rechtwinkliges Koordinatensystem überlagern und von ihnen Ansichten (Vorder-/Rückansicht, Seitenansicht von rechts/links und Drauf-/Untersicht) in je einer Richtung der Koordinatenachsen erzeugen. Die in den drei Koordinatenebenen liegenden Flächen werden unverzerrt abgebildet. Bei der angewendeten Parallelprojektion ist der Abbildungsmaßstab unabhängig davon, welchen Abstand eine Objektebene vom Betrachter hat; alle Längen sind maßstabgleich dargestellt. Nachteilig ist, dass sich der Betrachter die Geometrie des Körpers aus mehreren Ansichten (und gegebenenfalls Schnitten bei Körpern mit Hohlräumen) vorstellen muss (setzt räumliches Vorstellungsvermögen voraus).<span class="footnote"><span class="footnote-indirect" data-fnref="21-3"></span></span></p> <h1 id="chapter-21-section-2" class="section-header in-list z3330300f4791">5.2 – Projektionen</h1> <p>Vor der Einführung von Computergrafik (engl. Computer-graphics) war Wissen um Projektionstechniken nötig. Heute wird das von Computern in Echtzeit durchgeführt. Um die digitalen Techniken möglichst gut zur Visualisierung nutzen zu können, ist dennoch ein grundlegendes Verständnis nötig. (<a href="https://www.geometrie.tuwien.ac.at/pottmann/" data-url="https://www.geometrie.tuwien.ac.at/pottmann/">Helmut Pottmann</a>, Architectural Geometry). In der Darstellenden Geometrie bedient man sich im Wesentlichen zweier Abbildungsverfahren. Dabei werden Punkte und Kurven eines Objektes mit Hilfe von Strahlen (Geraden) auf eine Bildtafel (Ebene) projiziert:</p> <h2 id="zd75435b2a2ed" class="in-list">5.2.1 – <span id="Parallelprojektion" class="mw-headline">Parallelprojektion</span></h2> <p>Die Abbildungsstrahlen sind parallel, wie z.&nbsp;B. beim Sonnenlicht. Dabei unterscheidet man noch die beiden Fälle:</p> <ul><li>Die Strahlen stehen&nbsp;<i>senkrecht</i>&nbsp;auf der Bildtafel (<i>senkrechte Parallelprojektion</i>&nbsp;oder&nbsp;<a title="Orthogonalprojektion" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Orthogonalprojektion" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Orthogonalprojektion">Orthogonalprojektion</a>&nbsp;oder Normalprojektion).</li> <li>Die Strahlen stehen&nbsp;<i>nicht senkrecht</i>&nbsp;zur Bildtafel (<i>schiefe</i>&nbsp;oder&nbsp;<i>schräge Parallelprojektion</i>).</li> </ul> <p><a title="Parallelprojektion" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Parallelprojektion" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Parallelprojektion">Parallelprojektionen</a> werden wegen ihrer&nbsp;<a title="Teilverhältnis" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Teilverh%C3%A4ltnis" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Teilverh%C3%A4ltnis">Teilverhältnistreue</a> (Teilverhältnisse auf Geraden bleiben invariant) gerne von Ingenieuren verwendet. Der Spezialfall <a title="Axonometrie" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Axonometrie" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Axonometrie">Vogelperspektive</a>&nbsp;ist eine schiefe Parallelprojektion, die insbesondere zur Veranschaulichung von Stadtplänen verwendet wird. Sie lässt sich relativ einfach von Hand herstellen. Parallelprojektionen lassen sich schnell als&nbsp;<a title="Axonometrie" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Axonometrie" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Axonometrie">axonometrische Bilder</a>&nbsp;oder bei umfangreicheren Objekten mit Hilfe des&nbsp;<a title="Einschneideverfahren" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Einschneideverfahren" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Einschneideverfahren">Einschneideverfahrens</a> herstellen. Für fast alle Konstruktionen in der Darstellenden Geometrie verwendet man Grund- und Aufriss eines Objektes. Das sind senkrechte Parallelprojektionen auf eine horizontale (Grundriss) bzw. senkrechte Ebene (Aufriss) (s.&nbsp;<a title="Zweitafelprojektion" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Zweitafelprojektion" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Zweitafelprojektion">Zweitafelprojektion</a>). Durch sie ist (mit den entsprechenden Bezeichnungen) ein Objekt räumlich eindeutig beschrieben.</p> <p><img id="z2393d2872218" class="aligncenter size-medium wp-image-350 in-list" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Axonometric_projection.svg_-300x255.png" alt="" width="300" height="255" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Axonometric_projection.svg_-300x255.png 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Axonometric_projection.svg_-1024x871.png 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Axonometric_projection.svg_-768x653.png 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Axonometric_projection.svg_-1536x1306.png 1536w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Axonometric_projection.svg_-2048x1741.png 2048w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Axonometric_projection.svg_-65x55.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Axonometric_projection.svg_-225x191.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Axonometric_projection.svg_-350x298.png 350w" title=""></p> <div id="attachment_352" style="width: 264px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-352" id="z610454d8e7b0" class="in-list wp-image-352 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Axo-haus-schatten-pl.svg_-254x300.png" alt="" width="254" height="300" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Axo-haus-schatten-pl.svg_-254x300.png 254w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Axo-haus-schatten-pl.svg_-868x1024.png 868w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Axo-haus-schatten-pl.svg_-768x906.png 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Axo-haus-schatten-pl.svg_-1302x1536.png 1302w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Axo-haus-schatten-pl.svg_-65x77.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Axo-haus-schatten-pl.svg_-225x265.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Axo-haus-schatten-pl.svg_-350x413.png 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Axo-haus-schatten-pl.svg_.png 1736w" title=""> <p id="caption-attachment-352" class="wp-caption-text">Abbildung 5.2 – Parallelprojektion</p> </div> <h2 id="z54a9c347a962" class="in-list">5.2.2 – <span id="Zentralprojektion" class="mw-headline">Zentralprojektion</span></h2> <p>Die Grundlagen der&nbsp;<i>Zentralprojektion</i>&nbsp;waren schon den Griechen und Römern bekannt. Aber erst in der&nbsp;<a title="Renaissance" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Renaissance" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Renaissance">Renaissance</a>&nbsp;wurde diese Art der Darstellung räumlicher Gegebenheiten durch die Malerei wiederentdeckt und zur Blüte weiterentwickelt. Siehe hierzu&nbsp;<i><a title="Leon Battista Alberti" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Leon_Battista_Alberti#De_pictura_(%E2%80%9E%C3%9Cber_die_Malkunst%E2%80%9C),_1435/1436" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Leon_Battista_Alberti#De_pictura_(%E2%80%9E%C3%9Cber_die_Malkunst%E2%80%9C),_1435/1436">De pictura</a></i>&nbsp;von&nbsp;<a title="Leon Battista Alberti" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Leon_Battista_Alberti" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Leon_Battista_Alberti">Leon Battista Alberti</a>&nbsp;(1404). Die Meister dieser Zeit waren&nbsp;<a title="Albrecht Dürer" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Albrecht_D%C3%BCrer" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Albrecht_D%C3%BCrer">Albrecht Dürer</a>&nbsp;(1471–1528),&nbsp;<a title="Leonardo da Vinci" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Leonardo_da_Vinci" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Leonardo_da_Vinci">Leonardo da Vinci</a>&nbsp;(1452–1519) und&nbsp;<a title="Michelangelo" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Michelangelo" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Michelangelo">Michelangelo</a> (1475–1564). Alle Abbildungsstrahlen gehen durch einen Punkt, dem Projektionszentrum oder&nbsp;<i>Augpunkt</i>. Bei Parallelprojektion sind die Bilder paralleler Geraden i.&nbsp;A. wieder parallel. Bei&nbsp;<a title="Zentralprojektion" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Zentralprojektion" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Zentralprojektion">Zentralprojektionen</a>&nbsp;schneiden sich die Bilder paralleler Geraden i.&nbsp;A. in einem Punkt, dem&nbsp;<i>Fluchtpunkt</i>&nbsp;des Parallelbüschels.</p> <div id="attachment_354" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-354" id="z161b7aa1344c" class="in-list wp-image-354 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Zp-schatten-haus-p.svg_-300x274.png" alt="" width="300" height="274" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Zp-schatten-haus-p.svg_-300x274.png 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Zp-schatten-haus-p.svg_-1024x935.png 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Zp-schatten-haus-p.svg_-768x701.png 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Zp-schatten-haus-p.svg_-65x59.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Zp-schatten-haus-p.svg_-225x205.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Zp-schatten-haus-p.svg_-350x319.png 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Zp-schatten-haus-p.svg_.png 1122w" title=""> <p id="caption-attachment-354" class="wp-caption-text">Abbildung 5.3 – Zentralprojektion</p> </div> <div class="video-container--failed"><div class="textbox interactive-content interactive-content--oembed"><span class="interactive-content__icon"></span> <p>One or more interactive elements has been excluded from this version of the text. You can view them online here: <a href="#oembed-1" title="Box" data-url="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/?p=21#oembed-1">https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/?p=21#oembed-1</a> </p> </div> </div> <h1 id="chapter-21-section-3" class="section-header in-list z783495298bb1">5.3 – Koordinatensysteme</h1> <div id="attachment_341" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-341" id="zf15ec3c8602f" class="in-list wp-image-341 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/koordinatensystem1D-300x20.png" alt="" width="300" height="20" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/koordinatensystem1D-300x20.png 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/koordinatensystem1D-1024x68.png 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/koordinatensystem1D-768x51.png 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/koordinatensystem1D-65x4.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/koordinatensystem1D-225x15.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/koordinatensystem1D-350x23.png 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/koordinatensystem1D.png 1280w" title=""> <p id="caption-attachment-341" class="wp-caption-text">Abbildung 5.4 – 1-Dimensionales Koordinatensystem</p> </div> <div id="attachment_1326" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-1326" id="z2ee2891d85f0" class="in-list wp-image-1326 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/2048px-Cartesian-coordinate-system.svg_-300x300.png" alt="" width="300" height="300" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/2048px-Cartesian-coordinate-system.svg_-300x300.png 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/2048px-Cartesian-coordinate-system.svg_-1024x1024.png 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/2048px-Cartesian-coordinate-system.svg_-150x150.png 150w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/2048px-Cartesian-coordinate-system.svg_-768x768.png 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/2048px-Cartesian-coordinate-system.svg_-1536x1536.png 1536w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/2048px-Cartesian-coordinate-system.svg_.png 2048w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/2048px-Cartesian-coordinate-system.svg_-65x65.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/2048px-Cartesian-coordinate-system.svg_-225x225.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/2048px-Cartesian-coordinate-system.svg_-350x350.png 350w" title=""> <p id="caption-attachment-1326" class="wp-caption-text">Abbildung 5.5 – 2-Dimensionales Koordinatensystem</p> </div> <p>&nbsp;</p> <div id="attachment_342" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-342" id="za22f267aa946" class="in-list wp-image-342 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Rectangular_coordinates3D-300x297.png" alt="" width="300" height="297" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Rectangular_coordinates3D-300x297.png 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Rectangular_coordinates3D-1024x1014.png 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Rectangular_coordinates3D-150x150.png 150w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Rectangular_coordinates3D-768x761.png 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Rectangular_coordinates3D-65x64.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Rectangular_coordinates3D-225x223.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Rectangular_coordinates3D-350x347.png 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Rectangular_coordinates3D.png 1034w" title=""> <p id="caption-attachment-342" class="wp-caption-text">Abbildung 5.6 – 3-Dimensionales kartesisches Koordinatensystem</p> </div> <p>Eines der bekanntesten Beispiele für ein Koordinatensystem ist das kartesische Koordinatensystem. In der Ebene werden zwei&nbsp;<a class="mw-redirect mw-disambig" title="Senkrechte" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Senkrechte" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Senkrechte">Senkrechte</a>&nbsp;gewählt und die Koordinaten eines Punktes als die vorzeichenbehafteten Abstände zu den Geraden aufgefasst. In drei Dimensionen wählt man drei zueinander&nbsp;<a title="Orthogonalität" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Orthogonalit%C3%A4t" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Orthogonalit%C3%A4t">orthogonale</a> Ebenen und die drei Koordinaten eines Punktes sind die vorzeichenbehafteten Abstände zu jeder der Ebenen. Es ist nach dem&nbsp;<a title="Latinisierung" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Latinisierung" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Latinisierung">latinisierten</a>&nbsp;Namen&nbsp;<i>Cartesius</i>&nbsp;des französischen Mathematikers&nbsp;<a title="René Descartes" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Ren%C3%A9_Descartes" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Ren%C3%A9_Descartes">René Descartes</a>&nbsp;benannt, der das Konzept der „kartesischen Koordinaten“ bekannt gemacht hat.<sup class="reference"><a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Koordinatensystem#cite_note-3" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Koordinatensystem#cite_note-3">[3]</a></sup>&nbsp;Je nach Anordnung der Koordinatenachsen kann das dreidimensionale Koordinatensystem ein&nbsp;<a title="Rechtssystem (Mathematik)" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Rechtssystem_(Mathematik)" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Rechtssystem_(Mathematik)">Rechts-</a>&nbsp;oder ein Linkssystem sein.</p> <div id="attachment_344" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-344" id="zf9227ccdd8a3" class="in-list wp-image-344 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Right_hand_rule_cross_product.svg_-300x272.png" alt="" width="300" height="272" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Right_hand_rule_cross_product.svg_-300x272.png 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Right_hand_rule_cross_product.svg_-1024x927.png 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Right_hand_rule_cross_product.svg_-768x695.png 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Right_hand_rule_cross_product.svg_-65x59.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Right_hand_rule_cross_product.svg_-225x204.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Right_hand_rule_cross_product.svg_-350x317.png 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Right_hand_rule_cross_product.svg_.png 1131w" title=""> <p id="caption-attachment-344" class="wp-caption-text">Abbildung 5.7 – In Rhinos rechtshändig ausgelegtem System wird die Richtung von a × b durch die Dreifingerregel bestimmt (a = Zeigefinger, b = Mittelfinger und a × b = Daumen).</p> </div> <div id="attachment_346" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-346" id="z4ab496c5332a" class="in-list wp-image-346 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Global-coordinate-system-and-the-local-coordinate-system-300x146.png" alt="" width="300" height="146" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Global-coordinate-system-and-the-local-coordinate-system-300x146.png 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Global-coordinate-system-and-the-local-coordinate-system-65x32.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Global-coordinate-system-and-the-local-coordinate-system-225x110.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Global-coordinate-system-and-the-local-coordinate-system-350x170.png 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Global-coordinate-system-and-the-local-coordinate-system.png 600w" title=""> <p id="caption-attachment-346" class="wp-caption-text">Abbildung 5.8 – Lokales Koordinatensystem</p> </div> <div id="attachment_347" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-347" id="zb266073c7e07" class="in-list wp-image-347 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/coordinate_frames-300x150.jpeg" alt="" width="300" height="150" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/coordinate_frames-300x150.jpeg 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/coordinate_frames-1024x511.jpeg 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/coordinate_frames-768x383.jpeg 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/coordinate_frames-65x32.jpeg 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/coordinate_frames-225x112.jpeg 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/coordinate_frames-350x175.jpeg 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/coordinate_frames.jpeg 1134w" title=""> <p id="caption-attachment-347" class="wp-caption-text">Abbildung 5.9 – Koordinatensysteme eines Roboters</p> </div> <h1 id="chapter-21-section-4" class="section-header in-list z4a3a43810545">5.4 – Vektoren</h1> <p>Ein Vektor zeigt eine Menge an, etwa Geschwindigkeit oder Kraft, welche eine Richtung und eine Länge aufweist. Vektoren in 3D-Koordinatensystemen werden mit einem geordneten Satz drei reeller Zahlen dargestellt.</p> <h2 id="z9252549b4396">5.4.1 – Vektoren im Vergleich zu Punkten</h2> <p>Vektoren und Punkte dürfen nicht verwechselt werden. Es handelt sich dabei um sehr verschiedene Konzepte. Wie bereits erwähnt, stellen Vektoren eine Menge mit einer Richtung und Länge dar, während Punkte einen Standort anzeigen. Norden als Richtung ist zum Beispiel ein Vektor, während der Nordpol ein Standort (Punkt) ist.</p> <p>Angenommen, wir haben einen Vektor und einen Punkt mit den gleichen Komponenten, etwa:</p> <p style="text-align: center">v = &lt;3,1,0&gt;</p> <p style="text-align: center">P = (3,1,0)</p> <p>Dann können wir Vektor und Punkt folgendermaßen zeichnen:</p> <p><img id="zf6befb0c0e2b" class="aligncenter size-full wp-image-614" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/math-image174.png" alt="" width="352" height="115" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/math-image174.png 352w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/math-image174-300x98.png 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/math-image174-65x21.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/math-image174-225x74.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/math-image174-350x114.png 350w" title=""><br> Ein Einheitsvektor ist ein Vektor, dessen Länge einer Einheit entspricht.<br> Eine Möglichkeit zum Bestimmen einer Ebene besteht, wenn Sie einen Punkt haben und einen Vektor, der sich rechtwinklig zur Ebene befindet. Dieser Vektor wird üblicherweise als der Normalenvektor zu dieser Ebene bezeichnet.</p> <h1 id="chapter-21-section-5" class="section-header in-list zd98f6f5c6804">5.5 – Transformationen</h1> <p>Transformationen bezieht sich auf Operationen wie das Verschieben (auch Versetzen genannt), Drehen und Skalieren von Objekten. Befehle zur Transformation eines Objekts bezüglich Größe, Form, Position oder Ausrichtung. Die meisten Transformationen behalten die Parallelbeziehung der Geometrieteile zueinander bei. Kollineare Punkte, welche auf einer Gerade liegen, bleiben zum Beispiel auch nach der Transformation kollinear. Auch Punkte auf einer Ebene bleiben nach der Transformation kollinear. Diese Art von Transformation wird auch affine Transformation genannt.</p> <div id="attachment_607" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-607" id="zf9fc1545d1fd" class="in-list wp-image-607 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Examples-of-all-the-affine-transformations-for-a-simple-geometric-shape-300x133.png" alt="" width="300" height="133" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Examples-of-all-the-affine-transformations-for-a-simple-geometric-shape-300x133.png 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Examples-of-all-the-affine-transformations-for-a-simple-geometric-shape-65x29.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Examples-of-all-the-affine-transformations-for-a-simple-geometric-shape-225x100.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Examples-of-all-the-affine-transformations-for-a-simple-geometric-shape-350x156.png 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Examples-of-all-the-affine-transformations-for-a-simple-geometric-shape.png 738w" title=""> <p id="caption-attachment-607" class="wp-caption-text">Abbildung 5.11 – verschiedene affine Transformationen</p> </div> <h1 id="chapter-21-section-6" class="section-header in-list z5ddea0a13bf2">5.6 – Constructive Solid Geometry</h1> <p><b>Constructive Solid Geometry</b>&nbsp;(<b>CSG</b>) oder&nbsp;<b>konstruktive Festkörpergeometrie</b>&nbsp;ist eine Technik zum&nbsp;<a title="Geometrische Modellierung" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Geometrische_Modellierung" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Geometrische_Modellierung">Modellieren</a>&nbsp;von Körpern, die u.&nbsp;a. in der 3D-<a title="Computergrafik" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Computergrafik" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Computergrafik">Computergrafik</a>&nbsp;und bei&nbsp;<a class="mw-redirect" title="Computer-aided design" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Computer-aided_design" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Computer-aided_design">CAD</a>-Programmen genutzt wird. Constructive Solid Geometry ermöglicht einem Designer einen komplex geformten Körper zu erzeugen, indem er mittels boolesche Operatoren verschiedene Grundkörper zu einem neuen Körper kombiniert. Aus der CSG hervorgegangene Körper wirken oft sehr komplex, sind aber in Wirklichkeit nichts anderes als geschickt verknüpfte Objekte.</p> <p class="css-901oao r-1nf4jbm r-gg6oyi r-ubezar r-16dba41 r-135wba7 r-fdjqy7 r-1xnzce8" dir="auto">In der <a class="css-4rbku5 css-1dbjc4n r-1loqt21 r-1471scf r-1otgn73 r-1i6wzkk r-lrvibr" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Mathematik" data-rnw-int-class="link____" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Mathematik"><span data-key="bf5792787ee74dcdbec87b4b2572ea8b" data-rnw-int-class="nearest_262-1663_264-1664-240__">Mathematik</span></a> <span data-key="60c0360f2a7244a982ebfd9e7fabed03">ist eine <strong class="r-b88u0q" data-slate-leaf="true" data-offset-key="60c0360f2a7244a982ebfd9e7fabed03:1">boolesche Algebra</strong>&nbsp;eine spezielle </span><a class="css-4rbku5 css-1dbjc4n r-1loqt21 r-1471scf r-1otgn73 r-1i6wzkk r-lrvibr" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Algebraische_Struktur" data-rnw-int-class="link____" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Algebraische_Struktur"><span data-key="fa89b7f00a3a404fb1eef40331fc19f3" data-rnw-int-class="nearest_262-1663_264-1664-240__">algebraische Struktur</span></a><span data-key="354e3d2c134e489885e650dba83cd9ff">, die die Eigenschaften der </span><a class="css-4rbku5 css-1dbjc4n r-1loqt21 r-1471scf r-1otgn73 r-1i6wzkk r-lrvibr" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Aussagenlogik" data-rnw-int-class="link____" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Aussagenlogik"><span data-key="27413cde8bc94f6f8c9830dcbbc8ab5a" data-rnw-int-class="nearest_262-1663_264-1664-240__">logischen</span></a> <span data-key="f3d661f367924db3877b3e816ab55db9">Operatoren UND, ODER, NICHT sowie die Eigenschaften der </span><a class="css-4rbku5 css-1dbjc4n r-1loqt21 r-1471scf r-1otgn73 r-1i6wzkk r-lrvibr" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Menge_(Mathematik)" data-rnw-int-class="link____" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Menge_(Mathematik)"><span data-key="bdbdf72c5528431e8519be05e63cc01a" data-rnw-int-class="nearest_262-1663_264-1664-240__">mengentheoretischen</span></a> <span data-key="9938d53195ce46079e869ee0a96ce4d9">Verknüpfungen Durchschnitt, Vereinigung, Komplement verallgemeinert. </span><span data-key="f3c1e7b5c20f410eb0af3ec1d4a69d9d">Die boolesche Algebra ist die Grundlage bei der Entwicklung von digitaler Elektronik und wird dort als </span><a class="css-4rbku5 css-1dbjc4n r-1loqt21 r-1471scf r-1otgn73 r-1i6wzkk r-lrvibr" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Schaltalgebra" data-rnw-int-class="link____" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Schaltalgebra"><span data-key="a72355bffc2c4a57ae2bb1086df4b308" data-rnw-int-class="nearest_262-1663_264-1664-240__">Schaltalgebra</span></a><span data-key="751d1b25fba943de9f8eb0cb0479bcb4">, etwa bei der Erstellung von </span><a class="css-4rbku5 css-1dbjc4n r-1loqt21 r-1471scf r-1otgn73 r-1i6wzkk r-lrvibr" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Schaltnetz" data-rnw-int-class="link____" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Schaltnetz"><span data-key="0711698164614642a9aec69912973373" data-rnw-int-class="nearest_262-1663_264-1664-240__">Schaltnetzen </span></a><span data-key="107fa678798a4ec2a4641f97f6593df3">durch logische Schaltungen</span><span data-key="5f5eb0e24f5d4c5eb6d145df66e4dd82">, angewandt. Sie wird in allen modernen Programmiersprachen zur Verfügung gestellt</span><span data-key="a84eeaf7919842d29c6c41514a41239c">.</span><a class="css-4rbku5 css-1dbjc4n r-1loqt21 r-1471scf r-1otgn73 r-1i6wzkk r-lrvibr" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Boolesche_Algebra#cite_note-1" data-rnw-int-class="link____" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Boolesche_Algebra#cite_note-1"><span data-key="0a05eb0c785247e485e4c966d06814c9" data-rnw-int-class="nearest_262-1663_264-1664-240__">[1] </span></a><span data-key="a987ee948b1a4b4896198a00ab726146">Die Operatoren der logischen Verknüpfung werden <strong class="r-b88u0q" data-slate-leaf="true" data-offset-key="a987ee948b1a4b4896198a00ab726146:1">Boolesche Operatoren</strong> genannt</span><span data-key="39dcfd7f38b94be886428d8aba362c78">. </span><span data-key="39dcfd7f38b94be886428d8aba362c78">Mit Hilfe der logischen Verknüpfungen lassen sich </span><span data-key="f086ec9bc4bd40ad98e3428965eeada6">aus einfacheren </span><a class="css-4rbku5 css-1dbjc4n r-1loqt21 r-1471scf r-1otgn73 r-1i6wzkk r-lrvibr" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Logische_Aussage" data-rnw-int-class="link____" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Logische_Aussage"><span data-key="3fae4659fedc4c259d2349cea914f863" data-rnw-int-class="nearest_262-1663_264-1664-240__">Aussagen</span></a> <span data-key="74ef55594e6f4193982881d377c25780">kompliziertere Aussagen zusammensetzen. </span><span data-key="74ef55594e6f4193982881d377c25780">Praktische Anwendung finden die logischen Verknüpfungen unter anderem als Suchoperatoren bei Datenbanken, Anfragen an Suchmaschinen, aber auch in der Constructive Solid Geometry.</span></p> <p>Die Basisobjekte, aus denen CSG-Körper hervorgehen, nennt man Primitive (vgl.&nbsp;<a title="Grafisches Primitiv" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Grafisches_Primitiv" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Grafisches_Primitiv">Grafisches Primitiv</a>). Typischerweise handelt es sich dabei um Körper, deren Oberfläche mittels einer relativ einfachen mathematischen Formel beschrieben werden kann, wie z.&nbsp;B.&nbsp;<a title="Würfel (Geometrie)" href="https://de.wikipedia.org/wiki/W%C3%BCrfel_(Geometrie)" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/W%C3%BCrfel_(Geometrie)">Würfel</a>,&nbsp;<a title="Zylinder (Geometrie)" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Zylinder_(Geometrie)" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Zylinder_(Geometrie)">Zylinder</a>,&nbsp;<a title="Prisma (Geometrie)" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Prisma_(Geometrie)" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Prisma_(Geometrie)">Prismen</a>,&nbsp;<a title="Pyramide (Geometrie)" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Pyramide_(Geometrie)" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Pyramide_(Geometrie)">Pyramiden</a>,&nbsp;<a title="Kugel" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Kugel" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Kugel">Kugeln</a>&nbsp;oder&nbsp;<a title="Kreisring" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Kreisring" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Kreisring">Ringe</a>. Die Menge der möglichen Primitive wird gewöhnlich von der verwendeten Software begrenzt. Einige Software-Pakete erlauben CSG auf gekrümmten Objekten (prozedurale oder parametrische Oberflächen), während andere nur auf polygonalen Meshes (Dreiecksnetze) arbeiten. Der prozedurale oder parametrische Ansatz erlaubt eine mathematisch exakte Berechnung und Repräsentation der Körper, während Meshes immer nur eine mehr oder weniger ungenaue Annäherung an die Wirklichkeit sind.</p> <p>Ein komplexer Körper wird von Primitiven erzeugt, die durch Operationen verknüpft sind. Gewöhnlich handelt es sich dabei um <a title="Boolesche Algebra" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Boolesche_Algebra" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Boolesche_Algebra">boolesche Operationen</a>&nbsp;auf Mengen:&nbsp;<a class="mw-redirect" title="Vereinigungsmenge" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Vereinigungsmenge" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Vereinigungsmenge">Vereinigung</a>&nbsp;(Union,&nbsp;<img id="z7f5ac301bd16" class="mwe-math-fallback-image-inline in-list" src="https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/e8ff7d0293ad19b43524a133ae5129f3d71f2040" alt="\cup" aria-hidden="true" title="">),&nbsp;<a title="Mengenlehre" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Mengenlehre#Differenz_und_Komplement" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Mengenlehre#Differenz_und_Komplement">Differenz</a>&nbsp;(Difference,&nbsp;<img id="za8402ddc4a30" class="mwe-math-fallback-image-inline in-list" src="https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/04bd52ce670743d3b61bec928a7ec9f47309eb36" alt="-" aria-hidden="true" title="">) und&nbsp;<a class="mw-redirect" title="Schnittmenge" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Schnittmenge" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Schnittmenge">Schnitt</a>&nbsp;(Intersection,&nbsp;<img id="zdff8fc8d9ea9" class="mwe-math-fallback-image-inline" src="https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/9d4e886e6f5a28a33e073fb108440c152ecfe2d3" alt="\cap" aria-hidden="true" title="">). Folgende Abbildung zeigt die Wirkung der Operatoren exemplarisch an der Verknüpfung von Würfel mit Kugel:</p> <div id="attachment_649" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-649" id="za35f33e619f4" class="in-list wp-image-649 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/csg-300x266.png" alt="" width="300" height="266" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/csg-300x266.png 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/csg-65x58.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/csg-225x200.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/csg-350x310.png 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/csg.png 600w" title=""> <p id="caption-attachment-649" class="wp-caption-text">Abbildung 5.15 – CSG-Objekte können durch Binärbäume dargestellt werden, wobei Blätter Primitive darstellen und Knoten Operationen darstellen. In dieser Abbildung sind Knoten für Schnittmenge, für Vereinigung und für Unterschied aufgeführt.</p> </div> <h1 id="chapter-21-section-7" class="section-header in-list z013c28a7a9a0">5.7 – Platonische Körper</h1> <p>Die <b>Platonischen Körper</b>&nbsp;(nach dem griechischen Philosophen&nbsp;<a title="Platon" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Platon" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Platon">Platon</a>) sind die&nbsp;<a title="Polyeder" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Polyeder" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Polyeder">Polyeder</a>&nbsp;mit größtmöglicher&nbsp;<a title="Symmetrie (Geometrie)" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Symmetrie_(Geometrie)" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Symmetrie_(Geometrie)">Symmetrie</a>. Jeder von ihnen wird von mehreren deckungsgleichen (<a title="Kongruenz (Geometrie)" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Kongruenz_(Geometrie)" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Kongruenz_(Geometrie)">kongruenten</a>) ebenen&nbsp;<a title="Regelmäßiges Polygon" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Regelm%C3%A4%C3%9Figes_Polygon" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Regelm%C3%A4%C3%9Figes_Polygon">regelmäßigen Vielecken</a>&nbsp;begrenzt. Eine andere Bezeichnung ist&nbsp;<i>reguläre Körper</i>&nbsp;(von&nbsp;<a class="mw-redirect" title="Lateinische Sprache" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Lateinische_Sprache" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Lateinische_Sprache">lat.</a>&nbsp;<i>corpora regularia</i>).<sup class="reference"><a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Platonischer_K%C3%B6rper#cite_note-1" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Platonischer_K%C3%B6rper#cite_note-1">[1]</a></sup><sup class="reference"><a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Platonischer_K%C3%B6rper#cite_note-2" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Platonischer_K%C3%B6rper#cite_note-2">[2] </a></sup>Es gibt fünf platonische Körper. Ihre Namen enthalten die griechisch ausgedrückte Zahl ihrer begrenzenden Flächen und&nbsp;<i>eder</i>&nbsp;als Abwandlung des griechischen Wortes ἕδρα (<i>hedra</i>) (s. auch&nbsp;<a title="Polyeder" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Polyeder" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Polyeder">Polyeder</a>), deutsch (Sitz-)Fläche. Vollkommen regelmäßige Körper. Ihre Oberflächen bestehen aus gleich großen, gleichseitigen und gleichwinkligen Vielecken.</p> <p id="zceeb4f6ea0c8" class="in-list"><img id="zcf3159ac7fae" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/120px-Dodecahedron-slowturn.gif" alt="" width="120" height="120" title=""> <img id="z98ef8abde480" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/120px-Octahedron-slowturn.gif" alt="" width="120" height="120" title=""> <img id="z49b138515662" class="in-list" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/120px-Hexahedron-slowturn.gif" alt="" width="120" height="120" title=""> <img id="z735f25daf3a4" class="in-list" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/120px-Tetrahedron-slowturn.gif" alt="" width="120" height="120" title=""></p> <div class="css-901oao r-1bnj018 r-gg6oyi r-ubezar r-16dba41 r-135wba7 r-fdjqy7 r-1xnzce8" dir="auto"><div class="textbox tbverweis"><div class="css-901oao r-1bnj018 r-gg6oyi r-ubezar r-16dba41 r-135wba7 r-fdjqy7 r-1xnzce8" dir="auto"><em>„An architectural drawing, is as much a prospective unfolding of future possibilities as it is a recovery of a particular history, to whose intentions it testifies and whose limits it always challenges. In any case a drawing is more than the shadow of an object, more than a pile of lines, more than a resignation to the inertia of convention.“&nbsp; –</em>Daniel Libeskind</div> </div> </div> <h1 id="chapter-21-section-8" class="section-header  z2677cb13a2cc">5.8 – Bildtafeln</h1> <div id="attachment_304" style="width: 243px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-304" id="z0704f0f1fbfb" class="in-list wp-image-304 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Abbey_3-233x300.png" alt="" width="233" height="300" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Abbey_3-233x300.png 233w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Abbey_3-796x1024.png 796w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Abbey_3-768x987.png 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Abbey_3-65x84.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Abbey_3-225x289.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Abbey_3-350x450.png 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Abbey_3.png 1057w" title=""> <p id="caption-attachment-304" class="wp-caption-text">Abbildung 5.20 – St. Galler Klosterplan (Reichenau, frühes 9. Jahrhundert)</p> </div> <div id="attachment_356" style="width: 197px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-356" id="z1c3140066ed5" class="in-list wp-image-356 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/A-self-portrait-of-MC-Escher-1898-1972-in-spherical-mirror-dating-from-1935-titled-187x300.png" alt="" width="187" height="300" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/A-self-portrait-of-MC-Escher-1898-1972-in-spherical-mirror-dating-from-1935-titled-187x300.png 187w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/A-self-portrait-of-MC-Escher-1898-1972-in-spherical-mirror-dating-from-1935-titled-640x1024.png 640w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/A-self-portrait-of-MC-Escher-1898-1972-in-spherical-mirror-dating-from-1935-titled-65x104.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/A-self-portrait-of-MC-Escher-1898-1972-in-spherical-mirror-dating-from-1935-titled-225x360.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/A-self-portrait-of-MC-Escher-1898-1972-in-spherical-mirror-dating-from-1935-titled-350x560.png 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/A-self-portrait-of-MC-Escher-1898-1972-in-spherical-mirror-dating-from-1935-titled.png 653w" title=""> <p id="caption-attachment-356" class="wp-caption-text">Abbildung 5.21 – Selbstportrait von M.C. Escher (1898 – 1972) in sphärischem Spiegel. Das Bild stammt aus dem Jahr 1935 und trägt den Titel “Hand mit spiegelnder Kugel”.</p> </div> <div id="attachment_358" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-358" id="zabe3a4a474ef" class="in-list wp-image-358 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/ATLAS-OF-PLACES-RICHARD-BUCKMINSTER-FULLER-DYMAXION-WORLD-MAP-GPH-1-300x195.jpeg" alt="" width="300" height="195" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/ATLAS-OF-PLACES-RICHARD-BUCKMINSTER-FULLER-DYMAXION-WORLD-MAP-GPH-1-300x195.jpeg 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/ATLAS-OF-PLACES-RICHARD-BUCKMINSTER-FULLER-DYMAXION-WORLD-MAP-GPH-1-1024x667.jpeg 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/ATLAS-OF-PLACES-RICHARD-BUCKMINSTER-FULLER-DYMAXION-WORLD-MAP-GPH-1-768x500.jpeg 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/ATLAS-OF-PLACES-RICHARD-BUCKMINSTER-FULLER-DYMAXION-WORLD-MAP-GPH-1-1536x1000.jpeg 1536w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/ATLAS-OF-PLACES-RICHARD-BUCKMINSTER-FULLER-DYMAXION-WORLD-MAP-GPH-1-2048x1334.jpeg 2048w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/ATLAS-OF-PLACES-RICHARD-BUCKMINSTER-FULLER-DYMAXION-WORLD-MAP-GPH-1-65x42.jpeg 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/ATLAS-OF-PLACES-RICHARD-BUCKMINSTER-FULLER-DYMAXION-WORLD-MAP-GPH-1-225x147.jpeg 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/ATLAS-OF-PLACES-RICHARD-BUCKMINSTER-FULLER-DYMAXION-WORLD-MAP-GPH-1-350x228.jpeg 350w" title=""> <p id="caption-attachment-358" class="wp-caption-text">Abbildung 5.22 – Buckminster Fuller, Dymaxion Karte</p> </div> <div id="attachment_371" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-371" id="z98f7d06f006c" class="in-list wp-image-371 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/KahnHouseOfNation2-300x131.jpeg" alt="" width="300" height="131" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/KahnHouseOfNation2-300x131.jpeg 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/KahnHouseOfNation2-1024x448.jpeg 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/KahnHouseOfNation2-768x336.jpeg 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/KahnHouseOfNation2-1536x672.jpeg 1536w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/KahnHouseOfNation2-2048x896.jpeg 2048w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/KahnHouseOfNation2-65x28.jpeg 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/KahnHouseOfNation2-225x98.jpeg 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/KahnHouseOfNation2-350x153.jpeg 350w" title=""> <p id="caption-attachment-371" class="wp-caption-text">Abbildung 5.23 – Louis Kahn’s National Assembly Building of Bangladesh</p> </div> <p>&nbsp;</p> <div id="attachment_377" style="width: 225px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-377" id="z0cd063ea9d44" class="in-list wp-image-377 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/SAS-11-Visitation-plan_1-215x300.png" alt="" width="215" height="300" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/SAS-11-Visitation-plan_1-215x300.png 215w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/SAS-11-Visitation-plan_1-734x1024.png 734w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/SAS-11-Visitation-plan_1-768x1072.png 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/SAS-11-Visitation-plan_1-65x91.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/SAS-11-Visitation-plan_1-225x314.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/SAS-11-Visitation-plan_1-350x489.png 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/SAS-11-Visitation-plan_1.png 917w" title=""> <p id="caption-attachment-377" class="wp-caption-text">Abbildung 5.24 – Kirche Saint-Marie-de-la Visitation, Francois Mansart</p> </div> <div id="attachment_379" style="width: 252px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-379" id="z5d37b08739c3" class="in-list wp-image-379 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/1795_Zeitz_1-242x300.jpeg" alt="" width="242" height="300" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/1795_Zeitz_1-242x300.jpeg 242w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/1795_Zeitz_1-825x1024.jpeg 825w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/1795_Zeitz_1-768x953.jpeg 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/1795_Zeitz_1-1238x1536.jpeg 1238w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/1795_Zeitz_1-1651x2048.jpeg 1651w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/1795_Zeitz_1-65x81.jpeg 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/1795_Zeitz_1-225x279.jpeg 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/1795_Zeitz_1-350x434.jpeg 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/1795_Zeitz_1.jpeg 1920w" title=""> <p id="caption-attachment-379" class="wp-caption-text">Abbildung 5.25 – Zeitz Mocaa Museum 2016, Thomas Heatherwick</p> </div> <div id="attachment_381" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-381" id="z704f89d1afb8" class="in-list wp-image-381 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/vitra_1528410488-300x200.jpeg" alt="" width="300" height="200" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/vitra_1528410488-300x200.jpeg 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/vitra_1528410488-1024x682.jpeg 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/vitra_1528410488-768x512.jpeg 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/vitra_1528410488-65x43.jpeg 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/vitra_1528410488-225x150.jpeg 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/vitra_1528410488-350x233.jpeg 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/vitra_1528410488.jpeg 1079w" title=""> <p id="caption-attachment-381" class="wp-caption-text">Abbildung 5.26 – VitraHaus, Herzog &amp; de Meuron, 2010</p> </div> <div id="attachment_427" style="width: 225px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-427" id="zcbc22f37621e" class="in-list wp-image-427 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/eisenman_terragni-215x300.jpeg" alt="" width="215" height="300" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/eisenman_terragni-215x300.jpeg 215w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/eisenman_terragni-734x1024.jpeg 734w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/eisenman_terragni-768x1072.jpeg 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/eisenman_terragni-1100x1536.jpeg 1100w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/eisenman_terragni-1467x2048.jpeg 1467w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/eisenman_terragni-65x91.jpeg 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/eisenman_terragni-225x314.jpeg 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/eisenman_terragni-350x489.jpeg 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/eisenman_terragni.jpeg 1834w" title=""> <p id="caption-attachment-427" class="wp-caption-text">Abbildung 5.27 – Peter Eisenman – Transformations, Decompositions, Critiques</p> </div> <div id="attachment_395" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-395" id="z19ecdbd5d1e3" class="in-list wp-image-395 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/dance-sounds-2280x1789-1-300x235.jpeg" alt="" width="300" height="235" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/dance-sounds-2280x1789-1-300x235.jpeg 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/dance-sounds-2280x1789-1-1024x803.jpeg 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/dance-sounds-2280x1789-1-768x603.jpeg 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/dance-sounds-2280x1789-1-1536x1205.jpeg 1536w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/dance-sounds-2280x1789-1-2048x1607.jpeg 2048w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/dance-sounds-2280x1789-1-65x51.jpeg 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/dance-sounds-2280x1789-1-225x177.jpeg 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/dance-sounds-2280x1789-1-350x275.jpeg 350w" title=""> <p id="caption-attachment-395" class="wp-caption-text">Abbildung 5.28 – Linienzeichnung, Daniel Libeskind</p> </div> 

	</div>
			
				
				<div class="footnotes"><div id='21-1'>
<a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Leon_Battista_Alberti#De_re_aedificatoria_(%E2%80%9E%C3%9Cber_das_Bauwesen%E2%80%9C),_1443%E2%80%931452" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Leon_Battista_Alberti#De_re_aedificatoria_(%E2%80%9E%C3%9Cber_das_Bauwesen%E2%80%9C),_1443%E2%80%931452">quelle</a>
</div><div id='21-2'>
<a href="https://www.arthistoricum.net/themen/portale/renaissance/lektion-iii-die-geistigen-und-kunsttheoretischen-grundlagen-der-renaissance/4-albertis-architekturtheorie" data-url="https://www.arthistoricum.net/themen/portale/renaissance/lektion-iii-die-geistigen-und-kunsttheoretischen-grundlagen-der-renaissance/4-albertis-architekturtheorie">quelle</a>
</div><div id='21-3'>
<a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Technische_Zeichnung" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Technische_Zeichnung">Quelle</a>
</div></div>
	</div>
<div class="chapter standard with-subsections" id="chapter-digitale-geometrie-2" title="Parametrische Kurven und Flächen">
	<div class="chapter-title-wrap">
		<p class="chapter-number">5</p>
		<h1 class="chapter-title">Parametrische Kurven und Flächen</h1>
			</div>
	<div class="ugc chapter-ugc">
					<p class="short-title"></p>
				
 <h1 id="chapter-403-section-1" class="section-header in-list z959dbcb5e348">6.1 – NURBS</h1> <div class="textbox tbdefinition"><span xml:lang="en"><b><span class="glossary-term">Non-uniform rational&nbsp;<a class="mw-redirect" title="B-Spline" href="https://de.wikipedia.org/wiki/B-Spline" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/B-Spline">B-Splines</a></span></b></span>&nbsp;(deutsch:&nbsp;<i>nicht-uniforme rationale B-Splines</i>, kurz&nbsp;<i>NURBS</i>) sind <a title="Mathematik" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Mathematik" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Mathematik">mathematisch</a>&nbsp;definierte&nbsp;<a title="Kurve (Mathematik)" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Kurve_(Mathematik)" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Kurve_(Mathematik)">Kurven</a>&nbsp;oder&nbsp;<a title="Fläche (Mathematik)" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Fl%C3%A4che_(Mathematik)" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Fl%C3%A4che_(Mathematik)">Flächen</a>, die im&nbsp;<a title="Computergrafik" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Computergrafik" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Computergrafik">Computergrafik</a>-Bereich, beispielsweise im&nbsp;<a title="Computer Generated Imagery" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Computer_Generated_Imagery" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Computer_Generated_Imagery">CGI</a>&nbsp;oder&nbsp;<a title="CAD" href="https://de.wikipedia.org/wiki/CAD" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/CAD">CAD</a>, zur Modellierung beliebiger Formen verwendet werden. <strong>NURBS </strong>&nbsp;sind mathematische Darstellungen, die beliebige Formen von einfachen 2D-Linien, -Kreisen, -Bogen oder -Kurven bis hin zu hoch komplexen organischen 3D-Freiformflächen und -Volumenkörpern darstellen können. Aufgrund ihrer Flexibilität und Genauigkeit können NURBS-Modelle in allen Prozessen von Illustration und Animation bis hin zur Fertigung verwendet werden.</div> <p>In den&nbsp;<a title="1950er" href="https://de.wikipedia.org/wiki/1950er" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/1950er">1950er Jahren</a> wurden besonders im <a class="mw-redirect" title="Automobilbau" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Automobilbau" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Automobilbau">Automobil-</a>&nbsp;und&nbsp;<a title="Schiffbau" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Schiffbau" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Schiffbau">Schiffbau</a>&nbsp;für die fehlerfreie Reproduzierbarkeit technischer Bauteile mathematisch exakte Beschreibungen von&nbsp;<a class="mw-redirect" title="Freiformfläche" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Freiformfl%C3%A4che" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Freiformfl%C3%A4che">Freiformflächen</a>&nbsp;benötigt. Vor dieser Zeit wurden derartige Oberflächen durch einzelne von einem&nbsp;<a title="Konstrukteur" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Konstrukteur" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Konstrukteur">Konstrukteur</a>&nbsp;hergestellte&nbsp;<a title="Physik" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Physik" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Physik">physikalische</a>&nbsp;<a title="Modell" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Modell" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Modell">Modelle</a> beschrieben. So begann unter anderem der&nbsp;<a title="Ingenieur" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Ingenieur" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Ingenieur">Ingenieur</a>&nbsp;<a title="Pierre Bézier" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Pierre_B%C3%A9zier" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Pierre_B%C3%A9zier">Pierre Étienne Bézier</a>, zu dieser Zeit bei&nbsp;<a title="Renault" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Renault" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Renault">Renault</a>&nbsp;in&nbsp;<a title="Frankreich" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Frankreich" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Frankreich">Frankreich</a>, mit der Entwicklung der nach ihm benannten&nbsp;<a title="Bézierkurve" href="https://de.wikipedia.org/wiki/B%C3%A9zierkurve" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/B%C3%A9zierkurve">Bézierkurve</a>. Unabhängig von Bézier arbeitete&nbsp;<a title="Paul de Casteljau" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Paul_de_Casteljau" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Paul_de_Casteljau">Paul de Casteljau</a>, angestellt bei&nbsp;<a title="Citroën" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Citro%C3%ABn" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Citro%C3%ABn">Citroën</a>, zur gleichen Zeit auch an diesem mathematischen Problem. Weil Bézier die Ergebnisse seiner Arbeit veröffentlichte, werden heutzutage in der graphischen Datenverarbeitung&nbsp;<a title="Spline" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Spline" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Spline">Splines</a>, deren Kontrollpunkte nicht auf der&nbsp;<a title="Funktionsgraph" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Funktionsgraph" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Funktionsgraph">Kurve</a>&nbsp;selbst liegen, als „Bézier-Spline“ bezeichnet, während der Name von de Casteljau in dem nach ihm benannten&nbsp;<a title="De-Casteljau-Algorithmus" href="https://de.wikipedia.org/wiki/De-Casteljau-Algorithmus" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/De-Casteljau-Algorithmus">Algorithmus</a>&nbsp;fortlebt, der für die&nbsp;<a class="mw-redirect" title="Numerik" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Numerik" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Numerik">numerische</a>&nbsp;Verarbeitung&nbsp;<a title="Reguläre Fläche" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Regul%C3%A4re_Fl%C3%A4che" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Regul%C3%A4re_Fl%C3%A4che">parametrischer Flächen</a>&nbsp;eingesetzt wird. In den 1960er Jahren wurde klar, dass&nbsp;<span xml:lang="en"><b>non-uniform rational B-Splines</b></span>&nbsp;(<i>NURBS</i>) eine Generalisierung von Bézier-Splines sind.</p> <p>NURBS-Kurven und -Flächen verhalten sich ähnlich und haben eine gemeinsame Terminologie. Da Kurven am einfachsten zu beschreiben sind, werden wir sie genauer betrachten. Eine NURBS-Kurve wird durch vier Dinge definiert: Grad, Kontrollpunkte, Knoten und Bewertungsregel.</p> <h1 id="chapter-403-section-2" class="section-header in-list zc03dd3c64caf">6.2 – Kurven</h1> <p>NURBS-Kurven und -Flächen sind die vorrangigen mathematischen Darstellungen, die Nurbsbasierte CAD Software wie Rhino zur Geometriedarstellung verwendet.&nbsp;NURBS ist eine genaue mathematische Darstellung von Kurven, deren Bearbeitung sehr intuitiv geschieht. Freiformkurven können leicht unter Verwendung von NURBS dargestellt werden, und dank der Kontrollstruktur ist eine leichte und vorhersagbare Bearbeitung möglich.</p> <h2 id="zb141f3dc3394">6.2.1 – Kurvenparameter</h2> <p>Ein Parameter auf einer Kurve repräsentiert die Adresse eines Punkts auf dieser Kurve. Man kann sich die parametrische Kurve als einen innerhalb einer bestimmten Zeit zurückgelegten Weg zwischen zwei Punkten vorstellen, dies mit einer festgelegten oder variablen Geschwindigkeit. Wenn für die Wegstrecke der Zeitraum T benötigt wird, dann repräsentiert der Parameter t eine Zeit innerhalb von T, welche als ein Standort (Punkt) auf der Kurve erscheint.</p> <div id="attachment_828" style="width: 283px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-828" id="za6e2f1ab3dce" class="in-list wp-image-828 size-full" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/math-image106.png" alt="" width="273" height="257" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/math-image106.png 273w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/math-image106-65x61.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/math-image106-225x212.png 225w" title=""> <p id="caption-attachment-828" class="wp-caption-text">Abbildung 6.1 – Zeit ist der Parameter zur Bestimmung der Wegstrecke einer parametrischen Kurve . Der von Beginn bis Ende benötigte Zeitraum wird Kurvendomäne oder Intervall genannt.</p> </div> <h2 id="z8a1d8bc69130">6.2.2 – Kurvendomäne oder Intervall</h2> <p>Eine Kurvendomäne oder Intervall wird definiert als der Bereich von Parametern, die zu einem Punkt innerhalb dieser Kurve ausgewertet werden. Die Domäne wird gewöhnlich mit zwei reellen Zahlen beschrieben, welche die in der Form<br> (min bis max) oder (min, max) ausgedrückten Domänenbeschränkungen definieren. Die Domänenbeschränkungen können zwei beliebige Werte sein, die auf die tatsächliche Länge der Kurve bezogen sein können oder auch nicht. In einer ansteigenden Domäne wird der Parameter der min-Domäne zum Startpunkt der Kurve ausgewertet, und max-Domäne zum Endpunkt der Kurve.</p> <h2 id="z3057ee520a3d">6.2.3 – Kurvenauswertung</h2> <p>Wir haben gelernt, dass es sich bei einem Kurvenintervall um den Bereich aller Parameterwerte handelt, die zu Punkten innerhalb der 3D-Kurve ausgewertet werden. Es besteht jedoch keinerlei Garantie, dass beispielsweise die Auswertung auf der Mitte der Domäne einen Punkt in der Mitte der Kurve ergibt.<br> Die gleichförmige Parametrisierung einer Kurve können wir uns vorstellen, als würden wir eine Wegstrecke mit konstanter Geschwindigkeit zurücklegen. Eine Linie von Grad 1 zwischen zwei Punkten wäre ein Beispiel, bei dem gleiche Intervalle von Parametern gleiche Intervalle einer Bogenlänge auf der Linie ergeben. In parametrischen Kurven werden gleiche Intervalle von Parametern nur selten zu gleichen Intervallen auf der 3D-Kurve ausgewertet.</p> <div id="attachment_536" style="width: 410px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-536" id="z44b46cfbc91c" class="in-list wp-image-536" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/math-image81.png" alt="" width="400" height="138" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/math-image81.png 635w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/math-image81-300x103.png 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/math-image81-65x22.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/math-image81-225x78.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/math-image81-350x121.png 350w" title=""> <p id="caption-attachment-536" class="wp-caption-text">Abbildung 6.2 – Parameterspace (Domäne) von 0-10 einer Kurve. Gleiche Parameterintervalle ergeben typischerweise keine gleich langen Abstände auf einer parametrischen Kurven, etwa NURBS-Kurven.</p> </div> <h2 id="z9fa2b21a5a6d">6.2.4 – Kurvengrad</h2> <p>Der Kurvengrad ist eine ganze positive Zahl. Rhino ermöglicht das Arbeiten mit jeglicher Gradkurve, beginnend bei 1. Die Grade 1, 2, 3 und 5 sind die nützlichsten, Grad 4 und alle über Grad 5 hingegen finden in der wirklichen Welt wenig Anwendung. Manchmal werden die Begriffe linear (Grad 1), quadratisch (Grad 2), und kubisch verwendet (Grad 3).&nbsp;Es folgen einige Beispiele für Kurven und ihren Grad:</p> <ul><li>Linien und Polylinien sind NURBS-Kurven ersten Grades.</li> <li>Kreise und Ellipsen sind Beispiele für NURBS-Kurven zweiten Grades.</li> <li>Freiform-Kurven werden gewöhnlich als NURBS-Kurven dritten oder fünften Grades dargestellt.</li> </ul> <div id="attachment_534" style="width: 410px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-534" id="zb0284023ccef" class="in-list wp-image-534" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/2880px-Bezier_grad123.svg_-300x107.png" alt="" width="400" height="143" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/2880px-Bezier_grad123.svg_-300x107.png 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/2880px-Bezier_grad123.svg_-1024x366.png 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/2880px-Bezier_grad123.svg_-768x274.png 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/2880px-Bezier_grad123.svg_-1536x549.png 1536w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/2880px-Bezier_grad123.svg_-2048x732.png 2048w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/2880px-Bezier_grad123.svg_-65x23.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/2880px-Bezier_grad123.svg_-225x80.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/2880px-Bezier_grad123.svg_-350x125.png 350w" title=""> <p id="caption-attachment-534" class="wp-caption-text">Abbildung 6.3 – Bézierkurven der Grade 1, 2 und 3 (rot) und die zugehörigen Kontrollpolygone (grau). Von links nach rechts wurde jeweils ein weiterer Kontrollpunkt (blau) hinzu­gefügt. Man erkennt, wie die Kurve bei Einfügen/Verändern eines Kontrollpunkts ihre Richtung und/oder Krümmung variiert.</p> </div> <p>Es ist möglich, den Grad einer NURBS-Kurve zu erhöhen, aber nicht ihre Form zu verändern. Es ist jedoch im Allgemeinen nicht möglich, den Grad einer NURBS-Kurve zu reduzieren, ohne ihre Form zu ändern.</p> <div class="textbox interactive-content"><span class="interactive-content__icon"></span> <p>An interactive H5P element has been excluded from this version of the text. You can view it online here:<br> <a href="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/?p=403#h5p-4" title="NURBS" data-url="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/?p=403#h5p-4">https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/?p=403#h5p-4</a> </p> </div> <h2 id="zcea7f6bcc65e">6.2.5 – Kontrollpunkte</h2> <p>Die Kontrollpunkte einer NURBS-Kurve ist eine Liste von (Grad+1)-Punkten. Die intuitivste Methode, die Form einer NURBS-Kurve zu verändern, besteht in der Verschiebung ihrer Kontrollpunkte.</p> <p>Die Anzahl der Kontrollpunkte, die sich auf das jeweilige Segment einer NURBS- Kurve auswirken, wird durch den Kurvengrad bestimmt. Beispielsweise unterliegt das jeweilige Segment in einer Kurve ersten Grades lediglich der Auswirkung der beiden End-Kontrollpunkte. In einer Kurve zweiten Grades wirken sich drei Kontrollpunkte auf das jeweilige Segment aus, und so weiter.</p> <ul><li>Kurven ersten Grades gehen durch alle Kurvenkontrollpunkte. In einer NURBS-Kurve ersten Grades bestimmen zwei (Grad+1)-Kontrollpunkte jedes Segment. Bei Verwendung von fünf Kontrollpunkten hat die Kurve vier Segmente.</li> <li>Kreise und Ellipsen sind Beispiele für Kurven zweiten Grades. In einer NURBS-Kurve zweiten Grades bestimmen drei (Grad+1)- Kontrollpunkte das jeweilige Segment. Bei Verwendung von fünf Kontrollpunkten hat die Kurve drei Segmente.</li> </ul> <p>Die Kontrollpunkte haben eine angegliederte Zahl, die Wichtung genannt wird. Bis auf einige Ausnahmen sind Wichtungen positive Zahlen. Intuitiv sind die Wichtungen denkbar als die Schwere jedes einzelnen Kontrollpunkts. Je höher die relative Wichtung eines Kontrollpunkts, desto näher wird die Kurve an diesen Kontrollpunkt herangezogen. Wenn die Kontrollpunkte einer Kurve alle dieselbe Wichtung (normalerweise 1) haben, wird die Kurve nicht- rational genannt. Andernfalls wird die Kurve rational genannt. Das R in NURBS steht für rational und weist darauf hin, dass für eine NURBS-Kurve die Möglichkeit besteht, rational zu sein. In der Praxis sind die meisten NURBS-Kurven nicht-rational. Manche NURBS-Kurven – Kreise und Ellipsen sind herausragende Beispiele – sind immer rational.</p> <h2 id="evaluation-rule" class="in-list">6.2.6 – Bewertungsregel</h2> <p>Die NURBS-Bewertungsregel ist eine Formel, die mit Grad, Kontrollpunkten und Knoten<span class="footnote"><span class="footnote-indirect" data-fnref="403-1"></span></span> arbeitet. Die Formel enthält sogenannte B-Spline-Basisfunktionen die einen Parameter nimmt und einen Punktstandort erzeugt. Grad, Knoten und Kontrollpunkte sind die Parameter dieser Formel .<span class="footnote"><span class="footnote-indirect" data-fnref="403-2"></span></span></p> <h2 id="zc0dac836f813" class="in-list">6.2.7 – Geometrische Kurvenstetigkeit</h2> <p>Stetigkeit ist ein wichtiges Konzept in der 3D-Modellierung. Stetigkeit ist wichtig, um visuelle Glätte wie auch sanftes Licht und Luftströmung zu erhalten. Die folgende Tabelle enthält verschiedene Stetigkeiten und ihre Definitionen:</p> <table id="zc7950bfe2059" class="in-list" style="border-collapse: collapse;width: 100%"><tbody><tr><td style="width: 50%">G0 (Positionsstetig)</td> <td style="width: 50%">Zwei miteinander verbundene Kurvensegmente</td> </tr> <tr><td style="width: 50%">G1 (Tangentenstetig)</td> <td style="width: 50%">Die Richtung der Tangente am Verbindungspunkt ist für beide Kurvensegmente gleich</td> </tr> <tr><td style="width: 50%">G2 (Krümmungsstetig)</td> <td style="width: 50%">Krümmungen wie auch Tangenten stimmen für beide Kurvensegmente am gemeinsamen Endpunkt überein</td> </tr> </tbody> </table> <div id="attachment_547" style="width: 410px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-547" id="z960efd4afebf" class="in-list wp-image-547" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/math-image138-300x106.png" alt="" width="400" height="141" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/math-image138-300x106.png 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/math-image138-768x271.png 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/math-image138-65x23.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/math-image138-225x79.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/math-image138-350x124.png 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/math-image138.png 887w" title=""> <p id="caption-attachment-547" class="wp-caption-text">Abbildung 6.4 – Überprüfung der Kurvenstetigkeit Analyse der Krümmungsanzeige.</p> </div> <p>Krümmung ist ein bei der Modellierung von 3D-Kurven und -Flächen viel verwendetes Konzept. Krümmung wird definiert als die Änderung in der Neigung einer Tangente zu einer Kurve über eine Bogeneinheitslänge. Für einen Kreis oder eine Kugel ist dies der Kehrwert des Radius und über die gesamte Domäne hinweg konstant.</p> <p>An jedem beliebigen Punkt auf einer Kurve in der Ebene ist die tangentiale Linie die Linie, die sich der Kurve durch diesen Punkt am meisten nähert. Wir können auch den besten annähernden Kreis finden, der durch diesen Punkt verläuft und tangential zur Kurve liegt. Der Kehrwert des Radius dieses Kreises ist die Krümmung der Kurve an diesem Punkt.</p> <h1 id="chapter-403-section-3" class="section-header in-list z56060c1c2b3c">6.3 – Flächen</h1> <h2 id="zfaa62708a650">6.3.1 – Abwickelbare Fläche</h2> <p>Eine abwickelbare Fläche bezeichnet in der Geometrie bzw. in der Differentialgeometrie, der Kartografie und der Topologie eine Fläche, die sich ohne innere Formverzerrung aus dem Euklidischen Raum in die Euklidische Ebene transformieren/“abwickeln“ lässt. Die sich ergebende Fläche wird dann Abwicklung genannt. Anschaulich gesprochen: Ohne Stauchen und Zerren muss sich die abwickelbare Fläche glatt auf eine flache Ebene legen lassen. Bekannteste Beispiele sind die Mantelflächen bestimmter dreidimensionaler Körper wie Zylinder oder Kegel.</p> <div id="attachment_729" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-729" id="z6bf13e4d76ec" class="in-list wp-image-729 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/2880px-Kreiszylinder.svg_-300x106.png" alt="" width="300" height="106" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/2880px-Kreiszylinder.svg_-300x106.png 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/2880px-Kreiszylinder.svg_-1024x363.png 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/2880px-Kreiszylinder.svg_-768x273.png 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/2880px-Kreiszylinder.svg_-1536x545.png 1536w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/2880px-Kreiszylinder.svg_-2048x727.png 2048w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/2880px-Kreiszylinder.svg_-65x23.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/2880px-Kreiszylinder.svg_-225x80.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/2880px-Kreiszylinder.svg_-350x124.png 350w" title=""> <p id="caption-attachment-729" class="wp-caption-text">Abbildung 6.5 – Abwicklung der Mantelfläche eines Zylinders</p> </div> <h2 id="z35fa9d087e3e">6.3.2 – Regelfläche</h2> <p>Durch jeden Punkt der Fläche geht eine Gerade, die ganz in der Fläche enthalten ist. Hyperbolische Paraboloide sind Regelflächen.</p> <div id="attachment_732" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-732" id="z78cda6de0955" class="size-medium wp-image-732" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/1920px-Regelfl-phi-h.svg_-300x291.png" alt="" width="300" height="291" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/1920px-Regelfl-phi-h.svg_-300x291.png 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/1920px-Regelfl-phi-h.svg_-1024x993.png 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/1920px-Regelfl-phi-h.svg_-768x745.png 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/1920px-Regelfl-phi-h.svg_-1536x1490.png 1536w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/1920px-Regelfl-phi-h.svg_-65x63.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/1920px-Regelfl-phi-h.svg_-225x218.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/1920px-Regelfl-phi-h.svg_-350x339.png 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/1920px-Regelfl-phi-h.svg_.png 1920w" title=""> <p id="caption-attachment-732" class="wp-caption-text">Abbildung 6.6 – Regelfläche: einschaliges Hyperboloid.</p> </div> <h1 id="chapter-403-section-4" class="section-header  z264d649b125a">6.4 – Parametrische Flächen</h1> <h2 id="z3a1ccd5589ef">6.4.1 – Flächenparameter</h2> <p>Eine parametrische Fläche ist eine Funktion zweier unabhängiger Parameter (meist u, v genannt) über einer zweidimensionalen Domäne.</p> <h2 id="z83ded65e4ca4">6.4.2 – Flächendomäne</h2> <p>Eine Flächendomäne wird definiert als der Bereich von (u,v)-Parametern, die zu 3D- Punkten auf dieser Fläche ausgewertet werden. Die Domäne in jeder Dimension (u oder v) wird gewöhnlich als zwei reelle Zahlen beschrieben (u_min bis u_max) und (v_min bis v_max)</p> <h2 id="zacc1c48ddb34">6.4.3 – Flächenauswertung</h2> <p>Die Auswertung einer Fläche auf einem Parameter innerhalb der Flächendomäne ergibt einen Punkt auf der Fläche. Bedenken Sie, dass die Mitte der Domäne (midu, midv) nicht unbedingt zum Mittelpunkt der 3D-Fläche ausgewertet wird. Auch wird die Auswertung der u- und v-Werte, die sich außerhalb der Flächendomäne befinden, kein gutes Ergebnis erbringen.</p> <div id="attachment_543" style="width: 410px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-543" id="z20deec32190c" class="in-list wp-image-543" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/math-image193-300x106.png" alt="" width="400" height="141" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/math-image193-300x106.png 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/math-image193-768x270.png 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/math-image193-65x23.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/math-image193-225x79.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/math-image193-350x123.png 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/math-image193.png 798w" title=""> <p id="caption-attachment-543" class="wp-caption-text">Abbildung 6.7 – NURBS-Fläche in 3D-Modellierungsraum (links). Das Flächenparameterrechteck mit Domäne, die von u0 bis u1 in der ersten Richtung und von v0 bis v1 in der zweiten Richtung reicht (rechts). Flächenauswertung.</p> </div> <h2 id="z3281d7954ea4" class="in-list">6.4.4 – Geometrische Flächenstetigkeit</h2> <p>Viele Modelle können nicht anhand einer einzigen Fläche erzeugt werden. Stetigkeit zwischen verbundenen Flächen ist von Bedeutung für visuelle Glätte, Lichtreflektierung und Luftströmung.</p> <p>Die folgende Tabelle enthält verschiedene Stetigkeiten und ihre Definitionen:</p> <table id="z7cf96eae6db1" class="in-list" style="border-collapse: collapse;width: 100%"><tbody><tr><td style="width: 50%">G0 (Positionsstetig)</td> <td style="width: 50%">Zwei miteinander verbundene Flächen.</td> </tr> <tr><td style="width: 50%">&nbsp;G1 (Tangentenstetig)</td> <td style="width: 50%">Die einander entsprechenden Tangenten der beiden Flächen entlang ihrer Verbindungskante sind sowohl in u- als auch v-Richtung parallel.</td> </tr> <tr><td style="width: 50%">G2 (Krümmungsstetig)</td> <td style="width: 50%">Krümmungen wie auch Tangenten stimmen für beide Flächen an der gemeinsamen Kante überein.</td> </tr> </tbody> </table> <p>&nbsp;</p> <div id="attachment_542" style="width: 410px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-542" id="z896a3caacaa2" class="in-list wp-image-542" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/math-image126-1-300x81.png" alt="" width="400" height="108" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/math-image126-1-300x81.png 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/math-image126-1-65x18.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/math-image126-1-225x61.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/math-image126-1-350x95.png 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/math-image126-1.png 720w" title=""> <p id="caption-attachment-542" class="wp-caption-text">Abbildung 6.8 – Prüfung der Flächenstetigkeit mit der Lichtlinienanalyse.</p> </div> <h1 id="chapter-403-section-5" class="section-header in-list zb1f11c31c979">6.5 – NURBS Flächen</h1> <p>Sie können sich NURBS-Flächen als ein Raster von NURBS-Kurven vorstellen, die in zwei Richtungen verlaufen. Die Form einer NURBS-Fläche wird durch eine Zahl von Kontrollpunkten bestimmt, sowie den Grad dieser Fläche in jede dieser beiden Richtungen (u- und v-Richtungen). NURBS-Flächen sind effizient bei der Speicherung und Darstellung von Freiformflächen mit hohem Genauigkeitsgrad. Die mathematischen Gleichungen und Details von NURBS-Flächen gehen über den Rahmen dieses Texts hinaus. Stattdessen konzentrieren wir uns lieber auf die für Designer relevantesten Eigenschaften.</p> <p>Isolinien (Iso ist die Kurzform für isoparametrisch)&nbsp;sind im NURBS Modellierung, Linien mit konstantem Parameter wert, ähnlich zu einer Konturlinie. Isolinien werden beim Darstellen von NURBS Flaechen verwendet. Man kann NURBS kurven basierend auf den Isolinien von U-werten oder V-werten erzeugen.</p> <h2 id="z894eba2fb695">6.5.1 – Getrimmte NURBS-Flächen</h2> <p>NURBS-Flächen können getrimmt oder ungetrimmt sein. Getrimmte Flächen verwenden eine darunterliegende NURBS-Fläche und geschlossene Kurven, um einen Teil dieser Fläche herauszutrimmen. Jede Fläche hat eine geschlossene Kurve, welche die äußere Kante (äußere Schleife) bestimmt, und sie kann nicht- überschneidende, geschlossene innere Kurven zur Bestimmung von Öffnungen (innere Schleifen) haben. Eine Fläche mit einer äußeren Schleife, welche die gleiche wie die ihrer darunterliegenden NURBS-Fläche ist und keine Öffnungen hat, ist was wir eine ungetrimmte Fläche nennen.</p> <div id="attachment_554" style="width: 410px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-554" id="z92e266e52773" class="in-list wp-image-554" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/math-image97-300x126.png" alt="" width="400" height="168" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/math-image97-300x126.png 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/math-image97-65x27.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/math-image97-225x94.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/math-image97-350x147.png 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/math-image97.png 554w" title=""> <p id="caption-attachment-554" class="wp-caption-text">Abbildung 6.9 – Getrimmte Fläche in Modellierungsraum (links) und in Parameterrechteck (rechts).</p> </div> <h2 id="z62328e9d61b6">6.5.2 – Flächenverbände</h2> <p>Ein Flächenverband besteht aus zwei oder mehr (möglicherweise getrimmten) miteinander verbundenen NURBS-Flächen. Jede Fläche hat ihre eigene Struktur, Parametrisierung und Isokurven-Richtungen, die nicht übereinstimmen müssen. Flächenverbände werden unter Verwendung des Begrenzungsflächenmodells (<strong><span class="glossary-term">BRep</span>&nbsp;</strong>engl. Abk. für Boundary Representation) dargestellt. Die BRep-Struktur beschreibt Flächen, Kanten und Scheitelpunkte mit Trimmdaten und Verbindung unterschiedlicher Teile. Getrimmte Flächen werden auch unter Verwendung von BRep-Datenstruktur dargestellt.</p> <div id="attachment_556" style="width: 410px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-556" id="z1af4043d77cc" class="in-list wp-image-556" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/math-image92-300x196.png" alt="" width="400" height="261" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/math-image92-300x196.png 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/math-image92-65x42.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/math-image92-225x147.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/math-image92-350x228.png 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/math-image92.png 537w" title=""> <p id="caption-attachment-556" class="wp-caption-text">Abbildung 6.10 – Die oberen und unteres Seiten des Zylinders im folgenden Beispiel sind aus planaren Flächen getrimmt. Die Abbildung zeigt die Kontrollpunkte der darunterliegenden Flächen.</p> </div> <h1 id="chapter-403-section-6" class="section-header in-list z9166b5769e47">6.6 – Bildtafeln</h1> <div id="attachment_527" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-527" id="z1850a5e7632b" class="in-list wp-image-527 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/NURBS_3-D_surface-1-300x210.gif" alt="" width="300" height="210" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/NURBS_3-D_surface-1-300x210.gif 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/NURBS_3-D_surface-1-65x46.gif 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/NURBS_3-D_surface-1-225x158.gif 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/NURBS_3-D_surface-1-350x245.gif 350w" title=""> <p id="caption-attachment-527" class="wp-caption-text">Abbildung 6.11 – Dreidimensionale NURBS-Flächen können komplexe, organische Formen aufweisen. Kontrollpunkte beeinflussen die Richtungen der Oberfläche.</p> </div> <div id="attachment_450" style="width: 291px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-450" id="z6078115908c0" class="in-list wp-image-450 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Spline_PSF-281x300.png" alt="" width="281" height="300" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Spline_PSF-281x300.png 281w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Spline_PSF-960x1024.png 960w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Spline_PSF-768x819.png 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Spline_PSF-1440x1536.png 1440w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Spline_PSF-65x69.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Spline_PSF-225x240.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Spline_PSF-350x373.png 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Spline_PSF.png 1817w" title=""> <p id="caption-attachment-450" class="wp-caption-text">Abbildung 6.12 – Zeichnen einer Spline</p> </div> <div id="attachment_452" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-452" id="zde8292499f18" class="in-list wp-image-452 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/02-shipbodyplan-300x300.jpeg" alt="" width="300" height="300" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/02-shipbodyplan-300x300.jpeg 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/02-shipbodyplan-150x150.jpeg 150w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/02-shipbodyplan-768x768.jpeg 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/02-shipbodyplan-65x65.jpeg 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/02-shipbodyplan-225x225.jpeg 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/02-shipbodyplan-350x350.jpeg 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/02-shipbodyplan.jpeg 909w" title=""> <p id="caption-attachment-452" class="wp-caption-text">Abbildung 6.13 – A ship’s body plan comprised of superimposed construction geometry. Cross sections such as these recorded vessels on contractual order. The outer member (marked Fig. E/F) is the midships mould. Portions of each cross section are indexed to corresponding pieces on the reconfigurable mould. Source: William Sutherland, The Shipbuilders Assistant: or, Some Essays Towards Completing the Art of Marine Architecture (London, 1711), 82.</p> </div> <div id="attachment_724" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-724" id="z18c7fcd2d07d" class="size-medium wp-image-724" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/av_90822-300x244.jpeg" alt="" width="300" height="244" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/av_90822-300x244.jpeg 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/av_90822-1024x833.jpeg 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/av_90822-768x625.jpeg 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/av_90822-65x53.jpeg 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/av_90822-225x183.jpeg 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/av_90822-350x285.jpeg 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/av_90822.jpeg 1122w" title=""> <p id="caption-attachment-724" class="wp-caption-text">Abbildung 6.14 – Toyota Aizuma Hall, Aichi – Kazuyo Sejima &amp; Associates</p> </div> <div id="attachment_530" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-530" id="z616f067c9fb9" class="in-list wp-image-530 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/1014-419-Boris-Becker-Achterbahn-300x225.jpeg" alt="" width="300" height="225" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/1014-419-Boris-Becker-Achterbahn-300x225.jpeg 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/1014-419-Boris-Becker-Achterbahn-1024x768.jpeg 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/1014-419-Boris-Becker-Achterbahn-768x576.jpeg 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/1014-419-Boris-Becker-Achterbahn-65x49.jpeg 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/1014-419-Boris-Becker-Achterbahn-225x169.jpeg 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/1014-419-Boris-Becker-Achterbahn-350x263.jpeg 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/1014-419-Boris-Becker-Achterbahn.jpeg 1200w" title=""> <p id="caption-attachment-530" class="wp-caption-text">Abbildung 6.15 – Kurven einer Achterbahn</p> </div> <div id="attachment_532" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-532" id="z663a161e9e9b" class="in-list wp-image-532 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/doroga-perekrestok-shosse-300x191.jpeg" alt="" width="300" height="191" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/doroga-perekrestok-shosse-300x191.jpeg 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/doroga-perekrestok-shosse-1024x653.jpeg 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/doroga-perekrestok-shosse-768x490.jpeg 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/doroga-perekrestok-shosse-65x41.jpeg 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/doroga-perekrestok-shosse-225x144.jpeg 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/doroga-perekrestok-shosse-350x223.jpeg 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/doroga-perekrestok-shosse.jpeg 1332w" title=""> <p id="caption-attachment-532" class="wp-caption-text">Abbildung 6.16 – Autobahnkreuz, Los Angeles</p> </div> <div id="attachment_701" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-701" id="z69e7565381fe" class="size-medium wp-image-701" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/1363887807841-bmw-gina-light-300x191.jpeg" alt="" width="300" height="191" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/1363887807841-bmw-gina-light-300x191.jpeg 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/1363887807841-bmw-gina-light-65x41.jpeg 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/1363887807841-bmw-gina-light-225x143.jpeg 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/1363887807841-bmw-gina-light-350x222.jpeg 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/1363887807841-bmw-gina-light.jpeg 645w" title=""> <p id="caption-attachment-701" class="wp-caption-text">Abbildung 6.17 – BMW Gina, Design Chris Bangle</p> </div> <div id="attachment_703" style="width: 207px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-703" id="z9e18cf7d9e53" class="size-medium wp-image-703" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/VILLA-NURBS-ESPAGNE0064-197x300.jpeg" alt="" width="197" height="300" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/VILLA-NURBS-ESPAGNE0064-197x300.jpeg 197w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/VILLA-NURBS-ESPAGNE0064-674x1024.jpeg 674w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/VILLA-NURBS-ESPAGNE0064-768x1167.jpeg 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/VILLA-NURBS-ESPAGNE0064-65x99.jpeg 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/VILLA-NURBS-ESPAGNE0064-225x342.jpeg 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/VILLA-NURBS-ESPAGNE0064-350x532.jpeg 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/VILLA-NURBS-ESPAGNE0064.jpeg 1000w" title=""> <p id="caption-attachment-703" class="wp-caption-text">Abbildung 6.18 – Enric Ruiz-Geli created the Villa Nurbs in the coastal town Empuriabrava at the Costa Brava, Spain.</p> </div> 

	</div>
			
				
				<div class="footnotes"><div id='403-1'>Knoten sind eine Liste von Zahlen mit (Grad+N-1), wobei N für die Anzahl Kontrollpunkte steht. Manchmal wird diese Zahlenliste auch Knotenvektor genannt. In diesem Zusammenhang bedeutet das Wort Vektor nicht 3D-Richtung. Für den Designer sind Knoten gewöhnlich nicht hilfreich; sie werden nur für interne Berechnungen benötigt. Aus diesem Grund sind Knoten in vielen Graphik-Design-Programmen nicht änderbar oder überhaupt sichtbar.  Einige CAD Programme erlauben interaktive Änderungen an Knotenpositionen, was allerdings bedeutend weniger intuitiv ist als Änderungen an Kontrollpunkten.</div><div id='403-2'>
<a href="https://www.rhino3d.com/de/features/nurbs/#:~:text=NURBS%2C%20Non%2DUniform%20Rational%20B,Freiformfl%C3%A4chen%20und%20%2DVolumenk%C3%B6rpern%20darstellen%20k%C3%B6nnen." data-url="https://www.rhino3d.com/de/features/nurbs/#:~:text=NURBS%2C%20Non%2DUniform%20Rational%20B,Freiformfl%C3%A4chen%20und%20%2DVolumenk%C3%B6rpern%20darstellen%20k%C3%B6nnen.">Quelle</a>
</div></div>
	</div>
<div class="chapter standard with-subsections" id="chapter-strukturen" title="Geometrische Strukturen">
	<div class="chapter-title-wrap">
		<p class="chapter-number">6</p>
		<h1 class="chapter-title">Geometrische Strukturen</h1>
			</div>
	<div class="ugc chapter-ugc">
					<p class="short-title"></p>
				
 <h1 id="chapter-444-section-1" class="section-header in-list ze2d75681c6ba">7.1 – Punktwolken</h1> <div class="textbox tbdefinition">Eine <span class="glossary-term"><b>Punktwolke</b></span>&nbsp;oder ein&nbsp;<b>Punkthaufen</b>&nbsp;(<a title="Englische Sprache" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Englische_Sprache" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Englische_Sprache">englisch</a>&nbsp;<span xml:lang="en-Latn">point cloud</span>) ist eine Menge von Punkten eines&nbsp;<a title="Vektorraum" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Vektorraum" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Vektorraum">Vektorraums</a>, die eine unorganisierte räumliche Struktur („Wolke“) aufweist.<sup class="reference"><a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Punktwolke#cite_note-1" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Punktwolke#cite_note-1">[1]</a></sup>&nbsp;Eine Punktwolke ist durch die enthaltenen Punkte beschrieben, die jeweils durch ihre Raumkoordinaten erfasst sind. Punktwolken mit&nbsp;<a title="Georeferenzierung" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Georeferenzierung" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Georeferenzierung">Georeferenzierung</a>&nbsp;enthalten Punkte in einem erdbezogenen Koordinatensystem. Zu den Punkten können zusätzlich Attribute, wie z.&nbsp;B. geometrische Normalen, Farbwerte, Aufnahmezeitpunkt oder Messgenauigkeit, erfasst sein.</div> <p>Die Erzeugung kann grundsätzlich über Scanning-Verfahren (z.&nbsp;B. terrestrisches oder flugzeuggestütztes&nbsp;<a title="Laserscanning" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Laserscanning" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Laserscanning">Laserscanning</a>) oder&nbsp;<a title="Photogrammetrie" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Photogrammetrie" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Photogrammetrie">photogrammetrische Verfahren</a><sup class="reference"><a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Punktwolke#cite_note-2" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Punktwolke#cite_note-2">[2]</a></sup>&nbsp;erfolgen sowie allgemein mittels Abtastung von Objektoberflächen durch Systeme wie Koordinatenmessmaschinen oder tastende&nbsp;<a class="mw-redirect" title="3D-Scanner" href="https://de.wikipedia.org/wiki/3D-Scanner" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/3D-Scanner">3D-Scanner</a>. Optische Scanner untergliedert man in&nbsp;<a title="Laserscanning" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Laserscanning" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Laserscanning">Lasertechnologie</a>, die nach dem Triangulationsprinzip arbeiten, und Normallicht-Scanner, die nach dem Streifenlichtverfahren („coded-light“) arbeiten. Einen zusammenfassenden Überblick über die Vielfalt und Leistungsfähigkeit aktueller optischer Scanning-Methoden und die Weiterverarbeitung der resultierenden 3D-Daten/Punktwolke gibt beispielsweise C. Teutsch.<sup class="reference"><a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Punktwolke#cite_note-3" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Punktwolke#cite_note-3">[3]</a></sup>&nbsp;Durch die mehrfache Erfassung eines räumlichen Ausschnitts zu unterschiedlichen Zeitpunkten lässt sich ein vierdimensionales (zeitvariantes) diskretes räumliches Modell einer Umgebung aufbauen.<sup class="reference"><a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Punktwolke#cite_note-4" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Punktwolke#cite_note-4">[4]</a></sup>&nbsp;Jeder Punkt der Wolke wird dabei zeitlich und räumlich (<a title="Kartesisches Koordinatensystem" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Kartesisches_Koordinatensystem" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Kartesisches_Koordinatensystem">XYZ-Koordinaten</a>) lokalisiert und kann in weiterer Folge auch georeferenziert werden.<sup id="cite_ref-5" class="reference"><a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Punktwolke#cite_note-5" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Punktwolke#cite_note-5">[5]</a></sup></p> <p>Es gibt viele Möglichkeiten um aus einer Punktwolke eine geschlossene 3D-Oberfläche zu erstellen.</p> <div id="attachment_181" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-181" id="z4fb96c02e86a" class="size-full wp-image-181 in-list" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Point_cloud_torus.gif" alt="" width="300" height="300" title=""> <p id="caption-attachment-181" class="wp-caption-text">Abbildung 7.1 – Animiertes Punktwolkenmodell eines Torus</p> </div> <h1 id="chapter-444-section-2" class="section-header in-list z18274458ed5e">7.2 – Mesh – Diskrete Flächennetze</h1> <div class="textbox tbdefinition">Untereinander mit Kanten verbundene&nbsp;<a title="Punktwolke" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Punktwolke" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Punktwolke">Punkte</a>&nbsp;bilden in der&nbsp;<a title="Computergrafik" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Computergrafik" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Computergrafik">Computergrafik</a>&nbsp;ein <span class="glossary-term"><b>Polygonnetz oder Mesh</b></span>, das die Gestalt eines&nbsp;<a title="Polyeder" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Polyeder" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Polyeder">Polyeders</a>&nbsp;definiert.&nbsp;<a title="Gitter (Geometrie)" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Gitter_(Geometrie)#Dreiecksgitter" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Gitter_(Geometrie)#Dreiecksgitter">Dreiecksnetze</a>&nbsp;und Vierecksnetze sind hier am geläufigsten.</div> <p>In der 3D-Computergrafik und der Volumenmodellierung ist ein Polygonnetz eine Sammlung von Scheitelpunkten, Kanten und Flächen, die die Form eines polyedrischen Objekts definieren. Die Flächen bestehen normalerweise aus Dreiecken (Triangle Mesh), Vierecken (Quads) oder anderen einfachen konvexen Polygonen (n-Gons), da dies das Rendern vereinfacht, können aber auch allgemeiner aus konkaven Polygonen oder sogar Polygonen mit Löchern zusammengesetzt sein.</p> <p>Die Untersuchung von Polygonnetzen ist ein großes Teilgebiet der Computergrafik (insbesondere der 3D-Computergrafik) und der geometrischen Modellierung. Für unterschiedliche Anwendungen und Ziele werden unterschiedliche Darstellungen von Polygonnetzen verwendet. Die Vielfalt der an Netzen durchgeführten Operationen kann umfassen: Boolesche Logik (konstruktive Festkörpergeometrie), Glättung, Vereinfachung und viele andere. Es gibt auch Algorithmen für Raytracing, Kollisionserkennung und Starrkörperdynamik mit Polygonnetzen. Wenn die Kanten des Netzes anstelle der Flächen gerendert werden, wird das Modell zu einem Drahtgittermodell.</p> <p>Volumetrische Netze unterscheiden sich von Polygonnetzen dadurch, dass sie explizit sowohl die Oberfläche als auch das Volumen einer Struktur darstellen, während Polygonnetze nur explizit die Oberfläche darstellen (das Volumen ist implizit).</p> <div id="attachment_786" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-786" id="zeffe7a14daf3" class="in-list wp-image-786 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/2880px-Wire_frame.svg_-300x121.png" alt="" width="300" height="121" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/2880px-Wire_frame.svg_-300x121.png 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/2880px-Wire_frame.svg_-1024x414.png 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/2880px-Wire_frame.svg_-768x311.png 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/2880px-Wire_frame.svg_-1536x621.png 1536w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/2880px-Wire_frame.svg_-2048x828.png 2048w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/2880px-Wire_frame.svg_-65x26.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/2880px-Wire_frame.svg_-225x91.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/2880px-Wire_frame.svg_-350x142.png 350w" title=""> <p id="caption-attachment-786" class="wp-caption-text">Abbildung 7.2 – Unterschiedliche Drahtgittermodelle, die einfachste Möglichkeit, ein Polygonnetz darzustellen.</p> </div> <h1 id="chapter-444-section-3" class="section-header in-list z793b07764c18">7.3 – Voxel – Diskrete Volumen</h1> <div class="textbox tbdefinition">Bei einem räumlichen Datensatz, der in <a class="css-4rbku5 css-1dbjc4n r-1loqt21 r-1471scf r-1otgn73 r-1i6wzkk r-lrvibr" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Diskretheit" data-rnw-int-class="link____" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Diskretheit">diskretisierter</a> Form in <a class="css-4rbku5 css-1dbjc4n r-1loqt21 r-1471scf r-1otgn73 r-1i6wzkk r-lrvibr" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Kartesisches_Koordinatensystem" data-rnw-int-class="link____" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Kartesisches_Koordinatensystem">kartesischen Koordinaten</a> vorliegt, bezeichnet Voxel den <a class="css-4rbku5 css-1dbjc4n r-1loqt21 r-1471scf r-1otgn73 r-1i6wzkk r-lrvibr" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Diskreter_Wert" data-rnw-int-class="link____" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Diskreter_Wert">diskreten Wert</a> an einer XYZ-Koordinate des Datensatzes. <span class="glossary-term"><b>Voxel</b></span>(zusammengesetzt aus dem englischen&nbsp;<i>volume vox</i>&nbsp;und&nbsp;<i>el</i>&nbsp;von&nbsp;<i>elements</i><sup class="reference"><a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Voxel#cite_note-1" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Voxel#cite_note-1">[1]</a></sup>) bezeichnet in der&nbsp;<a title="Computergrafik" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Computergrafik" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Computergrafik">Computergrafik</a>&nbsp;einen Gitterpunkt („Bild“punkt, Datenelement) in einem dreidimensionalen&nbsp;<a title="Gitter (Geometrie)" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Gitter_(Geometrie)" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Gitter_(Geometrie)">Gitter</a>. Dies entspricht einem&nbsp;<a title="Pixel" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Pixel" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Pixel">Pixel</a>&nbsp;in einem 2D-Bild, einer&nbsp;<a title="Rastergrafik" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Rastergrafik" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Rastergrafik">Rastergrafik</a>. Wie bei Pixeln wird bei Voxeln üblicherweise die Position nicht explizit gespeichert, sondern implizit aus der Position zu anderen Voxeln hergeleitet. Im Gegensatz dazu werden bei&nbsp;<a title="Punkt (Geometrie)" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Punkt_(Geometrie)" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Punkt_(Geometrie)">Punkten</a>&nbsp;oder&nbsp;<a title="Polygon" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Polygon" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Polygon">Polygonen</a>&nbsp;die Positionen der Eckkoordinaten gespeichert.</div> <p>&nbsp;</p> <div id="attachment_618" style="width: 272px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-618" id="z84c7c27b11d3" class="in-list wp-image-618 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Voxels.svg_-262x300.png" alt="" width="262" height="300" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Voxels.svg_-262x300.png 262w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Voxels.svg_-65x74.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Voxels.svg_-225x258.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Voxels.svg_-350x401.png 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Voxels.svg_.png 440w" title=""> <p id="caption-attachment-618" class="wp-caption-text">Abbildung 7.3 – Eine Menge von gestapelten Voxeln. Ein einziges ist hervorgehoben.</p> </div> <p data-wp-editing="1"><img id="za4518f980014" class="aligncenter size-full wp-image-619" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/A-Voxel-Resolution_crop-scaled.jpg" alt="" width="2560" height="309" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/A-Voxel-Resolution_crop-scaled.jpg 2560w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/A-Voxel-Resolution_crop-300x36.jpg 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/A-Voxel-Resolution_crop-1024x123.jpg 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/A-Voxel-Resolution_crop-768x93.jpg 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/A-Voxel-Resolution_crop-1536x185.jpg 1536w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/A-Voxel-Resolution_crop-2048x247.jpg 2048w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/A-Voxel-Resolution_crop-65x8.jpg 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/A-Voxel-Resolution_crop-225x27.jpg 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/A-Voxel-Resolution_crop-350x42.jpg 350w" title=""></p> <h1 id="chapter-444-section-4" class="section-header in-list z46a85961d80f">7.4 – Implizite Flächen</h1> <p><span class="glossary-term">Implizite Flächen</span>sind Flächen, die im Raum benachbarte Punkte gleicher Merkmale oder Werte einer bestimmten Größe wie zum Beispiel Temperatur oder Dichte miteinander verbinden. Sie sind das dreidimensionale Gegenstück zu <a class="css-4rbku5 css-1dbjc4n r-1loqt21 r-1471scf r-1otgn73 r-1i6wzkk r-lrvibr" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Isolinie" data-rnw-int-class="link____" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Isolinie">Isolinien</a>, die Punkte auf einer Fläche verbinden. Die Bedeutung von Isoflächen liegt in der computergraphischen Visualisierung von <a class="css-4rbku5 css-1dbjc4n r-1loqt21 r-1471scf r-1otgn73 r-1i6wzkk r-lrvibr" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Skalarfeld" data-rnw-int-class="link____" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Skalarfeld">Skalarfeldern</a> bzw. Gittern.</p> <p>Isolinien werden für die wissenschaftliche Visualisierung verwendet. In geografischen Karten wird die Topographie üblicherweise mit Hilfe von Höhenstufen (d. h. Kurven konstanter Höhe über dem Meeresspiegel) visualisiert (Abbildung 12.41). In Wetterkarten wird die Visualisierung oft durch Isolinien wichtiger Messdaten wie Temperatur oder Luftdruck ergänzt.</p> <p>Pottmann, Helmut; Asperl, Andreas ; Höfer, Michael; Kilian, Axel. Architekturgeometrie. Bentley Institute Press. Kindle-Edition.</p> <div id="attachment_486" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-486" id="z7223a87f890e" class="in-list wp-image-486 size-full" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Loop_isallobaric_tendencies.gif" alt="" width="300" height="251" title=""> <p id="caption-attachment-486" class="wp-caption-text">Abbildung 7.5 – Video loop of isallobars showing the motion of a cold front</p> </div> <p>Es gibt viele Wege, 3d Isoflächen zu <a title="Bildsynthese" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Bildsynthese" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Bildsynthese">rendern</a>, die beiden gebräuchlichsten sind&nbsp;<a title="Raycasting" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Raycasting" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Raycasting">Raycasting</a>&nbsp;und der&nbsp;<a title="Marching Cubes" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Marching_Cubes" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Marching_Cubes">Marching-Cubes</a>-Algorithmus der die implizite Fläche zuerst in ein Mesh / Polygonnetz übersetzt.</p> <h2 id="z20f67b604ada" class="in-list">7.4.1 – Signed Distance Functions</h2> <p><span class="glossary-term">Signed Distance Function</span> oder kurz SDFs geben, wenn sie die Koordinaten eines Punktes im Raum übergeben, den kürzesten Abstand zwischen diesem Punkt und einer Oberfläche zurück. Das Vorzeichen des Rückgabewerts gibt an, ob sich der Punkt innerhalb oder außerhalb dieser Oberfläche befindet (daher vorzeichenbehaftete Abstandsfunktion).</p> <div class="textbox tbbeispiel"><h2 class="not-in-list">Beispiel</h2> <p>Schauen wir uns ein Beispiel an. Stellen Sie sich eine Kugel vor, die im Ursprung zentriert ist. Punkte innerhalb der Kugel haben einen Abstand vom Ursprung, der kleiner als der Radius ist, Punkte auf der Kugel haben einen Abstand, der gleich dem Radius ist, und Punkte außerhalb der Kugel haben einen Abstand, der größer als der Radius ist. Also sieht unsere erste SDF für eine Kugel mit Radius 1 am Ursprung zentriert so aus:</p> <p>f(1,0,0)= 0<br> f(0,0,0.5)=−0.5<br> f(0,3,0)=2</p> <p>​Großartig, (1, 0, 0) befindet sich auf der Oberfläche, (0, 0, 0.5) befindet sich innerhalb der Oberfläche, wobei der nächste Punkt auf der Oberfläche 0.5 Einheiten entfernt ist , und (0, 3, 0) liegt außerhalb der Oberfläche, wobei der nächste Punkt auf der Oberfläche 2 Einheiten entfernt ist.</p> </div> <h2 id="zc8dae1dcd9cb" class="in-list">7.4.2 – Metaballs</h2> <p><span class="glossary-term">Metakugeln. Metabälle, Metaballs </span>, auch bekannt als „Blobs“ oder „weiche Objekte“, folgen dem gleichen Prinzip. Ihre Form wird durch Eingabeformen gesteuert, bei denen es sich in der Regel um einfache Objekte wie Punkte, Linien und einfache Oberflächen handelt. Unter Verwendung des Abstands zu den Eingabeformen wird jede Eingabeform einer lokalen Feldfunktion zugeordnet. Diese lokalen Feldfunktionen werden summiert, was eine Funktion f(x,y,z) ergibt. Seine Niveaumengen f (x,y,z) = k sind die interessierenden Flächen. Ein Beispiel wird gezeigt.<span class="footnote"><span class="footnote-indirect" data-fnref="444-1"></span></span></p> <p>Ein&nbsp;<b>Metaball</b>&nbsp;ist das Ergebnis eines&nbsp;<a title="Algorithmus" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Algorithmus" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Algorithmus">Algorithmus</a>, der eine dehnbare Oberfläche erzeugt, die die Form einer Kugel (bei genau einem) oder eine Menge von ineinander gehenden Kugeln erzeugt. Der Algorithmus wurde in den frühen 1980ern von&nbsp;<a class="mw-redirect" title="Jim Blinn" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Jim_Blinn" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Jim_Blinn">Jim Blinn</a> entwickelt. Ein Metaball ist als eine&nbsp;<a title="Funktion (Mathematik)" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Funktion_(Mathematik)" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Funktion_(Mathematik)">Funktion</a> in&nbsp;<span class="mwe-math-element"><img id="z55c91437e4bb" class="mwe-math-fallback-image-inline" src="https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/a601995d55609f2d9f5e233e36fbe9ea26011b3b" alt="n" aria-hidden="true" title=""></span> Dimensionen definiert, für die üblichen drei Dimensionen also entsprechend&nbsp;<span class="mwe-math-element"><img id="z7923a6902264" class="mwe-math-fallback-image-inline" src="https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/f5d48dce2c4341575269f1709237a2e18923237a" alt="f(x,y,z)" aria-hidden="true" title=""></span>. Um ein&nbsp;<a title="Volumen" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Volumen" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Volumen">Volumen</a>&nbsp;zu erzeugen wird ein&nbsp;<a class="mw-disambig" title="Schwellenwert" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Schwellenwert" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Schwellenwert">Schwellenwert</a>&nbsp;gewählt.</p> <dl><dd><span class="mwe-math-element"><img id="z923cb224fda3" class="mwe-math-fallback-image-inline in-list" src="https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/60f963ba547db8f16a2ed00afc4877a961d2d019" alt="{\displaystyle \sum _{i=0}^{n}{\mathit {Metaball}}_{i}(x,y,z)\leq {\mathit {Schwellenwert}}}" aria-hidden="true" title=""></span></dd> </dl> <p>definiert dann, ob der von <span class="mwe-math-element"><img id="z3a3ea7d52cf7" class="mwe-math-fallback-image-inline" src="https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/a601995d55609f2d9f5e233e36fbe9ea26011b3b" alt="n" aria-hidden="true" title=""></span> Metaballs definierte Körper am Punkt&nbsp;<span class="mwe-math-element"><img id="z435bface51b7" class="mwe-math-fallback-image-inline" src="https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/22a8c93372e8f8b6e24d523bd5545aed3430baf4" alt="(x,y,z)" aria-hidden="true" title=""></span> gefüllt ist. Eine typische Metaball-Funktion ist</p> <dl><dd><span class="mwe-math-element"><img id="z56cbc43259bb" class="mwe-math-fallback-image-inline in-list" src="https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/3a8cd13f8e465dc60cd618fd3519290da64fe66c" alt="{\displaystyle f(x,y,z)={\frac {1}{(x-x_{0})^{2}+(y-y_{0})^{2}+(z-z_{0})^{2}}}}" aria-hidden="true" title=""></span></dd> </dl> <p>wobei <span class="mwe-math-element"><img id="z4c62c9a25e6a" class="mwe-math-fallback-image-inline" src="https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/39177ddeeb9f9a393b664e522bc8e3bf0face153" alt="(x_{0},y_{0},z_{0})" aria-hidden="true" title=""></span> das Zentrum des Balles angibt und&nbsp;<span class="mwe-math-element"><img id="z6389cba7dea3" class="mwe-math-fallback-image-inline" src="https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/22a8c93372e8f8b6e24d523bd5545aed3430baf4" alt="(x,y,z)" aria-hidden="true" title=""></span> den zu untersuchenden Punkt.&nbsp;<span class="mwe-math-element"><img id="z0b17b71e5b0a" class="mwe-math-fallback-image-inline in-list" src="https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/f5d48dce2c4341575269f1709237a2e18923237a" alt="f(x,y,z)" aria-hidden="true" title=""></span>&nbsp;gibt dann also die Stärke des Balles an diesem Punkt zurück, ist die Summe der Stärken aller Bälle an diesem Punkt größer als der Schwellenwert, so ist der Körper dort gefüllt. Da die Funktion auf Grund der&nbsp;<a title="Division (Mathematik)" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Division_(Mathematik)" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Division_(Mathematik)">Division</a>&nbsp;rechenintensiv ist, werden auch&nbsp;<a title="Polynom" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Polynom" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Polynom">polynomiale</a> Annäherungen verwendet.</p> <div id="attachment_621" style="width: 256px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-621" id="zef19f8ba84fa" class="in-list wp-image-621 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Metaballs_fusion-246x300.png" alt="" width="246" height="300" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Metaballs_fusion-246x300.png 246w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Metaballs_fusion-65x79.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Metaballs_fusion-225x275.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Metaballs_fusion-350x428.png 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Metaballs_fusion.png 686w" title=""> <p id="caption-attachment-621" class="wp-caption-text">Abbildung 7.15 – Zwei positive Metaballs verschmelzen ineinander.</p> </div> <div class="mceTemp"></div> <h1 id="chapter-444-section-5" class="section-header in-list z4298060d460e">7.5 – Bildtafeln</h1> <div id="attachment_677" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-677" id="zff6ae7fc4409" class="in-list wp-image-677 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/frac_orleans2-300x209.jpeg" alt="" width="300" height="209" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/frac_orleans2-300x209.jpeg 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/frac_orleans2-65x45.jpeg 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/frac_orleans2-225x157.jpeg 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/frac_orleans2-350x244.jpeg 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/frac_orleans2.jpeg 606w" title=""> <p id="caption-attachment-677" class="wp-caption-text">Abbildung 7.16 – Jakob + Macfarlane Architects, 2013</p> </div> <div id="attachment_489" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-489" id="z50a71cc13cd5" class="in-list wp-image-489 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Cntr-map-1-300x197.jpeg" alt="" width="300" height="197" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Cntr-map-1-300x197.jpeg 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Cntr-map-1-1024x673.jpeg 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Cntr-map-1-768x505.jpeg 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Cntr-map-1-65x43.jpeg 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Cntr-map-1-225x148.jpeg 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Cntr-map-1-350x230.jpeg 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Cntr-map-1.jpeg 1035w" title=""> <p id="caption-attachment-489" class="wp-caption-text">Abbildung 7.17 – Höhenlinien (Topographie)</p> </div> <div id="attachment_670" style="width: 278px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-670" id="ze63e1005200a" class="in-list wp-image-670 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/soho_beijing-268x300.jpeg" alt="" width="268" height="300" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/soho_beijing-268x300.jpeg 268w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/soho_beijing-916x1024.jpeg 916w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/soho_beijing-768x858.jpeg 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/soho_beijing-65x73.jpeg 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/soho_beijing-225x251.jpeg 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/soho_beijing-350x391.jpeg 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/soho_beijing.jpeg 1080w" title=""> <p id="caption-attachment-670" class="wp-caption-text">Abbildung 7.18 – Galaxy Soho von Zaha Hadid in Peking</p> </div> <div class="video-container--failed"><div class="textbox interactive-content interactive-content--oembed"><span class="interactive-content__icon"></span> <p>One or more interactive elements has been excluded from this version of the text. You can view them online here: <a href="#oembed-1" title="Strata 3 - Quayola with music by Plaid (HD)" data-url="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/?p=444#oembed-1">https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/?p=444#oembed-1</a> </p> </div> </div> <div class="mceTemp"></div> <div class="video-container--failed"><div class="textbox interactive-content interactive-content--oembed"><span class="interactive-content__icon"></span> <p>One or more interactive elements has been excluded from this version of the text. You can view them online here: <a href="#oembed-2" title="Digital Grotesque II - Grotto Fragments" data-url="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/?p=444#oembed-2">https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/?p=444#oembed-2</a> </p> </div> </div> <p>&nbsp;</p> 

	</div>
			
				
				<div class="footnotes"><div id='444-1'>Pottmann, Helmut; Asperl, Andreas ; Höfer, Michael; Kilian, Axel. Architekturgeometrie. Bentley Institute Press. Kindle-Edition.</div></div>
	</div>
<div class="chapter standard with-subsections" id="chapter-graphen" title="Topologie, Graphen und Netzwerke">
	<div class="chapter-title-wrap">
		<p class="chapter-number">7</p>
		<h1 class="chapter-title">Topologie, Graphen und Netzwerke</h1>
			</div>
	<div class="ugc chapter-ugc">
					<p class="short-title"></p>
				
 <h1 id="chapter-637-section-1" class="section-header in-list z3c97493be8ea">8.1 – Topologie</h1> <p>Die <span class="glossary-term"><b>Topologie</b></span>&nbsp;(<a title="Neugriechische Sprache" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Neugriechische_Sprache" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Neugriechische_Sprache">griechisch</a>&nbsp;<span class="Grek" xml:lang="el-Grek">τόπος</span>&nbsp;<span class="Latn" xml:lang="el-Latn">tópos</span>, deutsch&nbsp;<span xml:lang="de">‚Ort, Platz, Stelle‘</span>&nbsp;und&nbsp;<a title="-logie" href="https://de.wikipedia.org/wiki/-logie" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/-logie">-logie</a>) ist die Lehre von der Lage und Anordnung geometrischer Gebilde im Raum und ein fundamentales&nbsp;<a title="Teilgebiete der Mathematik" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Teilgebiete_der_Mathematik" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Teilgebiete_der_Mathematik">Teilgebiet der Mathematik</a>. Sie beschäftigt sich mit den Eigenschaften mathematischer Strukturen, die unter stetigen Verformungen erhalten bleiben, wobei der Begriff der&nbsp;<a title="Stetige Funktion" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Stetige_Funktion" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Stetige_Funktion">Stetigkeit</a>&nbsp;durch die Topologie in sehr allgemeiner Form definiert wird. Die Topologie ging aus den Konzepten der&nbsp;<a title="Geometrie" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Geometrie" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Geometrie">Geometrie</a>&nbsp;und&nbsp;<a title="Mengenlehre" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Mengenlehre" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Mengenlehre">Mengenlehre</a> hervor. Die&nbsp;<b>geometrische Topologie</b>&nbsp;ist ein&nbsp;<a class="mw-redirect" title="Teilgebiet der Mathematik" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Teilgebiet_der_Mathematik" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Teilgebiet_der_Mathematik">Teilgebiet der Mathematik</a>, das sich mit&nbsp;<a title="Mannigfaltigkeit" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Mannigfaltigkeit" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Mannigfaltigkeit">Mannigfaltigkeiten</a> (engl. Manifold) und deren <a title="Einbettung (Mathematik)" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Einbettung_(Mathematik)" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Einbettung_(Mathematik)">Einbettungen</a> beschäftigt.</p> <div id="attachment_483" style="width: 250px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-483" id="z1d27d93df3d1" class="in-list wp-image-483 size-full" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Mug_and_Torus_morph.gif" alt="" width="240" height="240" title=""> <p id="caption-attachment-483" class="wp-caption-text">Abbildung 8.1 – Tasse und Volltorus sind zueinander homöomorph. Anmerkung: Ein Homöomorphismus ist eine direkte Abbildung zwischen den Punkten der Tasse und des Volltorus, die Zwischenstufen im zeitlichen Verlauf dienen nur der Illustration der Stetigkeit dieser Abbildung.</p> </div> <div id="attachment_597" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-597" id="zbd15aa34cd77" class="in-list wp-image-597 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/topology_Moebius_Klein-300x135.png" alt="" width="300" height="135" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/topology_Moebius_Klein-300x135.png 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/topology_Moebius_Klein-1024x460.png 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/topology_Moebius_Klein-768x345.png 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/topology_Moebius_Klein-1536x691.png 1536w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/topology_Moebius_Klein-2048x921.png 2048w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/topology_Moebius_Klein-65x29.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/topology_Moebius_Klein-225x101.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/topology_Moebius_Klein-350x157.png 350w" title=""> <p id="caption-attachment-597" class="wp-caption-text">Abbildung 8.2 – Mathematisch gesehen ist das Möbiusband (links) eine nicht-orientierbare Mannigfaltigkeit. Eine weitere Fläche, die in diese Kategorie gehört, ist die Kleinsche Flasche (rechts)</p> </div> <p>Unter dem&nbsp;<b>Geschlecht</b>&nbsp;einer&nbsp;<a title="Kompakter Raum" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Kompakter_Raum" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Kompakter_Raum">kompakten</a>&nbsp;<a class="mw-redirect" title="Orientierbare Fläche" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Orientierbare_Fl%C3%A4che" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Orientierbare_Fl%C3%A4che">orientierbaren</a>&nbsp;<a title="Fläche (Mathematik)" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Fl%C3%A4che_(Mathematik)#Fl%C3%A4chen_im_Bereich_der_Topologie" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Fl%C3%A4che_(Mathematik)#Fl%C3%A4chen_im_Bereich_der_Topologie">Fläche</a>&nbsp;versteht man in der&nbsp;<a title="Topologie (Mathematik)" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Topologie_(Mathematik)" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Topologie_(Mathematik)">Topologie</a>&nbsp;die Anzahl der „Löcher“ (oder der „Henkel“) der Fläche.</p> <div id="attachment_598" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-598" id="z6f16223b080c" class="in-list wp-image-598 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/topology_Geschlecht-300x76.png" alt="" width="300" height="76" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/topology_Geschlecht-300x76.png 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/topology_Geschlecht-1024x259.png 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/topology_Geschlecht-768x194.png 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/topology_Geschlecht-1536x388.png 1536w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/topology_Geschlecht-2048x518.png 2048w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/topology_Geschlecht-65x16.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/topology_Geschlecht-225x57.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/topology_Geschlecht-350x88.png 350w" title=""> <p id="caption-attachment-598" class="wp-caption-text">Abbildung 8.3 – Flächen mit Geschlecht 1, 2 und 3.</p> </div> <p>Die Mannigfaltigkeit einer Topologie erlaubt Rückschlüsse darauf, ob sich das Objekt 3D drucken lässt, denn diese gibt an, ob ein klar definiertes Innen und Aussen existiert.</p> <p>&nbsp;</p> <div id="attachment_507" style="width: 283px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-507" id="ze3679de5b0e2" class="in-list wp-image-507 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/1024px-SurfacesWithAndWithoutBoundary.svg_-273x300.png" alt="" width="273" height="300" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/1024px-SurfacesWithAndWithoutBoundary.svg_-273x300.png 273w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/1024px-SurfacesWithAndWithoutBoundary.svg_-933x1024.png 933w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/1024px-SurfacesWithAndWithoutBoundary.svg_-768x843.png 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/1024px-SurfacesWithAndWithoutBoundary.svg_-65x71.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/1024px-SurfacesWithAndWithoutBoundary.svg_-225x247.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/1024px-SurfacesWithAndWithoutBoundary.svg_-350x384.png 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/1024px-SurfacesWithAndWithoutBoundary.svg_.png 1024w" title=""> <p id="caption-attachment-507" class="wp-caption-text">Abbildung 8.4 – Auf der linken Seite sind Mannigfaltigkeiten ohne Rand und auf der rechten Seite sind Mannigfaltigkeiten mit Rand abgebildet. Diese sind nicht direkt 3D druckbar, weil kein Innen und Aussen definiert ist.</p> </div> <h1 id="chapter-637-section-2" class="section-header in-list z034d84b2ef35">8.2 – Graphen</h1> <p>Ein <span class="glossary-term"><b>Graph</b></span> ist in der&nbsp;<a title="Graphentheorie" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Graphentheorie" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Graphentheorie">Graphentheorie</a>&nbsp;eine abstrakte Struktur, die eine Menge von Objekten zusammen mit den zwischen diesen Objekten bestehenden Verbindungen repräsentiert. Die mathematischen Abstraktionen der Objekte werden dabei&nbsp;<i><a title="Knoten (Graphentheorie)" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Knoten_(Graphentheorie)" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Knoten_(Graphentheorie)">Knoten</a></i> &nbsp;des Graphen genannt. Die paarweisen Verbindungen zwischen Knoten heißen&nbsp;<i><a title="Kante (Graphentheorie)" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Kante_(Graphentheorie)" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Kante_(Graphentheorie)">Kanten</a></i> &nbsp;Die Kanten können&nbsp;<a title="Kante (Graphentheorie)" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Kante_(Graphentheorie)#Kantenarten_und_ihre_Notation" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Kante_(Graphentheorie)#Kantenarten_und_ihre_Notation">gerichtet</a>&nbsp;oder&nbsp;<a title="Kante (Graphentheorie)" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Kante_(Graphentheorie)#Kantenarten_und_ihre_Notation" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Kante_(Graphentheorie)#Kantenarten_und_ihre_Notation">ungerichtet</a>&nbsp;sein. Häufig werden Graphen anschaulich gezeichnet, indem die Knoten durch Punkte und die Kanten durch Linien dargestellt werden.<sup id="cite_ref-Diestel2010_2-0" class="reference"><a title="" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Graph_(Graphentheorie)#cite_note-Diestel2010-2" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Graph_(Graphentheorie)#cite_note-Diestel2010-2">[2]</a></sup></p> <div class="textbox tbbeispiel"><h2 class="not-in-list">Beispiel</h2> <p>Anschauliche Beispiele für Graphen sind ein&nbsp;<a title="Stammbaum" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Stammbaum" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Stammbaum">Stammbaum</a>&nbsp;oder das&nbsp;<a title="U-Bahn" href="https://de.wikipedia.org/wiki/U-Bahn" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/U-Bahn">U-Bahn</a>-Netz einer Stadt (siehe Abbildungen). Bei einem Stammbaum stellt jeder Knoten ein Familienmitglied dar und jede Kante ist eine Verbindung zwischen einem Elternteil und einem Kind. In einem U-Bahn-Netz stellt jeder Knoten eine U-Bahn-Station dar und jede Kante eine direkte Zugverbindung zwischen zwei Stationen.</p> </div> <p>&nbsp;</p> <div id="attachment_745" style="width: 650px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-745" id="zff72225e0c93" class="in-list wp-image-745" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/steadman-2119-1-1024x687.png" alt="" width="640" height="429" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/steadman-2119-1-1024x687.png 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/steadman-2119-1-300x201.png 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/steadman-2119-1-768x515.png 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/steadman-2119-1-1536x1030.png 1536w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/steadman-2119-1-65x44.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/steadman-2119-1-225x151.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/steadman-2119-1-350x235.png 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/steadman-2119-1.png 1561w" title=""> <p id="caption-attachment-745" class="wp-caption-text">Abbildung 8.5 – Steadman, J. P. 1983. Architectural Morphology an Introduction to the Geometry of Building Plans</p> </div> <div id="attachment_848" style="width: 2570px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-848" id="z312092eb44b0" class="in-list wp-image-848 size-full" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Mitchell002-3-copy-scaled.jpg" alt="" width="2560" height="675" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Mitchell002-3-copy-scaled.jpg 2560w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Mitchell002-3-copy-300x79.jpg 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Mitchell002-3-copy-1024x270.jpg 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Mitchell002-3-copy-768x203.jpg 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Mitchell002-3-copy-1536x405.jpg 1536w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Mitchell002-3-copy-2048x540.jpg 2048w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Mitchell002-3-copy-65x17.jpg 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Mitchell002-3-copy-225x59.jpg 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Mitchell002-3-copy-350x92.jpg 350w" title=""> <p id="caption-attachment-848" class="wp-caption-text">Abbildung 8.6 – Frank Lloyd Wright in Mitchell, William John. 1990. The Logic of Architecture. Mit Press</p> </div> <p>&nbsp;</p> <div id="attachment_693" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-693" id="z95a6ec39087a" class="size-medium wp-image-693" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/28_REINHARDT_MODEL6-300x243.jpeg" alt="" width="300" height="243" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/28_REINHARDT_MODEL6-300x243.jpeg 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/28_REINHARDT_MODEL6-1024x830.jpeg 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/28_REINHARDT_MODEL6-768x622.jpeg 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/28_REINHARDT_MODEL6-1536x1245.jpeg 1536w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/28_REINHARDT_MODEL6-2048x1660.jpeg 2048w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/28_REINHARDT_MODEL6-65x53.jpeg 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/28_REINHARDT_MODEL6-225x182.jpeg 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/28_REINHARDT_MODEL6-350x284.jpeg 350w" title=""> <p id="caption-attachment-693" class="wp-caption-text">Abbildung 8.7 – Peter Eisenmann, THE MAX REINHARDT HAUS, Location: Berlin, Germany, Year: 1992</p> </div> <div id="attachment_789" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-789" id="zd5bd2d8cdcb8" class="size-medium wp-image-789" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/mh_mobius_band_3d.jpgmediaclass-project-image-small.ff5f9cd7f601fde6b8bd6388fefd9d55f62c99c9-300x207.jpg" alt="" width="300" height="207" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/mh_mobius_band_3d.jpgmediaclass-project-image-small.ff5f9cd7f601fde6b8bd6388fefd9d55f62c99c9-300x207.jpg 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/mh_mobius_band_3d.jpgmediaclass-project-image-small.ff5f9cd7f601fde6b8bd6388fefd9d55f62c99c9-65x45.jpg 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/mh_mobius_band_3d.jpgmediaclass-project-image-small.ff5f9cd7f601fde6b8bd6388fefd9d55f62c99c9-225x155.jpg 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/mh_mobius_band_3d.jpgmediaclass-project-image-small.ff5f9cd7f601fde6b8bd6388fefd9d55f62c99c9-350x242.jpg 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/mh_mobius_band_3d.jpgmediaclass-project-image-small.ff5f9cd7f601fde6b8bd6388fefd9d55f62c99c9.jpg 700w" title=""> <p id="caption-attachment-789" class="wp-caption-text">Abbildung 8.8 – Un Studio, Möbius House</p> </div> <div id="attachment_672" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-672" id="z7be89d911d40" class="in-list wp-image-672 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/taiwan_opera-300x130.jpeg" alt="" width="300" height="130" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/taiwan_opera-300x130.jpeg 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/taiwan_opera-1024x444.jpeg 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/taiwan_opera-768x333.jpeg 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/taiwan_opera-1536x666.jpeg 1536w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/taiwan_opera-2048x888.jpeg 2048w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/taiwan_opera-65x28.jpeg 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/taiwan_opera-225x98.jpeg 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/taiwan_opera-350x152.jpeg 350w" title=""> <p id="caption-attachment-672" class="wp-caption-text">Abbildung 8.9 – National Taichung Theater von Toyo Ito &amp; Associates</p> </div> <div id="attachment_676" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-676" id="z54e7fc51b944" class="in-list wp-image-676 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/frac-centre-300x200.jpeg" alt="" width="300" height="200" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/frac-centre-300x200.jpeg 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/frac-centre-1024x683.jpeg 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/frac-centre-768x512.jpeg 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/frac-centre-65x43.jpeg 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/frac-centre-225x150.jpeg 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/frac-centre-350x233.jpeg 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/frac-centre.jpeg 1200w" title=""> <p id="caption-attachment-676" class="wp-caption-text">Abbildung 8.10 – NonLin/Lin von Marc Fornes und The Very Many</p> </div> <div id="attachment_674" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-674" id="zd483fddd0406" class="in-list wp-image-674 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/jussieu-300x165.jpeg" alt="" width="300" height="165" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/jussieu-300x165.jpeg 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/jussieu-1024x564.jpeg 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/jussieu-768x423.jpeg 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/jussieu-1536x846.jpeg 1536w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/jussieu-65x36.jpeg 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/jussieu-225x124.jpeg 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/jussieu-350x193.jpeg 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/jussieu.jpeg 1600w" title=""> <p id="caption-attachment-674" class="wp-caption-text">Abbildung 8.11 – OMA — Jussieu Library</p> </div> 

	</div>
			
				
				
	</div>

</div>
<div class="part-wrapper" id="part-computational-geometry-wrapper">
    <div class="part  " id="part-computational-geometry">
	<div class="part-title-wrap">
		<p class="part-number">III</p>
		<h1 class="part-title">Digitale Ausgabe</h1>
	</div>
	<div class="ugc part-ugc">
		
	</div>
			
				
	</div>
<div class="chapter standard with-subsections" id="chapter-digitale-bilder" title="Digitale Bilder">
	<div class="chapter-title-wrap">
		<p class="chapter-number">8</p>
		<h1 class="chapter-title">Digitale Bilder</h1>
			</div>
	<div class="ugc chapter-ugc">
					<p class="short-title"></p>
				
 <h1 id="chapter-23-section-1" class="section-header in-list zf385757717fd">9.1 – Bilddaten</h1> <h2 id="zf3730260005a" class="in-list">9.1.1 – Raster / Vektor</h2> <p>Eine&nbsp;<b><span class="glossary-term">Vektorgrafik</span></b>&nbsp;ist eine&nbsp;<a title="Computergrafik" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Computergrafik" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Computergrafik">Computergrafik</a>, die aus&nbsp;<a title="Grafisches Primitiv" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Grafisches_Primitiv" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Grafisches_Primitiv">grafischen Primitiven</a>&nbsp;wie Linien,&nbsp;<a title="Kreis" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Kreis" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Kreis">Kreisen</a>,&nbsp;<a title="Polygon" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Polygon" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Polygon">Polygonen</a>&nbsp;oder allgemeinen Kurven (<a title="Spline" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Spline" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Spline">Splines</a>) zusammengesetzt ist. Meist sind mit Vektorgrafiken Darstellungen gemeint, deren Primitive sich&nbsp;<a class="mw-redirect" title="Zweidimensional" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Zweidimensional" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Zweidimensional">zweidimensional</a>&nbsp;in der&nbsp;<a title="Ebene (Mathematik)" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Ebene_(Mathematik)" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Ebene_(Mathematik)">Ebene</a>&nbsp;beschreiben lassen, ähnlich wie bei einem&nbsp;<a title="Vektor" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Vektor" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Vektor">Vektor</a>&nbsp;in der&nbsp;<a title="Analytische Geometrie" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Analytische_Geometrie" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Analytische_Geometrie">analytischen Geometrie</a>. Eine Bildbeschreibung, die sich auf&nbsp;<a class="mw-redirect" title="Dreidimensional" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Dreidimensional" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Dreidimensional">dreidimensionale</a>&nbsp;Primitive stützt, wird eher&nbsp;<a class="mw-redirect" title="3D-Modell" href="https://de.wikipedia.org/wiki/3D-Modell" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/3D-Modell">3D-Modell</a>&nbsp;oder&nbsp;<a title="Szene (Computergrafik)" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Szene_(Computergrafik)" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Szene_(Computergrafik)">Szene</a>&nbsp;genannt und die Erzeugung zweidimensionaler Linien- und Flächengrafiken sowie fotorealistischer Bilder aus solchen 3D-Modellen wird&nbsp;<i><a title="Bildsynthese" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Bildsynthese" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Bildsynthese">Bildsynthese</a></i>&nbsp;oder&nbsp;<i><a class="mw-redirect" title="Rendern (Bildsynthese)" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Rendern_(Bildsynthese)" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Rendern_(Bildsynthese)">Rendern</a></i>&nbsp;genannt.</p> <div class="textbox tbbeispiel"><h2 class="not-in-list">Beispiel</h2> <p>Um beispielsweise das Bild eines Kreises zu speichern, benötigt eine Vektorgrafik mindestens zwei Werte: die Lage des Kreismittelpunktes und den Kreisdurchmesser. Neben der Form und Position der grafischen Primitive werden eventuell auch die&nbsp;<a title="Farbe" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Farbe" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Farbe">Farbe</a>,&nbsp;<a title="Strichstärke" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Strichst%C3%A4rke" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Strichst%C3%A4rke">Strichstärke</a>, diverse Füllmuster und weitere, das Aussehen bestimmende, Daten angegeben.<sup class="reference"><a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Vektorgrafik#cite_note-1" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Vektorgrafik#cite_note-1">[1]</a></sup></p> </div> <p>Im Vergleich zu Rastergrafiken lassen sich Vektorgrafiken oft mit deutlich geringerem Platzbedarf speichern. Eines der wesentlichen Merkmale und Vorteile gegenüber der Rastergrafik ist die stufenlose und verlustfreie&nbsp;<a title="Skalierung (Computergrafik)" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Skalierung_(Computergrafik)" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Skalierung_(Computergrafik)">Skalierbarkeit</a>. Die Stärke von Vektorgrafiken allgemein ist die Auflösungsunabhängigkeit, d.&nbsp;h., sie sind für eine Wiedergabe (<a title="Bildschirm" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Bildschirm" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Bildschirm">Bildschirm</a>, Drucken) in beliebiger Auflösung geeignet. Dies erfordert jedoch immer ein aufwändiges&nbsp;<a class="mw-redirect" title="Rendern (Bildsynthese)" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Rendern_(Bildsynthese)" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Rendern_(Bildsynthese)">Rendern</a>&nbsp;der Vektorgrafik in eine&nbsp;<a title="Rastergrafik" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Rastergrafik" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Rastergrafik">Rastergrafik</a>.</p> <p>Eine&nbsp;<b><span class="glossary-term">Rastergrafik</span></b>, auch&nbsp;<b>Pixelgrafik</b>&nbsp;(englisch&nbsp;<i>raster graphics image, digital image, bitmap</i>&nbsp;oder&nbsp;<i>pixmap</i>), ist eine Form der Beschreibung eines Bildes in Form von&nbsp;<a title="Computer" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Computer" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Computer">computerlesbaren</a>&nbsp;<a title="Daten" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Daten" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Daten">Daten</a>. Rastergrafiken bestehen aus einer rasterförmigen Anordnung sogenannter&nbsp;<a title="Pixel" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Pixel" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Pixel">Pixel</a>, denen jeweils eine&nbsp;<a title="Farbe" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Farbe" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Farbe">Farbe</a>&nbsp;zugeordnet ist. Die Hauptmerkmale einer Rastergrafik sind daher die Bildgröße, umgangssprachlich auch&nbsp;<i><a title="Bildauflösung" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Bildaufl%C3%B6sung" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Bildaufl%C3%B6sung">Bildauflösung</a></i>&nbsp;genannt, sowie die&nbsp;<a title="Farbtiefe (Computergrafik)" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Farbtiefe_(Computergrafik)" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Farbtiefe_(Computergrafik)">Farbtiefe</a>. Die Erzeugung und Bearbeitung von Rastergrafiken fällt in den Bereich der&nbsp;<a title="Computergrafik" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Computergrafik" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Computergrafik">Computergrafik</a>&nbsp;und&nbsp;<a title="Bildbearbeitung" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Bildbearbeitung" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Bildbearbeitung">Bildbearbeitung</a>.</p> <table id="z4252f3655438" class="in-list" style="border-collapse: collapse;width: 100%"><tbody><tr><td style="width: 50%">Ausgewählte Rasterformate</td> <td style="width: 50%">Ausgewählte Vectorformate</td> </tr> <tr><td style="width: 50%"><ul><li>Joint Photographic Experts Group (JPEG)</li> <li>Portable Network Graphics (PNG)</li> <li>Graphics Interchange Format (GIF)</li> <li>Bitmap Image File (BMP)</li> <li>Tagged Image File Format (TIFF)</li> <li>Adobe Photoshop File (PSD)</li> </ul> </td> <td style="width: 50%"><ul><li>Scalable Vector Graphics (SVG)</li> <li>Encapsulated PostScript File (EPS)</li> <li>Adobe Illustrator File (AI)</li> <li>Collaborative Design Activity (COLLADA)</li> <li>PostScript (PS)</li> <li>Enhanced MetaFile (EMF)</li> </ul> </td> </tr> </tbody> </table> <h2 id="zae0f934c1695" class="in-list">9.1.2 – <span class="glossary-term">Auflösung</span></h2> <p>Die&nbsp;<b>Bildauflösung</b>, kurz auch&nbsp;<b>Auflösung</b>&nbsp;genannt, ist ein umgangssprachliches Maß für die Bildgröße einer&nbsp;<a title="Rastergrafik" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Rastergrafik" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Rastergrafik">Rastergrafik</a>. Sie wird durch die Gesamtzahl der&nbsp;<a title="Pixel" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Pixel" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Pixel">Bildpunkte</a>&nbsp;oder durch die Anzahl der Spalten (Breite) und Zeilen (Höhe) einer Rastergrafik angegeben.</p> <p>Der Begriff&nbsp;<i><a title="Auflösung (Fotografie)" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Aufl%C3%B6sung_(Fotografie)" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Aufl%C3%B6sung_(Fotografie)">Auflösung</a></i>&nbsp;wird in der Praxis mehrdeutig und in vielen Bereichen verwendet, wodurch es zu Missverständnissen kommen kann. Auflösung im physikalischen Sinn&nbsp;<i>(Bildelemente pro Länge)</i>&nbsp;bezeichnet die&nbsp;<a title="Punktdichte" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Punktdichte" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Punktdichte">Punktdichte</a>&nbsp;einer&nbsp;<i>Wiedergabe</i>&nbsp;oder Bildabtastung und ist damit – neben der&nbsp;<a title="Farbtiefe (Computergrafik)" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Farbtiefe_(Computergrafik)" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Farbtiefe_(Computergrafik)">Farbtiefe</a>&nbsp;– ein Maß für die Qualität.</p> <p>Bei Rastergrafiken selbst, die z.&nbsp;B. als Datei vorliegen, kann diese Qualität nicht angegeben werden, da zunächst unklar ist, wie die Wiedergabe erfolgt. So kann eine kleinere, beispielsweise nur 200 Byte große&nbsp;<a title="Favicon" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Favicon" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Favicon">Favicon</a>-Grafikdatei eine durchaus „exzellente und 100 % perfekte“ Wiedergabequalität liefern.&nbsp;<i>Auflösung</i>&nbsp;im technischen Sinn ist wiedergabebezogen. Solange die Wiedergabe auf physikalisch immer gleichen Medien erfolgt, beispielsweise einem&nbsp;9 × 13 cm&nbsp;großen&nbsp;<a class="mw-redirect" title="Abzug (Fotografie)" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Abzug_(Fotografie)" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Abzug_(Fotografie)">Fotoabzug</a>&nbsp;oder identischen&nbsp;<a class="mw-redirect" title="Fernseher" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Fernseher" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Fernseher">Fernsehern</a>, hängt die dort erreichte Qualität auch von der Größe der ursprünglichen Rastergrafik ab. Da im Allgemeinen jedoch nicht klar ist, wie die Ausgabe in allen späteren Fällen genau erfolgt, kann die „Bildauflösung“ nicht als direktes Maß für eine allgemeine Wiedergabequalität dienen.</p> <p>Für technische Prozesse, die eine Rastergrafik wiedergeben, gilt: Je größer die Grafik ist („Bildauflösung“ bzw. Bildgröße in Pixeln),</p> <ul><li>desto besser&nbsp;<i>kann</i>&nbsp;die erreichte Wiedergabequalität sein</li> <li>oder desto größer&nbsp;<i>kann</i>&nbsp;mit identischer Qualität wiedergeben werden.</li> </ul> <p>Die&nbsp;<a title="Farbtiefe (Computergrafik)" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Farbtiefe_(Computergrafik)" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Farbtiefe_(Computergrafik)">Farbtiefe</a>&nbsp;gibt die&nbsp;<i>Feinheit</i>&nbsp;der Abstufungen an, mit der die Farbe einzelner Bildelemente einer Rastergrafik wiedergegeben werden kann. Neben der Pixelanzahl ist sie eine der bestimmenden Größen einer Rastergrafik.</p> <h2 id="zdd0119da6c85" class="in-list">9.1.3 – Farbmodelle</h2> <p>Alle&nbsp;<a title="Farbe" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Farbe" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Farbe">Farben</a>&nbsp;eines&nbsp;<b>Farbmodells</b>, die durch eine farbgebende Methode tatsächlich ausgegeben werden können, werden in dem dreidimensionalen&nbsp;<b>Farbraum</b>&nbsp;dargestellt. Jede farbgebende Methode hat ihren eigenen Farbraum. Eine Darstellung aller&nbsp;<i>Farbörter</i>&nbsp;(Singular:&nbsp;<b>Farbort</b>) eines Farbmodells bildet den&nbsp;<b>Farbkörper</b>.</p> <p>Alle Verfahrensweisen und damit verbundenen Geräte und Materialien, die Farbe zur Darstellung bringen können, werden farbgebende Methoden genannt. Solche Verfahren sind&nbsp;<a title="Drucker (Gerät)" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Drucker_(Ger%C3%A4t)" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Drucker_(Ger%C3%A4t)">Drucker</a>,&nbsp;<a title="Bildschirm" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Bildschirm" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Bildschirm">Monitore</a>,&nbsp;<a title="Ausbelichtung" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Ausbelichtung" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Ausbelichtung">Ausbelichtungen</a>,&nbsp;<a title="Kunstdruck" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Kunstdruck" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Kunstdruck">Kunstdrucke</a>, Lackierungen oder manueller Farbauftrag.</p> <ul><li><a title="RGB-Farbraum" href="https://de.wikipedia.org/wiki/RGB-Farbraum" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/RGB-Farbraum">RGB-Farbraum</a>&nbsp;– Ein RGB-Farbraum ist ein additiver Farbraum, der Farbwahrnehmungen durch das additive Mischen dreier Grundfarben (Rot, Grün und Blau) nachbildet. Verwendung: Computer<a title="Bildschirm" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Bildschirm" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Bildschirm">monitore</a>, Internetstandard.</li> <li><a title="CMYK-Farbmodell" href="https://de.wikipedia.org/wiki/CMYK-Farbmodell" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/CMYK-Farbmodell">CMYK-Farbmodell</a> – Das CMYK-Farbmodell ist ein subtraktives Farbmodell, das die technische Grundlage für den modernen Vierfarbdruck (Cyan, Magenta, Yellow und den Schwarzanteil Key) bildet.&nbsp; Verwendung: &nbsp;<a class="mw-redirect" title="Desktoppublishing" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Desktoppublishing" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Desktoppublishing">Desktoppublishing</a>,&nbsp;<a title="Drucktechnik" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Drucktechnik" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Drucktechnik">Druck-Endstufe</a>.</li> <li><a title="HSV-Farbraum" href="https://de.wikipedia.org/wiki/HSV-Farbraum" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/HSV-Farbraum">HSV-Farbraum</a> In Fragen der Farbnachstellung wird das HSV-Modell (Farbton, Sättigung, Helligkeit) gegenüber den Alternativen RGB und CMYK bevorzugt, weil es der menschlichen Farbwahrnehmung stärker entspricht (beispielsweise ist es im RGB-Modell schwer, sich Gelb als Mischung von Rot und Grün vorzustellen). Verwendung: <a title="Design" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Design" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Design">Design</a>, Dokumentation von&nbsp;<a title="Malerei" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Malerei" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Malerei">Malerei</a>,&nbsp;<a title="Videokunst" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Videokunst" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Videokunst">Videokunst</a>.</li> </ul> <div id="attachment_815" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-815" id="z13d6030d3c8a" class="in-list wp-image-815 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/HSV_cylinder-300x225.jpeg" alt="" width="300" height="225" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/HSV_cylinder-300x225.jpeg 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/HSV_cylinder-65x49.jpeg 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/HSV_cylinder-225x169.jpeg 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/HSV_cylinder-350x263.jpeg 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/HSV_cylinder.jpeg 640w" title=""> <p id="caption-attachment-815" class="wp-caption-text">Abbildung 9.1 – HSV Farbzylinder</p> </div> <div id="attachment_816" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-816" id="zea93611703c8" class="in-list wp-image-816 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/RGB_farbwuerfel-300x91.jpeg" alt="" width="300" height="91" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/RGB_farbwuerfel-300x91.jpeg 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/RGB_farbwuerfel-768x234.jpeg 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/RGB_farbwuerfel-65x20.jpeg 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/RGB_farbwuerfel-225x69.jpeg 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/RGB_farbwuerfel-350x107.jpeg 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/RGB_farbwuerfel.jpeg 774w" title=""> <p id="caption-attachment-816" class="wp-caption-text">Abbildung 9.2 – RBG Farbwürfel</p> </div> <h1 id="chapter-23-section-2" class="section-header in-list zb24bd36d7d40">9.2 – Bildsynthese – Rendering</h1> <p><b>Raytracing</b>&nbsp;(dt.&nbsp;<b>Strahlverfolgung</b><sup class="reference"><a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Raytracing#cite_note-1" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Raytracing#cite_note-1">[1]</a></sup>&nbsp;oder&nbsp;<b>Strahlenverfolgung</b>,<sup class="reference"><a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Raytracing#cite_note-2" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Raytracing#cite_note-2">[2]</a></sup>&nbsp;in englischer Schreibweise meist&nbsp;<i>ray tracing</i>) ist ein auf der Aussendung von&nbsp;<a title="Strahl (Geometrie)" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Strahl_(Geometrie)" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Strahl_(Geometrie)">Strahlen</a>&nbsp;basierender&nbsp;<a title="Algorithmus" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Algorithmus" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Algorithmus">Algorithmus</a>&nbsp;zur&nbsp;<a title="Sichtbarkeitsproblem" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Sichtbarkeitsproblem" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Sichtbarkeitsproblem">Verdeckungsberechnung</a>, also zur Ermittlung der Sichtbarkeit von dreidimensionalen Objekten von einem bestimmten Punkt im Raum aus. Ebenfalls mit Raytracing bezeichnet man mehrere Erweiterungen dieses grundlegenden Verfahrens, die den weiteren Weg von Strahlen nach dem Auftreffen auf Oberflächen berechnen.</p> <p>Prominenteste Verwendung findet Raytracing in der 3D-<a title="Computergrafik" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Computergrafik" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Computergrafik">Computergrafik</a>. Hier ist der grundlegende Raytracing-Algorithmus eine Möglichkeit zur Darstellung einer&nbsp;<a title="Szene (Computergrafik)" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Szene_(Computergrafik)" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Szene_(Computergrafik)">3D-Szene</a>. Erweiterungen, die den Weg von&nbsp;<a title="Geometrische Optik" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Geometrische_Optik" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Geometrische_Optik">Lichtstrahlen</a>&nbsp;durch die Szene simulieren, dienen, ebenso wie das&nbsp;<a title="Radiosity (Computergrafik)" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Radiosity_(Computergrafik)" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Radiosity_(Computergrafik)">Radiosity</a>-Verfahren, der Berechnung der Lichtverteilung.</p> <p><b><span class="glossary-term">Globale Beleuchtung</span></b>&nbsp;(<a title="Englische Sprache" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Englische_Sprache" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Englische_Sprache">englisch</a>&nbsp;<span xml:lang="en-Latn"><b>Global Illumination</b></span>, abgekürzt&nbsp;<b>GI</b>) bezeichnet in der&nbsp;<a title="Bildsynthese" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Bildsynthese" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Bildsynthese">3D-Computergrafik</a>&nbsp;allgemein die Simulation der Licht-Wechselwirkungen von Objekten. Im Speziellen sind damit nur diejenigen Verfahren gemeint, die alle Möglichkeiten der Ausbreitung von Lichtstrahlen in einer&nbsp;<a title="Szene (Computergrafik)" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Szene_(Computergrafik)" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Szene_(Computergrafik)">3D-Szene</a>&nbsp;berücksichtigen. Dadurch werden die Gesetze der&nbsp;<a title="Geometrische Optik" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Geometrische_Optik" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Geometrische_Optik">geometrischen Optik</a>&nbsp;sowie der Energieerhaltung vollständig erfüllt und ein relativ realistisches Bild erzeugt.</p> <p>Eine andere Möglichkeit, echte globale Beleuchtung zu simulieren, besteht in der Verwendung von&nbsp;<a title="High Dynamic Range Image" href="https://de.wikipedia.org/wiki/High_Dynamic_Range_Image" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/High_Dynamic_Range_Image">High Dynamic Range Images</a>&nbsp;(HDRIs), auch&nbsp;<i>Environment Maps</i>&nbsp;genannt, die die Szene umschließen und diese ausleuchten. Dieses Verfahren wird als&nbsp;<a title="High Dynamic Range Rendering" href="https://de.wikipedia.org/wiki/High_Dynamic_Range_Rendering" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/High_Dynamic_Range_Rendering">Image-based Lighting</a>&nbsp;bezeichnet.</p> <h1 id="chapter-23-section-3" class="section-header in-list z257dcd2f0e2c">9.3 – Bildkomposition</h1> <h2 id="z6fe3bfba09ec" class="in-list">9.3.1 – Architekturfotographie</h2> <div class="textbox tbverweis"><p><em>Everyone will have noticed how much easier it is to get hold of a painting, more particularly a sculpture,&nbsp;and especially architecture, in a photograph than in reality.&nbsp;</em></p> <p>Walter Benjamin</p> </div> <p><a href="https://davidcampany.com/architecture-as-photography-document-publicity-commentary/" data-url="https://davidcampany.com/architecture-as-photography-document-publicity-commentary/">https://davidcampany.com/architecture-as-photography-document-publicity-commentary/</a></p> <p>Warum ist Architekturfotografie für Architekten relevant?</p> <ul><li>Architekten erstellen Pläne und Bilder, keine Gebäude.</li> <li>Pictural turn: Das Bild ist das Hauptmedium unserer Zeit.</li> <li>Architekten erfahren durch Architekturfotografie, wie Menschen Architektur wahrnehmen</li> <li>Szenografisches Design: Architekten lernen beim Entwerfen die wichtigsten Perspektiven zu beruecksichten (Man möchte Gebäude entwerfen, von denen man gerne Fotos machen würde).</li> <li>Man lernt über Licht, Schattenwirkung sowie Perspektiven, Sichtbarkeiten und Blickbeziehungen.</li> </ul> <h2 id="z7f8b88468044" class="in-list">9.3.2 – Regel der Drittel</h2> <p>Bei der Drittel-Regel wird das Bild gedanklich in neun Teile geschnitten. Man zieht zwei waagerechte und zwei senkrechte Linien, so dass alle neun Teile gleich groß sind. Das zu fotografierende&nbsp;<a class="mw-redirect" title="Motiv (Bildende Kunst)" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Motiv_(Bildende_Kunst)" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Motiv_(Bildende_Kunst)">Motiv</a> wird an einem der vier Schnittpunkte angelegt, man kann es aber auch längs einer Linie platzieren.&nbsp; Nach der Proportionenregel des&nbsp;<a title="Goldener Schnitt" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Goldener_Schnitt" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Goldener_Schnitt">Goldenen Schnitts</a> sollte das Motiv das Gesamtbild im Goldenen Schnitt teilen beziehungsweise der Abstand des Motives vom Bildrand zur Bildlänge im Verhältnis 1:Φ ≈ 0,618 stehen. Da eine exakte Platzierung jedoch aufwendig ist, benutzt man stattdessen als grobe aber einfach zu verwendende Näherung ⅔:1 = 2:3.</p> <div id="attachment_836" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-836" id="z3c20694d13e9" class="size-medium wp-image-836" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Baden_Baden_Wandelhalle_Drittelregel-300x218.jpeg" alt="" width="300" height="218" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Baden_Baden_Wandelhalle_Drittelregel-300x218.jpeg 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Baden_Baden_Wandelhalle_Drittelregel-1024x745.jpeg 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Baden_Baden_Wandelhalle_Drittelregel-768x559.jpeg 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Baden_Baden_Wandelhalle_Drittelregel-65x47.jpeg 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Baden_Baden_Wandelhalle_Drittelregel-225x164.jpeg 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Baden_Baden_Wandelhalle_Drittelregel-350x255.jpeg 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Baden_Baden_Wandelhalle_Drittelregel.jpeg 1269w" title=""> <p id="caption-attachment-836" class="wp-caption-text">Abbildung 9.3 – Der Ausgang der Wandelhalle im Kurpark von Baden Baden liegt an einem der vier Schnittpunkte.</p> </div> <h2 id="z0d8cceddcff7" class="in-list">9.3.3 – Konvergierende Vertikalen</h2> <p>Konvergierende Vertikalen stören uns nicht, wenn wir eine Straße entlang gehen, aufgrund der engen Zusammenarbeit zwischen unserem Gleichgewichtssinn und unserer visuellen Wahrnehmung. Anders sieht es jedoch aus, wenn wir in zweidimensionalen Bildern aufeinander zulaufende Vertikalen betrachten, denn unser Gehirn signalisiert sofort, dass etwas nicht stimmt. Nähern sich konvergierende Vertikalen in einem leichten Winkel, kann ein Bild einen unruhigen Eindruck erwecken und die Ästhetik eines abgebildeten Gebäudes beeinträchtigen. Dies kann den Betrachter verwirren und einen erschütternden Eindruck eines Gebäudes erzeugen, das manchmal so streng ist, dass es den Anschein erweckt, als würde es umkippen nach hinten. Eine ungeschriebene Regel schreibt vor, dass Architekturfotografen im Allgemeinen versuchen, vertikale Linien in ihren Bildern vertikal zu halten.</p> <p>Da ein Objekt oft nicht aus einem größeren Abstand fotografiert werden kann, sollte die Neigung der Senkrechten zueinander auf das als natürlich empfundene Maß reduziert werden. Oft möchte man die Senkrechten auch ganz parallel machen, da eine Neigung gegenüber dem Bildrand auch als störend empfunden wird. Die dazu notwendige Maßnahme wird als&nbsp;<a title="Shift (Fotografie)" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Shift_(Fotografie)" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Shift_(Fotografie)">Shiften</a> bezeichnet. Bevorzugt kann dies unter Verwendung geeigneter Kameras und Objektive schon bei der Aufnahme geschehen. Alternativ, falls solche Möglichkeiten nicht zur Verfügung stehen, ist dies auch mittels digitaler Nachbearbeitung möglich.</p> <p>Bei&nbsp;<a title="Großformatkamera" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Gro%C3%9Fformatkamera" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Gro%C3%9Fformatkamera">Großformatkameras</a>&nbsp;bzw. dem&nbsp;<a title="Tilt-und-Shift-Objektiv" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Tilt-und-Shift-Objektiv" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Tilt-und-Shift-Objektiv">Tilt-und-Shift-Objektiv</a> von Kleinbild- und Mittelformatkameras werden stürzende Linien vermieden, indem zur Wahl des Bildausschnitts nicht die Kamera verschwenkt, sondern der Bildausschnitt verschoben wird. Für die digitale Nachbearbeitung stehen entsprechende Funktionen in den meisten Bildbearbeitungsprogrammen zur Verfügung.</p> <div id="attachment_845" style="width: 650px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-845" id="z11555c70f86c" class="in-list wp-image-845" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/tutorial-featuredcontentpic-nivo-890-300x135.jpeg" alt="" width="640" height="288" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/tutorial-featuredcontentpic-nivo-890-300x135.jpeg 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/tutorial-featuredcontentpic-nivo-890-768x346.jpeg 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/tutorial-featuredcontentpic-nivo-890-65x29.jpeg 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/tutorial-featuredcontentpic-nivo-890-225x101.jpeg 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/tutorial-featuredcontentpic-nivo-890-350x158.jpeg 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/tutorial-featuredcontentpic-nivo-890.jpeg 800w" title=""> <p id="caption-attachment-845" class="wp-caption-text">Abbildung 9.4 – Korrektur von stürzenden Linien.</p> </div> <h2 id="zc202b367e757" class="in-list">9.3.4 – Variation of distance / focal length</h2> <div id="attachment_753" style="width: 650px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-753" id="zfccc24c0c463" class="in-list wp-image-753" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Screenshot-2022-03-06-at-16.08.13-1024x490.png" alt="" width="640" height="307" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Screenshot-2022-03-06-at-16.08.13-1024x490.png 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Screenshot-2022-03-06-at-16.08.13-300x144.png 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Screenshot-2022-03-06-at-16.08.13-768x368.png 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Screenshot-2022-03-06-at-16.08.13-1536x736.png 1536w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Screenshot-2022-03-06-at-16.08.13-2048x981.png 2048w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Screenshot-2022-03-06-at-16.08.13-65x31.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Screenshot-2022-03-06-at-16.08.13-225x108.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Screenshot-2022-03-06-at-16.08.13-350x168.png 350w" title=""> <p id="caption-attachment-753" class="wp-caption-text">Abbildung 9.5 – Auf der linken Seite erzeugt ein mittlerer Motivabstand ein natürlich wirkendes Bild mit einem realistischen Eindruck von Tiefe. In der Mitte und rechts führt die zunehmende Nähe zum Motiv zu immer dramatischeren Raumeffekten [Brennweiten: 50mm, 24mm, 12mm].</p> </div> <h2 id="z6faf61845afe" class="in-list">9.3.5 – Belichtung</h2> <p><span class="glossary-term">Dreipunktbeleuchtung</span>&nbsp;ist eine Standardmethode, die in visuellen Medien wie Theater,&nbsp;Video,&nbsp;Film,&nbsp;Standfotografie,&nbsp;computergenerierten Bildern&nbsp;und&nbsp;3D-Computergrafik verwendet wird.</p> <ul><li><i>Das Führungslicht</i>. Die Sehgewohnheiten des Menschen sind von jeher mit der Lichtsituation einer nahezu punktförmigen Lichtquelle (Sonne oder Mond) vertraut. Die klassische Ausleuchtung greift darauf zurück und setzt auch ein dominantes Licht, das (oft als einziges Licht in der Szene) auch Schatten wirft. Dies ist das Führungslicht. Oft wird die Szene in Richtung der Kamera oder von links bzw. rechts oberhalb der Kamera ausgeleuchtet. Ein Führungslicht von genau oberhalb der Szene verursacht tiefe Schatten in den Augenhöhlen, ein Licht von unten wirkt ebenfalls ungewöhnlich und kann sehr drastische, unheimliche Szenen liefern. Dies gilt auch für ein Gegenlicht als Führungslicht. Das Führungslicht kann nicht nur die im Mittelpunkt der Szene stehenden Objekte und Personen ausleuchten, es ist das bevorzugte Mittel, um den Blick des Betrachters auf das Wesentliche zu lenken. Die Lichtqualität kann hart oder weich sein.</li> <li><i><a title="Aufheller" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Aufheller" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Aufheller">Die Aufhellung</a></i>. Insbesondere harte Führungslichter oder Gegen- und Seitenlichter führen zu hohen Lichtkontrasten, die vom&nbsp;<a class="mw-redirect" title="Dichteumfang" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Dichteumfang" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Dichteumfang">Dichteumfang</a>&nbsp;des Filmes oder Sensors nicht mehr verarbeitet werden könnten. Manchen Motiven wird auch durch geringere Kontraste geschmeichelt (z. B. das&nbsp;<a class="new" title="Beauty-Light (Seite nicht vorhanden)" href="https://de.wikipedia.org/w/index.php?title=Beauty-Light&amp;action=edit&amp;redlink=1" data-url="https://de.wikipedia.org/w/index.php?title=Beauty-Light&amp;action=edit&amp;redlink=1">Beauty-Light</a>&nbsp;in der Porträtfotografie). Dies ist die Aufgabe der Aufhellung, die die vom Führungslicht weniger getroffenen Stellen stärker beleuchten soll. Dafür ist ein weiches, nicht Schatten werfendes Licht gut geeignet, um dem Führungslicht nicht seine Dominanz zu nehmen. Als Aufhellung können künstliche Lichtquellen oder Reflektoren zum Einsatz kommen.</li> <li><i>Effektlicht (oder Kante, Haarlicht, siehe auch&nbsp;<a title="Spitzlicht" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Spitzlicht" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Spitzlicht">Spitzlicht</a>)</i>. Dies ist ein zumeist von hinten auf das Motiv gerichtetes Licht, das zum Beispiel helfen soll, einen Menschen vom Hintergrund abzuheben (Glanz im Haar). Die Lichtstärke ist oft hoch, die Lichtqualität hart.</li> <li><i>Weitere Lichtquellen</i>. Zum Beispiel zur Beleuchtung des Hintergrundes; kann auch mit Durchlicht durch den Hintergrund erfolgen (siehe auch&nbsp;<a title="Hohlkehle" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Hohlkehle" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Hohlkehle">Hohlkehle</a>) oder zur Akzentuierung von weiteren Teilen des Motivs.</li> </ul> <div id="attachment_756" style="width: 410px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-756" id="z52fb30e0c18c" class="in-list wp-image-756 size-full" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Lichtfuehrung_fuehrung_aufhell-l_spitze-256.png" alt="" width="400" height="317" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Lichtfuehrung_fuehrung_aufhell-l_spitze-256.png 400w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Lichtfuehrung_fuehrung_aufhell-l_spitze-256-300x238.png 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Lichtfuehrung_fuehrung_aufhell-l_spitze-256-65x52.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Lichtfuehrung_fuehrung_aufhell-l_spitze-256-225x178.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Lichtfuehrung_fuehrung_aufhell-l_spitze-256-350x277.png 350w" title=""> <p id="caption-attachment-756" class="wp-caption-text">Abbildung 9.6 – Einfache Lichtführung aus einem Führungslicht, Aufheller und einem Effektlicht. Statt einer künstlichen Lichtquelle als Aufheller kann auch ein Reflektor verwendet werden</p> </div> <p>&nbsp;</p> <p></p> <div class="textbox interactive-content interactive-content--video"><span class="interactive-content__icon"></span> <p>One or more interactive elements has been excluded from this version of the text. You can view them online here: <a href="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/?p=23#video-23-1" title="Digitale Bilder">https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/?p=23#video-23-1</a> </p> </div> <div class="mceTemp"></div> <h1 id="chapter-23-section-4" class="section-header in-list za5f68b03670a">9.4 – Bildtafeln</h1> <div id="attachment_318" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-318" id="z294595402206" class="in-list wp-image-318 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Duerer_Underweysung_der_Messung_fig_001_page_181-300x220.jpeg" alt="" width="300" height="220" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Duerer_Underweysung_der_Messung_fig_001_page_181-300x220.jpeg 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Duerer_Underweysung_der_Messung_fig_001_page_181-1024x749.jpeg 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Duerer_Underweysung_der_Messung_fig_001_page_181-768x562.jpeg 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Duerer_Underweysung_der_Messung_fig_001_page_181-1536x1124.jpeg 1536w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Duerer_Underweysung_der_Messung_fig_001_page_181-65x48.jpeg 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Duerer_Underweysung_der_Messung_fig_001_page_181-225x165.jpeg 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Duerer_Underweysung_der_Messung_fig_001_page_181-350x256.jpeg 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Duerer_Underweysung_der_Messung_fig_001_page_181.jpeg 1938w" title=""> <p id="caption-attachment-318" class="wp-caption-text">Abbildung 9.7 – Albrecht Dürrer, Underweysung der messung mit dem zirckel un richt scheyt, 1525</p> </div> <div id="attachment_758" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-758" id="zf5e159dc040c" class="in-list wp-image-758 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Path_tracing_001-300x300.png" alt="" width="300" height="300" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Path_tracing_001-300x300.png 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Path_tracing_001-1024x1024.png 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Path_tracing_001-150x150.png 150w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Path_tracing_001-768x768.png 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Path_tracing_001-1536x1536.png 1536w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Path_tracing_001-65x65.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Path_tracing_001-225x225.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Path_tracing_001-350x350.png 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Path_tracing_001.png 1920w" title=""> <p id="caption-attachment-758" class="wp-caption-text">Abbildung 9.8 – An image rendered using path tracing, demonstrating notable features of the technique</p> </div> <div id="attachment_172" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-172" id="zc2758b0b27c6" class="in-list wp-image-172 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/5978ef605ba7f5f1e75415f467a20c54-300x200.jpeg" alt="" width="300" height="200" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/5978ef605ba7f5f1e75415f467a20c54-300x200.jpeg 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/5978ef605ba7f5f1e75415f467a20c54-1024x683.jpeg 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/5978ef605ba7f5f1e75415f467a20c54-768x512.jpeg 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/5978ef605ba7f5f1e75415f467a20c54-1536x1024.jpeg 1536w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/5978ef605ba7f5f1e75415f467a20c54-2048x1365.jpeg 2048w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/5978ef605ba7f5f1e75415f467a20c54-65x43.jpeg 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/5978ef605ba7f5f1e75415f467a20c54-225x150.jpeg 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/5978ef605ba7f5f1e75415f467a20c54-350x233.jpeg 350w" title=""> <p id="caption-attachment-172" class="wp-caption-text">Abbildung 9.9 – Abgewickelte Textur um einen Kopf zu UV-Mappen</p> </div> 

	</div>
			
				
				
	</div>
<div class="chapter standard with-subsections" id="chapter-digitale-fabrikation" title="Digitale Fabrikation">
	<div class="chapter-title-wrap">
		<p class="chapter-number">9</p>
		<h1 class="chapter-title">Digitale Fabrikation</h1>
			</div>
	<div class="ugc chapter-ugc">
					<p class="short-title"></p>
				
 <h1 id="chapter-26-section-1" class="section-header in-list zea151f398a43">10.1 – Modelle</h1> <p>Ein <span class="glossary-term"><b>Modell</b></span>&nbsp;ist ein vereinfachtes Abbild der Wirklichkeit. Das Abbild kann die Form konkreter Gegenstände haben (Modell-Eisenbahn, Computersimulation u. ä.) oder rein abstrakt dargestellt sein (Theorien; Gleichungen). Nach&nbsp;<a title="Herbert Stachowiak" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Herbert_Stachowiak" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Herbert_Stachowiak">Herbert Stachowiak</a>&nbsp;kennzeichnen ein Modell mindestens drei Merkmale:<sup class="reference"><a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Modell#cite_note-1" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Modell#cite_note-1">[1]</a></sup></p> <ol><li>Abbildung: Ein Modell steht immer <i>für etwas</i>&nbsp;anderes – nämlich für ein natürliches oder ein künstliches Original, welches es somit abbildet oder repräsentiert. Von Modellen lassen sich ihrerseits Modelle anfertigen, in denen somit das Original z.&nbsp;B. um noch einen Schritt weiter vereinfacht repräsentiert ist. Beispiel für einen partiellen Komplexizitätszuwachs ist die&nbsp;<a title="Ausschnittvergrößerung" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Ausschnittvergr%C3%B6%C3%9Ferung" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Ausschnittvergr%C3%B6%C3%9Ferung">Ausschnittsvergrößerung</a>&nbsp;einer&nbsp;<a title="Technische Zeichnung" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Technische_Zeichnung" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Technische_Zeichnung">Technischen Zeichnung</a>.</li> <li>Verkürzung: Ein Modell erfasst nicht alle Attribute des Originals, sondern nur diejenigen, die dem Modellschaffer bzw. Modellnutzer relevant erscheinen.</li> <li><a title="Pragmatismus" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Pragmatismus" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Pragmatismus">Pragmatismus</a>: Modelle sind ihren Originalen nicht eindeutig zugeordnet. Sie erfüllen ihre Ersetzungsfunktion <ul><li>für bestimmte Subjekte <i>(für wen?)</i></li> <li>innerhalb bestimmter Zeitintervalle <i>(wann?)</i></li> <li>unter Einschränkung auf bestimmte gedankliche oder tatsächliche Operationen <i>(wozu?)</i>.</li> </ul> </li> </ol> <p>In der&nbsp;<a title="Architektur" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Architektur" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Architektur">Architektur</a> versteht man unter einem Architekturmodell oder kurz Modell die&nbsp;<a title="Maßstab (Verhältnis)" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Ma%C3%9Fstab_(Verh%C3%A4ltnis)" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Ma%C3%9Fstab_(Verh%C3%A4ltnis)">maßstäbliche</a>&nbsp;Darstellung eines&nbsp;<a title="Entwurf" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Entwurf" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Entwurf">Entwurfes</a>. Dabei kann sowohl ein&nbsp;<a title="Realität" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Realit%C3%A4t" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Realit%C3%A4t">reales</a>&nbsp;als auch ein&nbsp;<a title="Virtuell" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Virtuell" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Virtuell">virtuelles</a> Gebäudemodell gemeint sein. Wichtig ist bei diesen Modellen nicht unbedingt eine hohe Detailtreue, sondern vor allem die Darstellung der zentralen Ideen und des&nbsp;<a title="Konzept" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Konzept" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Konzept">Konzeptes</a>, des Entwurfs. Architekturmodelle sind daher oft recht&nbsp;<a title="Abstraktion" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Abstraktion" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Abstraktion">abstrakt</a>&nbsp;und unterscheiden sich deutlich von Modellen, die bestehende&nbsp;<a title="Bauwerk" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Bauwerk" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Bauwerk">Bauwerke</a>&nbsp;abbilden. (Siehe dazu&nbsp;<a title="Modellbau" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Modellbau" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Modellbau">Modellbau</a>).</p> <p>Das Architekturmodell ist ein Arbeits- und Entwurfswerkzeug des&nbsp;<a title="Architekt" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Architekt" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Architekt">Architekten</a>&nbsp;und ein Teil der&nbsp;<a title="Architekturdarstellung" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Architekturdarstellung" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Architekturdarstellung">Architekturdarstellung</a>&nbsp;wie die&nbsp;<a title="Präsentationszeichnung" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%A4sentationszeichnung" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%A4sentationszeichnung">Präsentationszeichnung</a>. Anhand von Entwurfsmodellen können Architekten und Bauherren sehr schnell die&nbsp;<a title="Kubatur" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Kubatur" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Kubatur">Kubatur</a>&nbsp;eines Entwurfes sowie die&nbsp;<a title="Raum (Architektur)" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Raum_(Architektur)" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Raum_(Architektur)">räumlichen</a>&nbsp;Zusammenhänge erfassen und bewerten. Gerade für&nbsp;<a title="Amateur" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Amateur" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Amateur">Laien</a>, die im Lesen von Architekturzeichnungen ungeübt sind, ist ein Modell oft anschaulicher als zweidimensionale Darstellungen.</p> <p>Mit Hilfe von plastischen Architekturmodellen kann man verschiedene&nbsp;<a title="Simulation" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Simulation" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Simulation">Simulationen</a>&nbsp;durchführen. Die&nbsp;<a title="Belichtung (Architektur)" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Belichtung_(Architektur)" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Belichtung_(Architektur)">Belichtung</a>&nbsp;und&nbsp;<a title="Verschattung" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Verschattung" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Verschattung">Verschattung</a>&nbsp;von Gebäuden kann mittels einfacher Massenmodelle simuliert werden. Im&nbsp;<a title="Windkanal" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Windkanal" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Windkanal">Windkanal</a>&nbsp;kann man die&nbsp;<a title="Aerodynamik" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Aerodynamik" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Aerodynamik">Aerodynamik</a>&nbsp;bestimmter&nbsp;<a title="Kubatur" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Kubatur" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Kubatur">Kubaturen</a>&nbsp;testen.</p> <p>Typen von Architekturmodellen können vor allem nach ihrer Funktion unterschieden werden:</p> <ul><li><i>Arbeitsmodell</i>; Modell als Arbeitsmittel des&nbsp;<a title="Architekt" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Architekt" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Architekt">Architekten</a>&nbsp;zur Überprüfung eines&nbsp;<a class="mw-redirect" title="Entwurf" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Entwurf" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Entwurf">Entwurfes</a>, oft sehr grob und schnell in preiswerten und leicht verarbeitbaren Materialien wie&nbsp;<a title="Pappe" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Pappe" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Pappe">Pappe</a>&nbsp;hergestellt.</li> <li><i>Entwurfsmodell</i>; Modell zur&nbsp;<a title="Darstellung (Wiedergabe)" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Darstellung_(Wiedergabe)" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Darstellung_(Wiedergabe)">Darstellung</a>&nbsp;eines Entwurfes, stellt oft eine Zwischenstufe und Diskussionsgrundlage dar.</li> <li><i>Wettbewerbsmodell</i>: Modell für die&nbsp;<a title="Darstellung (Wiedergabe)" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Darstellung_(Wiedergabe)" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Darstellung_(Wiedergabe)">Präsentation</a>&nbsp;eines Entwurfes bei einem&nbsp;<a class="mw-redirect" title="Wettbewerb (Architektur)" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Wettbewerb_(Architektur)" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Wettbewerb_(Architektur)">Wettbewerb</a>.</li> <li><i>Präsentationsmodell</i>: Sehr sorgfältig ausgearbeitetes Modell zur Präsentation eines&nbsp;<a class="mw-redirect" title="Entwurf" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Entwurf" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Entwurf">Entwurfes</a>&nbsp;für (potentielle)&nbsp;<a title="Bauherr" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Bauherr" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Bauherr">Bauherren</a>&nbsp;oder Käufer einer&nbsp;<a title="Immobilie" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Immobilie" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Immobilie">Immobilie</a>&nbsp;oder für die&nbsp;<a title="Öffentlichkeit" href="https://de.wikipedia.org/wiki/%C3%96ffentlichkeit" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/%C3%96ffentlichkeit">Öffentlichkeit</a>. Meist aufwändig, detailgetreu und aus hochwertigen Materialien.</li> <li><i>Städtebauliches Modell</i>: Modell, das ein&nbsp;<a title="Bauwerk" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Bauwerk" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Bauwerk">Bauwerk</a>&nbsp;im&nbsp;<a title="Städtebau" href="https://de.wikipedia.org/wiki/St%C3%A4dtebau" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/St%C3%A4dtebau">städtebaulichen</a>&nbsp;<a title="Relation" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Relation" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Relation">Kontext</a>&nbsp;zeigt. Oft ausgeführt als&nbsp;<i>Massenmodell</i></li> <li><i>Massenmodell</i>: Stellt die&nbsp;<a title="Baumasse" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Baumasse" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Baumasse">Baumassen</a>&nbsp;von&nbsp;<a title="Baukörper" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Bauk%C3%B6rper" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Bauk%C3%B6rper">Baukörpern</a>&nbsp;dar. Einfache, massive Kuben repräsentieren die Bauwerke.</li> </ul> <h1 id="chapter-26-section-2" class="section-header in-list z34d7eb9f6574">10.2 – CNC</h1> <p><b><span class="glossary-term">CNC-Maschinen</span></b>&nbsp;(<a title="Computerized Numerical Control" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Computerized_Numerical_Control" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Computerized_Numerical_Control">Computerized Numerical Control</a>) sind&nbsp;<a title="Werkzeugmaschine" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Werkzeugmaschine" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Werkzeugmaschine">Werkzeugmaschinen</a>, die durch den Einsatz von&nbsp;<a title="Steuerungstechnik" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Steuerungstechnik" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Steuerungstechnik">Steuerungstechnik</a>&nbsp;in der Lage sind, Werkstücke mit hoher&nbsp;<a title="Präzision" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%A4zision" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%A4zision">Präzision</a>&nbsp;auch für komplexe Formen&nbsp;<a title="Automatisierung" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Automatisierung" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Automatisierung">automatisch</a>&nbsp;herzustellen.</p> <p>Bei Verwendung eines&nbsp;<a title="Computer-aided manufacturing" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Computer-aided_manufacturing" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Computer-aided_manufacturing">CAM-Systems</a> (Computer-aided manufacturing) können die Daten aus dem <a class="mw-redirect" title="Computer-aided design" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Computer-aided_design" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Computer-aided_design">CAD</a>-Programm, mit dem in der Regel die Bauteile konstruiert werden, unter Berücksichtigung einiger weiterer Faktoren wie&nbsp;<a title="Werkzeugverwaltung" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Werkzeugverwaltung" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Werkzeugverwaltung">Geometrie der Werkzeuge</a>, Drehzahlen, Vorschüben mit Hilfe eines&nbsp;<a title="Postprozessor (CAM)" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Postprozessor_(CAM)" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Postprozessor_(CAM)">Postprozessors</a>&nbsp;in ein CNC-Programm umgewandelt werden. Neben der manuellen Eingabe der Steuerinformationen gibt es weiterhin die sogenannte Teach-In-Methode, die für wenige dafür geeignete CNC-Maschinen zur Verfügung steht, und die&nbsp;<a title="Werkstattprogrammierung" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Werkstattprogrammierung" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Werkstattprogrammierung">Werkstattprogrammierung</a>&nbsp;mit Eingabemasken.</p> <p>Vorgänger der CNC-Maschinen waren die&nbsp;<b>NC-Maschinen</b>, also Werkzeugmaschinen mit&nbsp;<a title="Numerische Steuerung" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Numerische_Steuerung" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Numerische_Steuerung">numerischer Steuerung</a>&nbsp;<i>(Numerical control)</i>, z.&nbsp;B. durch Lochstreifen oder Lochkarten.</p> <p>Taxonomie der CNC – Prozesse</p> <ul><li style="font-weight: 400">Subraktive Prozesse z.B. Fräsen</li> <li style="font-weight: 400">Transformative Prozesse (z.B. Gussprozesse)</li> <li style="font-weight: 400">Deformations Prozesse (z.B. Biegen)</li> <li style="font-weight: 400">Oberflächen Behandlung (z.B. Polieren oder Lackieren)</li> <li style="font-weight: 400">Verbindungs Prozesse (z.B. Schweissen)</li> <li style="font-weight: 400">Integrierte Prozesse (Automation und Robotik) (z.B. Pick&amp;Place)</li> <li style="font-weight: 400">Additive Prozesse / 3D Druck</li> </ul> <h1 id="chapter-26-section-3" class="section-header in-list zf929c64a0b5f">10.3 – Rapid Prototyping</h1> <p><b><span class="glossary-term">Rapid Prototyping</span></b>&nbsp;(übersetzt&nbsp;<i>schneller&nbsp;<a title="Modellbau" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Modellbau" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Modellbau">Modellbau</a></i>) ist der Überbegriff über verschiedene Verfahren zur schnellen Herstellung von Musterbauteilen ausgehend von den Konstruktionsdaten.<sup class="reference"><a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Rapid_Prototyping#cite_note-2" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Rapid_Prototyping#cite_note-2">[2]</a></sup></p> <p>Die meisten Verfahren des Rapid Prototyping – außer z. B. der Polyamidguss – sind der additiven Fertigung bzw. dem&nbsp;<a title="3D-Druck" href="https://de.wikipedia.org/wiki/3D-Druck" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/3D-Druck">3D-Druck</a>&nbsp;zuzurechnen, weil sie mit schichtweisem Materialauftrag und ohne Verwendung einer Form arbeiten. Rapid Prototyping bezeichnet die Art der Anwendung näher: Während&nbsp;<a title="Rapid Tooling" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Rapid_Tooling" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Rapid_Tooling">Rapid Tooling</a>&nbsp;die Herstellung von Werkzeugen und&nbsp;<a title="Rapid Manufacturing" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Rapid_Manufacturing" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Rapid_Manufacturing">Rapid Manufacturing</a>&nbsp;die Herstellung von Bauteilen und Fertigprodukten bezeichnet, bezeichnet Rapid Prototyping die Erstellung von Prototypen und Modellen.</p> <h2 id="zf6284a38baeb" class="in-list">10.3.1 – 3D Druck</h2> <p>Der <span class="glossary-term"><b>3D-Druck</b></span>&nbsp;(auch&nbsp;<b>3-D-Druck</b>),<sup class="reference"><a href="https://de.wikipedia.org/wiki/3D-Druck#cite_note-1" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/3D-Druck#cite_note-1">[1]</a></sup>&nbsp;auch bekannt unter den Bezeichnungen&nbsp;<b>additive Fertigung</b>&nbsp;(<a title="Englische Sprache" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Englische_Sprache" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Englische_Sprache">englisch</a>&nbsp;<span xml:lang="en-Latn">Additive Manufacturing</span>, AM),&nbsp;<b>generative Fertigung</b>&nbsp;oder&nbsp;<b>Rapid-Technologien</b>,<sup class="reference"><a title="" href="https://de.wikipedia.org/wiki/3D-Druck#cite_note-2" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/3D-Druck#cite_note-2">[2]</a></sup>&nbsp;ist eine umfassende Bezeichnung für alle&nbsp;<a title="Fertigungsverfahren" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Fertigungsverfahren" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Fertigungsverfahren">Fertigungsverfahren</a>, bei denen Material Schicht für Schicht aufgetragen und so&nbsp;<a class="mw-redirect" title="Dreidimensional" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Dreidimensional" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Dreidimensional">dreidimensionale</a>&nbsp;Gegenstände (<a title="Werkstück" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Werkst%C3%BCck" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Werkst%C3%BCck">Werkstücke</a>) erzeugt werden.</p> <p>Dabei erfolgt der schichtweise Aufbau computergesteuert aus einem oder mehreren flüssigen oder festen&nbsp;<a title="Werkstoff" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Werkstoff" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Werkstoff">Werkstoffen</a>&nbsp;nach vorgegebenen Maßen und Formen (siehe&nbsp;<a title="CAD" href="https://de.wikipedia.org/wiki/CAD" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/CAD">CAD</a>/<a title="Computer-aided manufacturing" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Computer-aided_manufacturing" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Computer-aided_manufacturing">CAM</a>). Beim Aufbau finden&nbsp;<a title="Physik" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Physik" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Physik">physikalische</a>&nbsp;oder&nbsp;<a title="Chemie" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Chemie" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Chemie">chemische</a>&nbsp;Härtungs- oder&nbsp;<a title="Schmelzen" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Schmelzen" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Schmelzen">Schmelzprozesse</a>&nbsp;statt.</p> <p>Typische Werkstoffe für das 3D-Drucken sind&nbsp;<a title="Kunststoff" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Kunststoff" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Kunststoff">Kunststoffe</a>,&nbsp;<a class="mw-redirect" title="Kunstharz" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Kunstharz" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Kunstharz">Kunstharze</a>,&nbsp;<a title="Keramik" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Keramik" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Keramik">Keramiken</a><sup class="reference"><a href="https://de.wikipedia.org/wiki/3D-Druck#cite_note-3" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/3D-Druck#cite_note-3">[3]</a></sup>&nbsp;und speziell aufbereitete&nbsp;<a title="Metalle" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Metalle" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Metalle">Metalle</a>.<sup class="reference"><a href="https://de.wikipedia.org/wiki/3D-Druck#cite_note-4" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/3D-Druck#cite_note-4">[4]</a></sup>&nbsp;Inzwischen wurden auch Carbon- und Graphitmaterialien für den 3D-Druck von Teilen aus Kohlenstoff entwickelt. Obwohl es sich oft um formende Verfahren handelt, sind für ein konkretes Erzeugnis keine speziellen Werkzeuge erforderlich, die die jeweilige Geometrie des Werkstückes gespeichert haben (zum Beispiel Gussformen).</p> <p>3D-Drucker werden in der Industrie, im Modellbau und der Forschung eingesetzt und dort zur <a class="mw-redirect" title="Fertigung" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Fertigung" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Fertigung">Fertigung</a>&nbsp;von Modellen, Mustern,&nbsp;<a title="Prototyp (Technik)" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Prototyp_(Technik)" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Prototyp_(Technik)">Prototypen</a>,&nbsp;<a title="Werkzeugbau" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Werkzeugbau" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Werkzeugbau">Werkzeugen</a>, Endprodukten und für private Nutzung verwendet. Daneben gibt es Anwendungen im Heim- und Unterhaltungsbereich, dem Baugewerbe sowie in der Kunst und Medizin.<sup class="reference"><a href="https://de.wikipedia.org/wiki/3D-Druck#cite_note-5" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/3D-Druck#cite_note-5">[5]</a></sup></p> 

	</div>
			
				
				
	</div>

</div>
<div class="part-wrapper" id="part-digitale-prozesse-wrapper">
    <div class="part  " id="part-digitale-prozesse">
	<div class="part-title-wrap">
		<p class="part-number">IV</p>
		<h1 class="part-title">Digitale Prozesse</h1>
	</div>
	<div class="ugc part-ugc">
		
	</div>
			
				
	</div>
<div class="chapter standard with-subsections" id="chapter-digitale-daten" title="Daten und Modelle">
	<div class="chapter-title-wrap">
		<p class="chapter-number">10</p>
		<h1 class="chapter-title">Daten und Modelle</h1>
			</div>
	<div class="ugc chapter-ugc">
					<p class="short-title"></p>
				
 <div><div class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1mlwlqe r-18u37iz r-1q142lx r-crgep1 r-qd89wu r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-xd6kpl r-tskmnb r-1yzf0co r-bnwqim r-417010" data-key="249ac59167cb4fd58c40c435c49826a7"><div class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1ro0kt6 r-eqz5dr r-16y2uox r-1wbh5a2 r-crgep1 r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-bnwqim r-417010" data-block-content="249ac59167cb4fd58c40c435c49826a7"><div class="css-1dbjc4n r-1aerykh r-5kkj8d r-11c0sde r-95jzfe"><div class="css-1dbjc4n r-1aerykh r-5kkj8d r-11c0sde r-95jzfe"><div class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1mlwlqe r-18u37iz r-1q142lx r-crgep1 r-qd89wu r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-xd6kpl r-1ygmrgt r-1yzf0co r-bnwqim r-417010" data-key="480a3083d2f149688d95042963628985"><h1 id="chapter-33-section-1" class="section-header in-list z76c67108e677" data-block-content="480a3083d2f149688d95042963628985">11.1 – Technische Entwicklungen</h1> <h2 id="zf9e7ab18bda5" class="in-list">11.1.1 – Datenwachstum</h2> <p>Mengen von Daten wachsen typischerweise&nbsp;<a title="Exponentielles Wachstum" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Exponentielles_Wachstum" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Exponentielles_Wachstum">exponentiell</a>. Berechnungen aus dem Jahr 2011 zufolge verdoppelt sich das weltweite erzeugte&nbsp;<a class="mw-redirect" title="Datenvolumen" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Datenvolumen" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Datenvolumen">Datenvolumen</a>&nbsp;alle 2 Jahre.<sup id="cite_ref-15" class="reference"><a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Big_Data#cite_note-15" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Big_Data#cite_note-15">[15]</a></sup>&nbsp;Diese Entwicklung wird vor allem getrieben durch die zunehmende maschinelle Erzeugung von Daten z.&nbsp;B. über Protokolle von Telekommunikationsverbindungen (<a title="Call Detail Record" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Call_Detail_Record" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Call_Detail_Record">Call Detail Record</a>, CDR) und Webzugriffen (<a title="Logdatei" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Logdatei" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Logdatei">Logdateien</a>), automatische Erfassungen von&nbsp;<a title="RFID" href="https://de.wikipedia.org/wiki/RFID" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/RFID">RFID</a>-Lesern,&nbsp;<a title="Kamera" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Kamera" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Kamera">Kameras</a>,&nbsp;<a title="Mikrofon" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Mikrofon" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Mikrofon">Mikrofonen</a>&nbsp;und sonstigen Sensoren. Big Data fallen auch in der Finanzindustrie an (Finanztransaktionen, Börsendaten) sowie im Energiesektor (Verbrauchsdaten) und im Gesundheitswesen (Abrechnungsdaten der&nbsp;<a class="mw-redirect" title="Krankenkassen" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Krankenkassen" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Krankenkassen">Krankenkassen</a>). In der&nbsp;<a title="Wissenschaft" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Wissenschaft" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Wissenschaft">Wissenschaft</a>&nbsp;fallen ebenfalls große Datenmengen an, z.&nbsp;B. in der&nbsp;<a title="Geologie" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Geologie" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Geologie">Geologie</a>,&nbsp;<a title="Genetik" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Genetik" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Genetik">Genetik</a>,&nbsp;<a title="Klimatologie" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Klimatologie" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Klimatologie">Klimaforschung</a>&nbsp;und&nbsp;<a title="Kernphysik" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Kernphysik" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Kernphysik">Kernphysik</a>.</p> <h2 id="za1ef9b96f8c2" class="in-list">11.1.2 – Big Data</h2> <p>Der aus dem englischen Sprachraum stammende Begriff&nbsp;<b>Big Data</b> (von&nbsp;<a title="Englische Sprache" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Englische_Sprache" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Englische_Sprache">englisch</a>&nbsp;<span xml:lang="en-Latn">big</span>&nbsp;‚groß‘ und&nbsp;<span xml:lang="en"><i>data</i></span>&nbsp;‚Daten‘, deutsch auch&nbsp;<b>Massendaten</b>) steht in engem Zusammenhang mit dem umfassenden Prozess der&nbsp;<a title="Datafizierung" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Datafizierung" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Datafizierung">Datafizierung</a>&nbsp;und bezeichnet&nbsp;<a title="Daten" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Daten" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Daten">Datenmengen</a>, welche beispielsweise zu groß, zu komplex, zu schnelllebig oder zu schwach&nbsp;<a title="Datenstruktur" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Datenstruktur" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Datenstruktur">strukturiert</a>&nbsp;sind, um sie mit manuellen und herkömmlichen Methoden der&nbsp;<a title="Datenverarbeitung" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Datenverarbeitung" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Datenverarbeitung">Datenverarbeitung</a>&nbsp;auszuwerten.<sup class="reference"><a title="" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Big_Data#cite_note-1" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Big_Data#cite_note-1">[1]</a></sup></p> <p>„Big Data“ wird häufig als&nbsp;<a class="mw-redirect" title="Sammelbegriff" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Sammelbegriff" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Sammelbegriff">Sammelbegriff</a>&nbsp;für digitale Technologien verwendet, die in technischer Hinsicht für eine neue Ära&nbsp;<a title="Informationsgesellschaft" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Informationsgesellschaft" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Informationsgesellschaft">digitaler Kommunikation und Verarbeitung</a>&nbsp;und in sozialer Hinsicht für einen gesellschaftlichen Umbruch verantwortlich gemacht werden.<sup class="reference"><a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Big_Data#cite_note-2" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Big_Data#cite_note-2">[2]</a></sup>&nbsp;Dabei unterliegt der Begriff als&nbsp;<a title="Schlagwort (Linguistik)" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Schlagwort_(Linguistik)" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Schlagwort_(Linguistik)">Schlagwort</a>&nbsp;einem kontinuierlichen Wandel; so wird damit ergänzend auch oft der Komplex der&nbsp;<a title="Technologie" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Technologie" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Technologie">Technologien</a>&nbsp;beschrieben, die zum Sammeln und Auswerten dieser Datenmengen verwendet werden.</p> <h2 id="zeafcb5e3b10f" class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1ro0kt6 r-eqz5dr r-16y2uox r-1wbh5a2 r-crgep1 r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-bnwqim r-417010 in-list" data-block-content="480a3083d2f149688d95042963628985">11.1.3 – <span data-key="c0d9021aff7f4d0d917aa3ba3e93126d">Cloud Computing</span></h2> <p class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1ro0kt6 r-eqz5dr r-16y2uox r-1wbh5a2 r-crgep1 r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-bnwqim r-417010 in-list" data-block-content="480a3083d2f149688d95042963628985"><b><span class="glossary-term">Cloud Computing</span></b>&nbsp;(deutsch&nbsp;<i>Rechnerwolke</i>&nbsp;oder&nbsp;<i>Datenwolke</i><sup class="reference"><a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Cloud_Computing#cite_note-1" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Cloud_Computing#cite_note-1">[1]</a></sup>) beschreibt ein Modell, das bei Bedarf – meist über das Internet und geräteunabhängig – zeitnah und mit wenig Aufwand geteilte&nbsp;<a title="Computer" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Computer" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Computer">Computerressourcen</a>&nbsp;als Dienstleistung, etwa in Form von&nbsp;<a title="Server" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Server" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Server">Servern</a>,&nbsp;<a title="Datenspeicher" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Datenspeicher" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Datenspeicher">Datenspeicher</a>&nbsp;oder&nbsp;<a title="Anwendungssoftware" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Anwendungssoftware" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Anwendungssoftware">Applikationen</a>, bereitstellt und nach Nutzung abrechnet. Angebot und Nutzung dieser Computerressourcen ist definiert und erfolgt in der Regel über eine&nbsp;<a title="Programmierschnittstelle" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Programmierschnittstelle" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Programmierschnittstelle">Programmierschnittstelle</a>&nbsp;(API) bzw. für Anwender über eine&nbsp;<a title="Website" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Website" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Website">Website</a>&nbsp;oder&nbsp;<a title="Mobile App" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Mobile_App" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Mobile_App">App</a>.<sup id="cite_ref-NIST_800-145_2-0" class="reference"><a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Cloud_Computing#cite_note-NIST_800-145-2" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Cloud_Computing#cite_note-NIST_800-145-2">[2]</a></sup><sup id="cite_ref-BSI_Cloud_Computing_3-0" class="reference"><a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Cloud_Computing#cite_note-BSI_Cloud_Computing-3" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Cloud_Computing#cite_note-BSI_Cloud_Computing-3">[3]</a></sup></p> </div> </div> <div data-slate-fragment="JTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIyZG9jdW1lbnQlMjIlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTJDJTIybm9kZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJibG9jayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJoZWFkaW5nLTElMjIlMkMlMjJpc1ZvaWQlMjIlM0FmYWxzZSUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMlRoZW9yZXRpc2NoZSUyMEdydW5kbGFnZW4lMjIlMkMlMjJtYXJrcyUyMiUzQSU1QiU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjI1NjNhODRmNDRiY2Q0YTg4OGE3ZThmYzk2ZTQ4ZjcyZSUyMiU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMmFlYTA5NTEzNzYwOTRlNTNiN2E0ZTViNzY0YzgwYmNkJTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIyYmxvY2slMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIyaGVhZGluZy0xJTIyJTJDJTIyaXNWb2lkJTIyJTNBZmFsc2UlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTJDJTIybm9kZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJ0ZXh0JTIyJTJDJTIybGVhdmVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybGVhZiUyMiUyQyUyMnRleHQlMjIlM0ElMjJFbnR3aWNrbHVuZ2VuJTIyJTJDJTIybWFya3MlMjIlM0ElNUIlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyYzBkOTAyMWFmZjdmNGQwZDkxN2FhM2JhM2U5MzEyNmQlMjIlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjI0ODBhMzA4M2QyZjE0OTY4OGQ5NTA0Mjk2MzYyODk4NSUyMiU3RCUyQyU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmJsb2NrJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmhlYWRpbmctMSUyMiUyQyUyMmlzVm9pZCUyMiUzQWZhbHNlJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCUyQyUyMm5vZGVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyUGh5c2lzY2hlJTIwUHJhZXNlbnolMjB2b24lMjBEYXRhbiUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjNiNjE3MmMzZDMxMDQzNTQ5NjBlNmViOWVhZWM3NmIzJTIyJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyNDU1OTYzNzBkMDU3NGMyMmJmZGM2MDZlYTNmMWQxMWElMjIlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjJlZmU5Njk4ZjFiYjM0M2VhOWM4OWVjYWFkMDZkMjcxZCUyMiU3RA=="><div class="css-1dbjc4n r-1aerykh r-5kkj8d r-11c0sde r-95jzfe"><div class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1mlwlqe r-18u37iz r-1q142lx r-crgep1 r-qd89wu r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-xd6kpl r-1ygmrgt r-1yzf0co r-bnwqim r-417010" data-key="45596370d0574c22bfdc606ea3f1d11a"><div id="attachment_1114" style="width: 1034px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-1114" id="z28aed99a6301" class="in-list wp-image-1114 size-large" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Cloud_computing.svg_-1024x927.png" alt="" width="1024" height="927" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Cloud_computing.svg_-1024x927.png 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Cloud_computing.svg_-300x272.png 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Cloud_computing.svg_-768x695.png 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Cloud_computing.svg_-1536x1391.png 1536w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Cloud_computing.svg_-2048x1854.png 2048w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Cloud_computing.svg_-65x59.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Cloud_computing.svg_-225x204.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Cloud_computing.svg_-350x317.png 350w" title=""> <p id="caption-attachment-1114" class="wp-caption-text">Abbildung 11.1 – Diagramm, das einen Überblick über das Cloud Computing mit den typischen Anwendungstypen zeigt, die von diesem Computing-Modell unterstützt werden.</p> </div> <h2 id="z51ccdf0b5903" class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1ro0kt6 r-eqz5dr r-16y2uox r-1wbh5a2 r-crgep1 r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-bnwqim r-417010 in-list" data-block-content="45596370d0574c22bfdc606ea3f1d11a">11.1.4 – <span data-key="3b6172c3d3104354960e6eb9eaec76b3">Physische Präsenz von Daten</span></h2> <p>Ein Rechenzentrum oder Datenzentrum ist ein Gebäude, ein bestimmter Bereich innerhalb eines Gebäudes oder eine Gruppe von Gebäuden, die zur Unterbringung von Computersystemen verwendet werden. Da der IT-Betrieb für die Geschäftskontinuität entscheidend ist, umfasst er im Allgemeinen redundante oder Backup-Komponenten und Infrastruktur für Stromversorgung, Datenkommunikationsverbindungen, Umgebungskontrollen und verschiedene Sicherheitsvorrichtungen. Ein großes Rechenzentrum ist ein industrieller Betrieb, der so viel Strom verbraucht wie eine Kleinstadt. Der Energieverbrauch ist ein zentrales Thema für Rechenzentren. Die Leistungsaufnahme reicht von wenigen Kilowatt für ein Serverrack in einem Schrank bis zu vielen Megawatt für große Einrichtungen. Einige Einrichtungen haben eine Leistungsdichte, die mehr als das 100-fache der eines typischen Bürogebäudes beträgt. Bei Einrichtungen mit höherer Leistungsdichte sind die Stromkosten eine dominierende Betriebsausgabe und machen über 10 % der Gesamtbetriebskosten eines Rechenzentrums aus.</p> <div class="textbox tbexkurs"><h2 class="not-in-list">Energieverbrauch Rechenzentren</h2> <p>Im Jahr 2020 verbrauchten Rechenzentren (ohne Kryptowährungs-Mining) und Datenübertragung jeweils etwa 1 % des weltweiten Stroms. Obwohl ein Teil dieses Stroms kohlenstoffarm war, forderte die IEA (International Energy Agency)) mehr „Anstrengungen von Regierung und Industrie in Bezug auf Energieeffizienz, Beschaffung erneuerbarer Energien und RD&amp;D (Research, Development and Demonstration)“, da einige Rechenzentren immer noch Strom aus fossilen Brennstoffen nutzen.&nbsp; Es wird geschätzt, dass Rechenzentren im Jahr 2018 für 0,5 % der Treibhausgasemissionen in den USA verantwortlich waren.</p> </div> <div id="attachment_1110" style="width: 1034px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-1110" id="z64aeb7b0e396" class="in-list wp-image-1110 size-large" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Screenshot-2022-05-14-at-17.53.38-1024x686.png" alt="" width="1024" height="686" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Screenshot-2022-05-14-at-17.53.38-1024x686.png 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Screenshot-2022-05-14-at-17.53.38-300x201.png 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Screenshot-2022-05-14-at-17.53.38-768x514.png 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Screenshot-2022-05-14-at-17.53.38-1536x1029.png 1536w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Screenshot-2022-05-14-at-17.53.38-65x44.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Screenshot-2022-05-14-at-17.53.38-225x151.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Screenshot-2022-05-14-at-17.53.38-350x234.png 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Screenshot-2022-05-14-at-17.53.38.png 2040w" title=""> <p id="caption-attachment-1110" class="wp-caption-text">Abbildung 11.2 – Innenaufnahme eines Datenzentrums</p> </div> </div> </div> </div> <h1 id="chapter-33-section-2" class="section-header r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1mlwlqe r-18u37iz r-1q142lx r-crgep1 r-qd89wu r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-xd6kpl r-1ygmrgt r-1yzf0co r-bnwqim r-417010 in-list zdd8e3b95bb40" data-key="480a3083d2f149688d95042963628985">11.2 – <span style="font-size: 26px">Theoretische Grundlagen</span></h1> </div> <h2 id="z0458239c2277" class="in-list">11.2.1 – Daten</h2> <div class="css-901oao r-1nf4jbm r-gg6oyi r-ubezar r-16dba41 r-135wba7 r-fdjqy7 r-1xnzce8" dir="auto"><span data-key="74edc1b82cc643c68c02ca47ee3f3a52">Daten bezeichnet als Plural von Datum Fakten, Zeitpunkte oder kalendarische Zeitangaben und als Pluralwort gemeinsprachlich die durch Beobachtungen, Messungen u. ä. gewonnenen Zahlenwerte und darauf beruhenden Angaben oder formulierbaren Befunde.[1] Während Daten in der Umgangssprache Gegebenheiten, Tatsachen oder Ereignisse sind, sind Daten in der Fachsprache Zeichen, die eine Information darstellen.[2]</span></div> </div> </div> </div> <div><div class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1mlwlqe r-18u37iz r-1q142lx r-crgep1 r-qd89wu r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-xd6kpl r-tskmnb r-1yzf0co r-bnwqim r-417010" data-key="f1b1466c23de4b4ab3b99939700832dd"><div class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1ro0kt6 r-eqz5dr r-16y2uox r-1wbh5a2 r-crgep1 r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-bnwqim r-417010" data-block-content="f1b1466c23de4b4ab3b99939700832dd"><div class="css-901oao r-1nf4jbm r-gg6oyi r-ubezar r-16dba41 r-135wba7 r-fdjqy7 r-1xnzce8" dir="auto">In verschiedenen <a class="css-4rbku5 css-1dbjc4n r-1loqt21 r-1471scf r-1otgn73 r-1i6wzkk r-lrvibr" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Fachgebiet" data-rnw-int-class="link____" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Fachgebiet">Fachgebieten</a> wie z. B. der <a class="css-4rbku5 css-1dbjc4n r-1loqt21 r-1471scf r-1otgn73 r-1i6wzkk r-lrvibr" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Informatik" data-rnw-int-class="link____" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Informatik">Informatik</a>, der <a class="css-4rbku5 css-1dbjc4n r-1loqt21 r-1471scf r-1otgn73 r-1i6wzkk r-lrvibr" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Mathematik" data-rnw-int-class="link____" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Mathematik">Mathematik</a>, der <a class="css-4rbku5 css-1dbjc4n r-1loqt21 r-1471scf r-1otgn73 r-1i6wzkk r-lrvibr" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Wirtschaftstheorie" data-rnw-int-class="link____" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Wirtschaftstheorie">Wirtschaftstheorie</a>, der <a class="css-4rbku5 css-1dbjc4n r-1loqt21 r-1471scf r-1otgn73 r-1i6wzkk r-lrvibr" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Neurowissenschaft" data-rnw-int-class="link____" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Neurowissenschaft">Neurowissenschaft</a> oder den <a class="css-4rbku5 css-1dbjc4n r-1loqt21 r-1471scf r-1otgn73 r-1i6wzkk r-lrvibr" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Biowissenschaften" data-rnw-int-class="link____" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Biowissenschaften">Biowissenschaften</a> sind unterschiedliche – meist ähnliche – Definitionen gebräuchlich. Eine einheitliche Definition gibt es bisher nicht.<a class="css-4rbku5 css-1dbjc4n r-1loqt21 r-1471scf r-1otgn73 r-1i6wzkk r-lrvibr" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Daten#cite_note-Witt-3" data-rnw-int-class="link____" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Daten#cite_note-Witt-3">[3]</a><a class="css-4rbku5 css-1dbjc4n r-1loqt21 r-1471scf r-1otgn73 r-1i6wzkk r-lrvibr" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Daten#cite_note-4" data-rnw-int-class="link____" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Daten#cite_note-4">[4]</a> Das liegt auch daran, dass die verschiedenen Fachgebiete dem Begriff Daten einen unterschiedlichen <a class="css-4rbku5 css-1dbjc4n r-1loqt21 r-1471scf r-1otgn73 r-1i6wzkk r-lrvibr" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Begriffsinhalt" data-rnw-int-class="link____" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Begriffsinhalt">Begriffsinhalt</a> zuordnen, der nur dieses Fachgebiet betrifft.</div> <div dir="auto"><span data-key="3a70ee7037364eb7aefebaf25c517aa3">Daten sind nur Darstellungen/Angaben über Sachverhalte und Vorgänge, die in der Form bestimmter Zeichen/Symbole auf bestimmten Datenträgern existieren. Aus ihnen kann (bei Menschen durch kognitive Tätigkeiten des Empfängers) „Information“ werden, zweckbezogenes Wissen, das man beim Handeln im Hinblick auf gesetzte Ziele benötigt.</span></div> </div> </div> </div> <div><div class="css-1dbjc4n r-1aerykh r-5kkj8d r-11c0sde r-95jzfe"><div class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1mlwlqe r-18u37iz r-1q142lx r-crgep1 r-qd89wu r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-xd6kpl r-1ygmrgt r-1yzf0co r-bnwqim r-417010" data-key="2c964d7b8d87400dbf97d4ef45ea36a0"><h2 id="z75f7e455ec8a" class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1ro0kt6 r-eqz5dr r-16y2uox r-1wbh5a2 r-crgep1 r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-bnwqim r-417010 in-list" data-block-content="2c964d7b8d87400dbf97d4ef45ea36a0">11.2.2 – <span data-key="bb96dfbf3f82461394c1cb0b2239bb6d">Information</span></h2> </div> </div> </div> <div data-slate-fragment="JTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIyZG9jdW1lbnQlMjIlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTJDJTIybm9kZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJibG9jayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJwYXJhZ3JhcGglMjIlMkMlMjJpc1ZvaWQlMjIlM0FmYWxzZSUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMkRhdGVuJTIwYmV6ZWljaG5ldCUyMGFscyUyMFBsdXJhbCUyMHZvbiUyMERhdHVtJTIwRmFrdGVuJTJDJTIwWmVpdHB1bmt0ZSUyMG9kZXIlMjBrYWxlbmRhcmlzY2hlJTIwWmVpdGFuZ2FiZW4lMjB1bmQlMjBhbHMlMjBQbHVyYWx3b3J0JTIwZ2VtZWluc3ByYWNobGljaCUyMGRpZSUyMGR1cmNoJTIwQmVvYmFjaHR1bmdlbiUyQyUyME1lc3N1bmdlbiUyMHUuJTIwJUMzJUE0LiUyMGdld29ubmVuZW4lMjBaYWhsZW53ZXJ0ZSUyMHVuZCUyMGRhcmF1ZiUyMGJlcnVoZW5kZW4lMjBBbmdhYmVuJTIwb2RlciUyMGZvcm11bGllcmJhcmVuJTIwQmVmdW5kZS4lNUIxJTVEJTIwVyVDMyVBNGhyZW5kJTIwRGF0ZW4lMjBpbiUyMGRlciUyMFVtZ2FuZ3NzcHJhY2hlJTIwR2VnZWJlbmhlaXRlbiUyQyUyMFRhdHNhY2hlbiUyMG9kZXIlMjBFcmVpZ25pc3NlJTIwc2luZCUyQyUyMHNpbmQlMjBEYXRlbiUyMGluJTIwZGVyJTIwRmFjaHNwcmFjaGUlMjBaZWljaGVuJTJDJTIwZGllJTIwZWluZSUyMEluZm9ybWF0aW9uJTIwZGFyc3RlbGxlbi4lNUIyJTVEJTIyJTJDJTIybWFya3MlMjIlM0ElNUIlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyZjI5NzIxMjc0MzE2NGVlMmE0MzUwZTA1ZmEwNmQ1MzAlMjIlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjI2NjQxY2Q1ODliNzc0YTdkYmU0YmJhMDM4NGE5MWQxZSUyMiU3RCUyQyU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmJsb2NrJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMnBhcmFncmFwaCUyMiUyQyUyMmlzVm9pZCUyMiUzQWZhbHNlJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCUyQyUyMm5vZGVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyJTVDbiUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCUyQyU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIySW4lMjB2ZXJzY2hpZWRlbmVuJTIwJTIyJTJDJTIybWFya3MlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJtYXJrJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmJvbGQlMjIlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTdEJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMmU1ZmZhMDFjYmJkYjQzMDc5ZWFiOTc4NDAxNTMyZDU1JTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIyaW5saW5lJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmxpbmslMjIlMkMlMjJpc1ZvaWQlMjIlM0FmYWxzZSUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlMjJyZWYlMjIlM0ElN0IlMjJraW5kJTIyJTNBJTIydXJsJTIyJTJDJTIydXJsJTIyJTNBJTIyaHR0cHMlM0ElMkYlMkZkZS53aWtpcGVkaWEub3JnJTJGd2lraSUyRkZhY2hnZWJpZXQlMjIlN0QlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMkZhY2hnZWJpZXRlbiUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjIzMzhkNzIxMWU4NDY0Zjk4YWYyY2Y3ZGMzYjNmYzI3YiUyMiU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMmM4OGMxODYyYTM3MTRiMGZhZDY1YzE2MmZlMDY5NmI4JTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyJTIwd2llJTIwei4lMjBCLiUyMGRlciUyMCUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjJiNjY3ODM4ODE0ZDA0ZDY4ODMxNGQ2YTdmNDlmMTZiMiUyMiU3RCUyQyU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmlubGluZSUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJsaW5rJTIyJTJDJTIyaXNWb2lkJTIyJTNBZmFsc2UlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTIycmVmJTIyJTNBJTdCJTIya2luZCUyMiUzQSUyMnVybCUyMiUyQyUyMnVybCUyMiUzQSUyMmh0dHBzJTNBJTJGJTJGZGUud2lraXBlZGlhLm9yZyUyRndpa2klMkZJbmZvcm1hdGlrJTIyJTdEJTdEJTJDJTIybm9kZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJ0ZXh0JTIyJTJDJTIybGVhdmVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybGVhZiUyMiUyQyUyMnRleHQlMjIlM0ElMjJJbmZvcm1hdGlrJTIyJTJDJTIybWFya3MlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJtYXJrJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmJvbGQlMjIlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTdEJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMmM1Yjg4MGUyZGEyMDQ0ODhhOGM4N2MxYjQ0ZTkwNDFkJTIyJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyM2I4ZDk0ZjY1ODkwNGQwZWFmY2IxNThhOGQ1M2ViMWMlMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJ0ZXh0JTIyJTJDJTIybGVhdmVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybGVhZiUyMiUyQyUyMnRleHQlMjIlM0ElMjIlMkMlMjBkZXIlMjAlMjIlMkMlMjJtYXJrcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMm1hcmslMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIyYm9sZCUyMiUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlN0QlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyMjVlNzQ4ZmNmM2MxNGIxN2JiZTA1MWY2YTBjMjI0NzQlMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJpbmxpbmUlMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIybGluayUyMiUyQyUyMmlzVm9pZCUyMiUzQWZhbHNlJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiUyMnJlZiUyMiUzQSU3QiUyMmtpbmQlMjIlM0ElMjJ1cmwlMjIlMkMlMjJ1cmwlMjIlM0ElMjJodHRwcyUzQSUyRiUyRmRlLndpa2lwZWRpYS5vcmclMkZ3aWtpJTJGTWF0aGVtYXRpayUyMiU3RCU3RCUyQyUyMm5vZGVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyTWF0aGVtYXRpayUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjJhYzQyNDkzYzE3NjA0NWU2ODQyMGYyYzMxMWUxN2JlOSUyMiU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMmEyYjAyMDM1OGVmMTQxYzc4NmUxOGNjYzQ4MTlkODllJTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyJTJDJTIwZGVyJTIwJTIyJTJDJTIybWFya3MlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJtYXJrJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmJvbGQlMjIlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTdEJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMmJlMDczYzZiYWQyZTQ5ZTFiM2NkN2JkZGFkMGZhNWU0JTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIyaW5saW5lJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmxpbmslMjIlMkMlMjJpc1ZvaWQlMjIlM0FmYWxzZSUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlMjJyZWYlMjIlM0ElN0IlMjJraW5kJTIyJTNBJTIydXJsJTIyJTJDJTIydXJsJTIyJTNBJTIyaHR0cHMlM0ElMkYlMkZkZS53aWtpcGVkaWEub3JnJTJGd2lraSUyRldpcnRzY2hhZnRzdGhlb3JpZSUyMiU3RCU3RCUyQyUyMm5vZGVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyV2lydHNjaGFmdHN0aGVvcmllJTIyJTJDJTIybWFya3MlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJtYXJrJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmJvbGQlMjIlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTdEJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjYzOTY0ZWIzYTcyMjRjY2NiNmZkYjVmODQxYjMyY2ExJTIyJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyNTQ5NDAzOTY0ZDQ3NGEzOWI4NWZlMzdmM2JjMzQ4ZTUlMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJ0ZXh0JTIyJTJDJTIybGVhdmVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybGVhZiUyMiUyQyUyMnRleHQlMjIlM0ElMjIlMkMlMjBkZXIlMjAlMjIlMkMlMjJtYXJrcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMm1hcmslMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIyYm9sZCUyMiUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlN0QlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyNGY4OWEyMGRkMTFjNGM3MTlhNzFmNDA5YWYyODU4OTYlMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJpbmxpbmUlMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIybGluayUyMiUyQyUyMmlzVm9pZCUyMiUzQWZhbHNlJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiUyMnJlZiUyMiUzQSU3QiUyMmtpbmQlMjIlM0ElMjJ1cmwlMjIlMkMlMjJ1cmwlMjIlM0ElMjJodHRwcyUzQSUyRiUyRmRlLndpa2lwZWRpYS5vcmclMkZ3aWtpJTJGTmV1cm93aXNzZW5zY2hhZnQlMjIlN0QlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMk5ldXJvd2lzc2Vuc2NoYWZ0JTIyJTJDJTIybWFya3MlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJtYXJrJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmJvbGQlMjIlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTdEJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMmQxNGUxODRkOGIxYTQ5MmZhYjM3OGU3YjIxZjhkZTFkJTIyJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyOTEyZjlhN2I5MzcwNDIwODk3MzE0NjkwM2Q3MDdlY2QlMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJ0ZXh0JTIyJTJDJTIybGVhdmVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybGVhZiUyMiUyQyUyMnRleHQlMjIlM0ElMjIlMjBvZGVyJTIwZGVuJTIwJTIyJTJDJTIybWFya3MlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJtYXJrJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmJvbGQlMjIlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTdEJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMmI3ZjUxZjg1NWI3ZjQxZjZhMWExMmIzMzY3YmViMjZlJTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIyaW5saW5lJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmxpbmslMjIlMkMlMjJpc1ZvaWQlMjIlM0FmYWxzZSUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlMjJyZWYlMjIlM0ElN0IlMjJraW5kJTIyJTNBJTIydXJsJTIyJTJDJTIydXJsJTIyJTNBJTIyaHR0cHMlM0ElMkYlMkZkZS53aWtpcGVkaWEub3JnJTJGd2lraSUyRkJpb3dpc3NlbnNjaGFmdGVuJTIyJTdEJTdEJTJDJTIybm9kZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJ0ZXh0JTIyJTJDJTIybGVhdmVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybGVhZiUyMiUyQyUyMnRleHQlMjIlM0ElMjJCaW93aXNzZW5zY2hhZnRlbiUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjI4ZGEzYjY5YTVkNmY0NTAyYmI0ODcyYjMzNjdlNzE4NiUyMiU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjYzZTRmNzM1ZTZmYTQ5YTBhMWRlNWY4NGYzMTQyODEzJTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyJTIwc2luZCUyMHVudGVyc2NoaWVkbGljaGUlMjAlRTIlODAlOTMlMjBtZWlzdCUyMCVDMyVBNGhubGljaGUlMjAlRTIlODAlOTMlMjBEZWZpbml0aW9uZW4lMjBnZWJyJUMzJUE0dWNobGljaC4lMjBFaW5lJTIwZWluaGVpdGxpY2hlJTIwRGVmaW5pdGlvbiUyMGdpYnQlMjBlcyUyMGJpc2hlciUyMG5pY2h0LiUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjJmZmU4ODM2NzQxMzA0N2UxOTM2OGQyZjI2NTJjYWNmNCUyMiU3RCUyQyU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmlubGluZSUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJsaW5rJTIyJTJDJTIyaXNWb2lkJTIyJTNBZmFsc2UlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTIycmVmJTIyJTNBJTdCJTIya2luZCUyMiUzQSUyMnVybCUyMiUyQyUyMnVybCUyMiUzQSUyMmh0dHBzJTNBJTJGJTJGZGUud2lraXBlZGlhLm9yZyUyRndpa2klMkZEYXRlbiUyM2NpdGVfbm90ZS1XaXR0LTMlMjIlN0QlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMiU1QjMlNUQlMjIlMkMlMjJtYXJrcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMm1hcmslMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIyYm9sZCUyMiUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlN0QlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyOGZlYTE1NTk1NDgyNDY4ZWI4NTVmZjU2MTIyMDA3YTUlMjIlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjI5NzQyZDZhYjlkMzA0OWJmYWVhOTBlMDIxMWQ1ODkyNiUyMiU3RCUyQyU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMiUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMmMzOTQ0MWFjYzg4MzQwNjlhYTkwMTJkZGEwZTU2NjlhJTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIyaW5saW5lJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmxpbmslMjIlMkMlMjJpc1ZvaWQlMjIlM0FmYWxzZSUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlMjJyZWYlMjIlM0ElN0IlMjJraW5kJTIyJTNBJTIydXJsJTIyJTJDJTIydXJsJTIyJTNBJTIyaHR0cHMlM0ElMkYlMkZkZS53aWtpcGVkaWEub3JnJTJGd2lraSUyRkRhdGVuJTIzY2l0ZV9ub3RlLTQlMjIlN0QlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMiU1QjQlNUQlMjIlMkMlMjJtYXJrcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMm1hcmslMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIyYm9sZCUyMiUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlN0QlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyMmU4ODIzMjEyMGFlNDEyN2JhNGM3YWQ1ZTBmNGRjMjclMjIlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjI1NjFlOGJjNDJkZmQ0M2E4YTcxMzNhMzFmZTZmNWUxZCUyMiU3RCUyQyU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMiUyMERhcyUyMGxpZWd0JTIwYXVjaCUyMGRhcmFuJTJDJTIwZGFzcyUyMGRpZSUyMHZlcnNjaGllZGVuZW4lMjBGYWNoZ2ViaWV0ZSUyMGRlbSUyMEJlZ3JpZmYlMjBEYXRlbiUyMGVpbmVuJTIwdW50ZXJzY2hpZWRsaWNoZW4lMjAlMjIlMkMlMjJtYXJrcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMm1hcmslMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIyYm9sZCUyMiUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlN0QlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyNjdlZjhmNjljYTA5NDBlY2FkNTM2Y2U4MTVkNzM1MzIlMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJpbmxpbmUlMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIybGluayUyMiUyQyUyMmlzVm9pZCUyMiUzQWZhbHNlJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiUyMnJlZiUyMiUzQSU3QiUyMmtpbmQlMjIlM0ElMjJ1cmwlMjIlMkMlMjJ1cmwlMjIlM0ElMjJodHRwcyUzQSUyRiUyRmRlLndpa2lwZWRpYS5vcmclMkZ3aWtpJTJGQmVncmlmZnNpbmhhbHQlMjIlN0QlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMkJlZ3JpZmZzaW5oYWx0JTIyJTJDJTIybWFya3MlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJtYXJrJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmJvbGQlMjIlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTdEJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjkyNDVhYjc0MDIzNzRlOWY4Y2JmZTdkODFiN2RiZDljJTIyJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyMDE2YzUyMzAzOWRmNGNhOTljZjE1ZGRiZWEwMWM1YmIlMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJ0ZXh0JTIyJTJDJTIybGVhdmVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybGVhZiUyMiUyQyUyMnRleHQlMjIlM0ElMjIlMjB6dW9yZG5lbiUyQyUyMGRlciUyMG51ciUyMGRpZXNlcyUyMEZhY2hnZWJpZXQlMjBiZXRyaWZmdC4lMjIlMkMlMjJtYXJrcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMm1hcmslMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIyYm9sZCUyMiUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlN0QlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyOWY1MWIyMWExMzEzNDMyMGFmMzI0MDNlNDY4MWE4NjQlMjIlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjJmMWIxNDY2YzIzZGU0YjRhYjNiOTk5Mzk3MDA4MzJkZCUyMiU3RCUyQyU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmJsb2NrJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmhlYWRpbmctMSUyMiUyQyUyMmlzVm9pZCUyMiUzQWZhbHNlJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCUyQyUyMm5vZGVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIySW5mb3JtYXRpb24lMjIlMkMlMjJtYXJrcyUyMiUzQSU1QiU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjJiYjk2ZGZiZjNmODI0NjEzOTRjMWNiMGIyMjM5YmI2ZCUyMiU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjJjOTY0ZDdiOGQ4NzQwMGRiZjk3ZDRlZjQ1ZWEzNmEwJTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIyYmxvY2slMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIycGFyYWdyYXBoJTIyJTJDJTIyaXNWb2lkJTIyJTNBZmFsc2UlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTJDJTIybm9kZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJ0ZXh0JTIyJTJDJTIybGVhdmVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybGVhZiUyMiUyQyUyMnRleHQlMjIlM0ElMjJJbmZvcm1hdGlvbiUyMGthbm4lMjBiZXd1c3N0JTIwYWxzJTIwJTIyJTJDJTIybWFya3MlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJtYXJrJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmJvbGQlMjIlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTdEJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjk2MjcxMzMwYTljZTRhZGM4MzQyNWRkM2QwYjdhMTEyJTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIyaW5saW5lJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmxpbmslMjIlMkMlMjJpc1ZvaWQlMjIlM0FmYWxzZSUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlMjJyZWYlMjIlM0ElN0IlMjJraW5kJTIyJTNBJTIydXJsJTIyJTJDJTIydXJsJTIyJTNBJTIyaHR0cHMlM0ElMkYlMkZkZS53aWtpcGVkaWEub3JnJTJGd2lraSUyRk5hY2hyaWNodCUyMiU3RCU3RCUyQyUyMm5vZGVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyTmFjaHJpY2h0JTIyJTJDJTIybWFya3MlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJtYXJrJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmJvbGQlMjIlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTdEJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjA1NWU4NDcxMWFjZDRhYjhiM2Y2YmQ2OGE3ZTBkMDNkJTIyJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyMDU1OTQ2NjMxOTBiNDJjY2JlYzViNzVlNDFkN2I5MGQlMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJ0ZXh0JTIyJTJDJTIybGVhdmVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybGVhZiUyMiUyQyUyMnRleHQlMjIlM0ElMjIlMjBvZGVyJTIwQm90c2NoYWZ0JTIwdm9uJTIwZWluZW0lMjBTZW5kZXIlMjBhbiUyMGVpbmVuJTIwRW1wZiVDMyVBNG5nZXIlMjAlQzMlQkNiZXJtaXR0ZWx0JTIwb2RlciUyMGF1Y2glMjB1bmJld3Vzc3QlMjB0cmFuc3BvcnRpZXJ0JTIwd2VyZGVuJTIwdW5kJTIwZHVyY2glMjBkaWUlMjAlMjIlMkMlMjJtYXJrcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMm1hcmslMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIyYm9sZCUyMiUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlN0QlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyYTI0MTFhOWNkMDRiNDVkZmI5YmIzOGYzZmFjY2Q1ODclMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJpbmxpbmUlMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIybGluayUyMiUyQyUyMmlzVm9pZCUyMiUzQWZhbHNlJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiUyMnJlZiUyMiUzQSU3QiUyMmtpbmQlMjIlM0ElMjJ1cmwlMjIlMkMlMjJ1cmwlMjIlM0ElMjJodHRwcyUzQSUyRiUyRmRlLndpa2lwZWRpYS5vcmclMkZ3aWtpJTJGV2Focm5laG11bmclMjIlN0QlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMldhaHJuZWhtdW5nJTIyJTJDJTIybWFya3MlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJtYXJrJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmJvbGQlMjIlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTdEJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMmY2MGRmY2E2Y2NiODRkM2NiOTVjMDliMTUwYTA0M2IxJTIyJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyMzk2ZWJjZDY3MDE2NGExZTk4NzJlM2YyNGRiNDYzZmQlMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJ0ZXh0JTIyJTJDJTIybGVhdmVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybGVhZiUyMiUyQyUyMnRleHQlMjIlM0ElMjIlMjB2b24lMjBGb3JtJTIwdW5kJTIwRWlnZW5zY2hhZnQlMjBlaW5lcyUyME9iamVrdGVzJTIwYXVmZmFsbGVuLiUyMEluZm9ybWF0aW9uJTIwZXJoJUMzJUE0bHQlMjBpaHJlbiUyMFdlcnQlMjBkdXJjaCUyMGRpZSUyMCUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjIwYWNhNGUwOWJkMGM0MjFmYjQwNDcwYzc1YWYwNTlhNSUyMiU3RCUyQyU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmlubGluZSUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJsaW5rJTIyJTJDJTIyaXNWb2lkJTIyJTNBZmFsc2UlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTIycmVmJTIyJTNBJTdCJTIya2luZCUyMiUzQSUyMnVybCUyMiUyQyUyMnVybCUyMiUzQSUyMmh0dHBzJTNBJTJGJTJGZGUud2lraXBlZGlhLm9yZyUyRndpa2klMkZJbnRlcnByZXRhdGlvbiUyMiU3RCU3RCUyQyUyMm5vZGVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIySW50ZXJwcmV0YXRpb24lMjIlMkMlMjJtYXJrcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMm1hcmslMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIyYm9sZCUyMiUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlN0QlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyMjlmNTBiMTY1Zjk3NGRiNmI3ODE2MGM4MzVjYTMzNWYlMjIlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjIxZmZhZjRkYWUyNWE0NmE5OTQ2NjIzZTBjYWEwNWVkMyUyMiU3RCUyQyU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMiUyMGRlcyUyMEdlc2FtdGdlc2NoZWhlbnMlMjBhdWYlMjB2ZXJzY2hpZWRlbmVuJTIwRWJlbmVuJTIwZHVyY2glMjBkZW4lMjBFbXBmJUMzJUE0bmdlciUyMGRlciUyMEluZm9ybWF0aW9uLiUyMFNlbmRlciUyMG9kZXIlMjBFbXBmJUMzJUE0bmdlciUyMGslQzMlQjZubmVuJTIwbmljaHQlMjBudXIlMjBQZXJzb25lbiUyRk1lbnNjaGVuJTJDJTIwc29uZGVybiUyMGF1Y2glMjAoaCVDMyVCNmhlci1lbnR3aWNrZWx0ZSklMjBUaWVyZSUyMG9kZXIlMjBrJUMzJUJDbnN0bGljaGUlMjBTeXN0ZW1lJTIwKHdpZSUyME1hc2NoaW5lbiUyMG9kZXIlMjBDb21wdXRlciUyRkNvbXB1dGVycHJvZ3JhbW1lKSUyMHNlaW4uJTIyJTJDJTIybWFya3MlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJtYXJrJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmJvbGQlMjIlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTdEJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMmQ0N2NiNzY1M2MxNDQ2MTM5ZWEyMzZjODQ0NzJhMWNiJTIyJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyM2ZjNGFiY2Y1YzRkNGNjNzg2NDA0Y2JiYmE0YzE3ZmQlMjIlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjIyOWYwZWQ4NmEwNmM0MGRjYjViYzlmOGIzMGM1MWQzYiUyMiU3RA=="><div class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1mlwlqe r-18u37iz r-1q142lx r-crgep1 r-qd89wu r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-xd6kpl r-tskmnb r-1yzf0co r-bnwqim r-417010" data-key="3fc4abcf5c4d4cc786404cbbba4c17fd"><div class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1ro0kt6 r-eqz5dr r-16y2uox r-1wbh5a2 r-crgep1 r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-bnwqim r-417010" data-block-content="3fc4abcf5c4d4cc786404cbbba4c17fd"><div class="css-901oao r-1nf4jbm r-gg6oyi r-ubezar r-16dba41 r-135wba7 r-fdjqy7 r-1xnzce8" dir="auto">Information kann bewusst als <a class="css-4rbku5 css-1dbjc4n r-1loqt21 r-1471scf r-1otgn73 r-1i6wzkk r-lrvibr" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Nachricht" data-rnw-int-class="link____" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Nachricht">Nachricht</a> oder Botschaft von einem Sender an einen Empfänger übermittelt oder auch unbewusst transportiert werden und durch die <a class="css-4rbku5 css-1dbjc4n r-1loqt21 r-1471scf r-1otgn73 r-1i6wzkk r-lrvibr" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Wahrnehmung" data-rnw-int-class="link____" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Wahrnehmung">Wahrnehmung</a> von Form und Eigenschaft eines Objektes auffallen. Information erhält ihren Wert durch die <a class="css-4rbku5 css-1dbjc4n r-1loqt21 r-1471scf r-1otgn73 r-1i6wzkk r-lrvibr" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Interpretation" data-rnw-int-class="link____" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Interpretation">Interpretation</a> des Gesamtgeschehens auf verschiedenen Ebenen durch den Empfänger der Information. Sender oder Empfänger können nicht nur Personen/Menschen, sondern auch (höher-entwickelte) Tiere oder künstliche Systeme (wie Maschinen oder Computer/Computerprogramme) sein.</div> <div dir="auto"><span data-key="0eff88eb341b496391001192bd3db359">Information wird auch synonym für Nachricht, Auskunft, Belehrung, Aufklärung verwendet, die aber i. e. S. nur die „Träger von Informationen“, nicht die Information selbst sind. Kommunikation Die Kommunizierbarkeit gilt als eine wesentliche Eigenschaft von Information, und jegliche Kommunikation setzt Information voraus.</span></div> </div> </div> </div> <div style="width: 294px" class="wp-caption aligncenter"><img id="zde6c9e983252" class="in-list" src="https://lh6.googleusercontent.com/lK1Rx73dlYTVD7ido0p3nEYGapWNamQDHpE8N70Wr_nYD7LPj6AYn8Tm0SdzxEHdouv977A6GPapsqSrwVTrDfprb4j5J8Xfhb3azU3xU3VcNqElLtnlHLJDynpC_iHeuq6dveyWO0FO" alt="" width="284" height="400" title=""> <p class="wp-caption-text">Abbildung 11.3 – Claude Elwood Shannon (1916 – 2001) war ein Amerikanischer Mathematiker, Elektroingenieur und Kryptograph, bekannt als ein “Vater der Informationstheorie”</p> </div> <div><div class="css-1dbjc4n r-1aerykh r-5kkj8d r-11c0sde r-95jzfe"><div class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1mlwlqe r-18u37iz r-1q142lx r-crgep1 r-qd89wu r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-xd6kpl r-1ygmrgt r-1yzf0co r-bnwqim r-417010" data-key="1a4b173bf498454e9ec7cdd5ea262a37"><div class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1ro0kt6 r-eqz5dr r-16y2uox r-1wbh5a2 r-crgep1 r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-bnwqim r-417010" data-block-content="1a4b173bf498454e9ec7cdd5ea262a37"></div> </div> </div> </div> <div><div class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1mlwlqe r-18u37iz r-1q142lx r-crgep1 r-qd89wu r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-xd6kpl r-tskmnb r-1yzf0co r-bnwqim r-417010" data-key="f63ab520c6c6421eb6571e1fd2687b19"><div class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1ro0kt6 r-eqz5dr r-16y2uox r-1wbh5a2 r-crgep1 r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-bnwqim r-417010" data-block-content="f63ab520c6c6421eb6571e1fd2687b19"><h2 id="zc5bc7bbb6d28" class="css-901oao r-1nf4jbm r-gg6oyi r-ubezar r-16dba41 r-135wba7 r-fdjqy7 r-1xnzce8 in-list">11.2.3 – <span data-key="816290f691e94d7a908aa6b384670d7c">Wissen </span></h2> </div> </div> </div> <div><div class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1mlwlqe r-18u37iz r-1q142lx r-crgep1 r-qd89wu r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-xd6kpl r-tskmnb r-1yzf0co r-bnwqim r-417010" data-key="f89553c4b23246c986455b593d48d185"><div class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1ro0kt6 r-eqz5dr r-16y2uox r-1wbh5a2 r-crgep1 r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-bnwqim r-417010" data-block-content="f89553c4b23246c986455b593d48d185"><div class="css-901oao r-1nf4jbm r-gg6oyi r-ubezar r-16dba41 r-135wba7 r-fdjqy7 r-1xnzce8" dir="auto"><span data-key="7fc10fccf988433bad2ad92837550e2b">Der Begriff der Information ist eng verknüpft mit Fragestellungen im Themenkomplex Wissen. Dazu gehört insbesondere das Problem der Definition von Komplexität. Weiterhin zählen hierzu Betrachtungen über den Unterschied zwischen Zufall und Ordnung sowie der Begriff der Unterscheidbarkeit und der Relevanz.</span></div> <div dir="auto"><div><div class="css-1dbjc4n r-1aerykh r-5kkj8d r-11c0sde r-95jzfe"><div class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1mlwlqe r-18u37iz r-1q142lx r-crgep1 r-qd89wu r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-xd6kpl r-1ygmrgt r-1yzf0co r-bnwqim r-417010" data-key="1a4b173bf498454e9ec7cdd5ea262a37"><div class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1ro0kt6 r-eqz5dr r-16y2uox r-1wbh5a2 r-crgep1 r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-bnwqim r-417010" data-block-content="1a4b173bf498454e9ec7cdd5ea262a37"><h2 id="z67bcc95d1b72" class="css-901oao r-1nf4jbm r-fdjqy7 r-1xnzce8 in-list" data-rnw-media-class="207__206">11.2.4 – Daten, Information, Wissen, Weisheit</h2> </div> </div> </div> </div> <div><div data-key="29e72db9622b4a84a2a62174cf2abd8e"><p>Die Wissenshierarchie (Informationshierarchie, Informationspyramide) bezieht sich lose auf eine Klasse von Modellen zur Darstellung von Strukturen und/oder Funktionen bzw. Beziehungen zwischen Daten, Informationen, Wissen und Weisheit. „Typischerweise wird Information in Form von Daten definiert, Wissen in Form von Information und Weisheit in Form von Wissen“.</p> </div> </div> </div> <div dir="auto"><h2 id="zdc43f9c3e6d8" class="in-list">11.2.5 – Data Mining</h2> <p>Unter Data-Mining (von <a class="css-4rbku5 css-1dbjc4n r-1loqt21 r-1471scf r-1otgn73 r-1i6wzkk r-lrvibr" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Englische_Sprache" data-rnw-int-class="link____" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Englische_Sprache">englisch</a> data mining, aus <a class="css-4rbku5 css-1dbjc4n r-1loqt21 r-1471scf r-1otgn73 r-1i6wzkk r-lrvibr" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Englische_Sprache" data-rnw-int-class="link____" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Englische_Sprache">englisch</a> data ‚Daten‘ und <a class="css-4rbku5 css-1dbjc4n r-1loqt21 r-1471scf r-1otgn73 r-1i6wzkk r-lrvibr" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Englische_Sprache" data-rnw-int-class="link____" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Englische_Sprache">englisch</a> mine ‚graben‘, ‚abbauen‘, ‚fördern‘)<a class="css-4rbku5 css-1dbjc4n r-1loqt21 r-1471scf r-1otgn73 r-1i6wzkk r-lrvibr" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Data-Mining#cite_note-1" data-rnw-int-class="link____" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Data-Mining#cite_note-1">[1]</a> versteht man die systematische Anwendung statistischer Methoden auf große Datenbestände (insbesondere „<a class="css-4rbku5 css-1dbjc4n r-1loqt21 r-1471scf r-1otgn73 r-1i6wzkk r-lrvibr" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Big_Data" data-rnw-int-class="link____" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Big_Data">Big Data</a>“ bzw. Massendaten) mit dem Ziel, neue <a class="css-4rbku5 css-1dbjc4n r-1loqt21 r-1471scf r-1otgn73 r-1i6wzkk r-lrvibr" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Mustererkennung" data-rnw-int-class="link____" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Mustererkennung">Querverbindungen und Trends</a> zu erkennen. Solche Datenbestände werden aufgrund ihrer Größe mittels computergestützter Methoden verarbeitet. In der Praxis wurde der Unterbegriff Data-Mining auf den gesamten Prozess der sogenannten „<a class="css-4rbku5 css-1dbjc4n r-1loqt21 r-1471scf r-1otgn73 r-1i6wzkk r-lrvibr" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Knowledge_Discovery_in_Databases" data-rnw-int-class="link____" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Knowledge_Discovery_in_Databases">Knowledge Discovery in Databases</a>“ (<a class="css-4rbku5 css-1dbjc4n r-1loqt21 r-1471scf r-1otgn73 r-1i6wzkk r-lrvibr" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Englische_Sprache" data-rnw-int-class="link____" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Englische_Sprache">englisch</a> für Wissensentdeckung in Datenbanken; KDD) übertragen, der auch Schritte wie die Vorverarbeitung und Auswertung beinhaltet, während Data-Mining im engeren Sinne nur den eigentlichen Verarbeitungsschritt des Prozesses bezeichnet.<a class="css-4rbku5 css-1dbjc4n r-1loqt21 r-1471scf r-1otgn73 r-1i6wzkk r-lrvibr" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Data-Mining#cite_note-fayyad-2" data-rnw-int-class="link____" data-slate-fragment="JTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIyZG9jdW1lbnQlMjIlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTJDJTIybm9kZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJibG9jayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJwYXJhZ3JhcGglMjIlMkMlMjJpc1ZvaWQlMjIlM0FmYWxzZSUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMlVudGVyJTIwRGF0YS1NaW5pbmclMjAlNUIlMjIlMkMlMjJtYXJrcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMm1hcmslMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIyYm9sZCUyMiUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlN0QlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyYjg4YjE4ZmIzOWVjNDZjMDk1ZDA2NDAzM2U4N2I3MjQlMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJpbmxpbmUlMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIybGluayUyMiUyQyUyMmlzVm9pZCUyMiUzQWZhbHNlJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiUyMnJlZiUyMiUzQSU3QiUyMmtpbmQlMjIlM0ElMjJ1cmwlMjIlMkMlMjJ1cmwlMjIlM0ElMjJodHRwcyUzQSUyRiUyRmRlLndpa2lwZWRpYS5vcmclMkZ3aWtpJTJGTGlzdGVfZGVyX0lQQS1aZWljaGVuJTIyJTdEJTdEJTJDJTIybm9kZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJ0ZXh0JTIyJTJDJTIybGVhdmVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybGVhZiUyMiUyQyUyMnRleHQlMjIlM0ElMjIlQ0IlODhkZSVDOSVBQXQlQzklOTklMjAlQ0IlODhtYSVDOSVBQW4lQzklQUElQzUlOEIlMjIlMkMlMjJtYXJrcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMm1hcmslMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIyYm9sZCUyMiUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlN0QlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyMGQ2ZTUyZDM2ZmQ1NGRkNTk1MDdjZjdhNmRiMTQyN2UlMjIlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjI5NWI4MWUzNjY0NzQ0NTFjYjMyMzEzNzI3ZGM5M2M5NCUyMiU3RCUyQyU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMiU1RCUyMCh2b24lMjAlMjIlMkMlMjJtYXJrcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMm1hcmslMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIyYm9sZCUyMiUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlN0QlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyMmE3YTdhMTIzMTBkNDM2MmE5MDY4MTc3MWFlZWVmOGElMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJpbmxpbmUlMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIybGluayUyMiUyQyUyMmlzVm9pZCUyMiUzQWZhbHNlJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiUyMnJlZiUyMiUzQSU3QiUyMmtpbmQlMjIlM0ElMjJ1cmwlMjIlMkMlMjJ1cmwlMjIlM0ElMjJodHRwcyUzQSUyRiUyRmRlLndpa2lwZWRpYS5vcmclMkZ3aWtpJTJGRW5nbGlzY2hlX1NwcmFjaGUlMjIlN0QlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMmVuZ2xpc2NoJTIyJTJDJTIybWFya3MlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJtYXJrJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmJvbGQlMjIlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTdEJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMmVkOTFkZmU0YzZkODQxMmM5NTdmN2ZkZDU1YzI3YjM2JTIyJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyY2I4NGE5ZTFjYWQ2NGFlNzgxMzk5YTMzZjM3Yjk0MjclMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJ0ZXh0JTIyJTJDJTIybGVhdmVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybGVhZiUyMiUyQyUyMnRleHQlMjIlM0ElMjIlMjBkYXRhJTIwbWluaW5nJTJDJTIwYXVzJTIwJTIyJTJDJTIybWFya3MlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJtYXJrJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmJvbGQlMjIlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTdEJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjgyNWYzNjM2NGIwZTRiMGViOGQyNzlhNDRlNTc5NDllJTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIyaW5saW5lJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmxpbmslMjIlMkMlMjJpc1ZvaWQlMjIlM0FmYWxzZSUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlMjJyZWYlMjIlM0ElN0IlMjJraW5kJTIyJTNBJTIydXJsJTIyJTJDJTIydXJsJTIyJTNBJTIyaHR0cHMlM0ElMkYlMkZkZS53aWtpcGVkaWEub3JnJTJGd2lraSUyRkVuZ2xpc2NoZV9TcHJhY2hlJTIyJTdEJTdEJTJDJTIybm9kZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJ0ZXh0JTIyJTJDJTIybGVhdmVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybGVhZiUyMiUyQyUyMnRleHQlMjIlM0ElMjJlbmdsaXNjaCUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjI1MTk2ZWUzNWFkNTk0MDRiYWZiZjliYjIxZmRhYjE1NiUyMiU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjE5NmUzODU3NWY4MjQ3NDQ4ZGQxMGQ1OWM2MjA3NjAwJTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyJTIwZGF0YSUyMCVFMiU4MCU5QURhdGVuJUUyJTgwJTk4JTIwdW5kJTIwJTIyJTJDJTIybWFya3MlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJtYXJrJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmJvbGQlMjIlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTdEJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjhjNDI1OTA5NmIxMjRhOWU4ZDZlNWZlODYxYWRkMTRlJTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIyaW5saW5lJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmxpbmslMjIlMkMlMjJpc1ZvaWQlMjIlM0FmYWxzZSUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlMjJyZWYlMjIlM0ElN0IlMjJraW5kJTIyJTNBJTIydXJsJTIyJTJDJTIydXJsJTIyJTNBJTIyaHR0cHMlM0ElMkYlMkZkZS53aWtpcGVkaWEub3JnJTJGd2lraSUyRkVuZ2xpc2NoZV9TcHJhY2hlJTIyJTdEJTdEJTJDJTIybm9kZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJ0ZXh0JTIyJTJDJTIybGVhdmVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybGVhZiUyMiUyQyUyMnRleHQlMjIlM0ElMjJlbmdsaXNjaCUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjI2MzkzYWI2ZWYzZmQ0OTcwOWQ5MzE4OWVmZTcyMzY2YiUyMiU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjMyMjZjNGNhMjRjNjRmNjA4OTI5MmQ5NTY4YWIwNTlmJTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyJTIwbWluZSUyMCVFMiU4MCU5QWdyYWJlbiVFMiU4MCU5OCUyQyUyMCVFMiU4MCU5QWFiYmF1ZW4lRTIlODAlOTglMkMlMjAlRTIlODAlOUFmJUMzJUI2cmRlcm4lRTIlODAlOTgpJTIyJTJDJTIybWFya3MlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJtYXJrJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmJvbGQlMjIlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTdEJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjJmYzZhYzM3N2ZhZTRmNDZiZjU1NmIzOTMxNDI4MGU2JTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIyaW5saW5lJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmxpbmslMjIlMkMlMjJpc1ZvaWQlMjIlM0FmYWxzZSUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlMjJyZWYlMjIlM0ElN0IlMjJraW5kJTIyJTNBJTIydXJsJTIyJTJDJTIydXJsJTIyJTNBJTIyaHR0cHMlM0ElMkYlMkZkZS53aWtpcGVkaWEub3JnJTJGd2lraSUyRkRhdGEtTWluaW5nJTIzY2l0ZV9ub3RlLTElMjIlN0QlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMiU1QjElNUQlMjIlMkMlMjJtYXJrcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMm1hcmslMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIyYm9sZCUyMiUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlN0QlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyOTdhODU0Y2UzNmI3NGYyMDhmZWVjNzdjMjE5MDQ1NzglMjIlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjI0MmJiZmVjMTkwMGU0Zjg4OWY2ZDc0OGY2ZmIxNzA1YiUyMiU3RCUyQyU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMiUyMHZlcnN0ZWh0JTIwbWFuJTIwZGllJTIwc3lzdGVtYXRpc2NoZSUyMEFud2VuZHVuZyUyMHN0YXRpc3Rpc2NoZXIlMjBNZXRob2RlbiUyMGF1ZiUyMGdybyVDMyU5RmUlMjBEYXRlbmJlc3QlQzMlQTRuZGUlMjAoaW5zYmVzb25kZXJlJTIwJUUyJTgwJTlFJTIyJTJDJTIybWFya3MlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJtYXJrJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmJvbGQlMjIlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTdEJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjg1OWE2YjE3YTE1YzRiNDZiZWVkODdlZDZkYjM5NDVmJTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIyaW5saW5lJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmxpbmslMjIlMkMlMjJpc1ZvaWQlMjIlM0FmYWxzZSUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlMjJyZWYlMjIlM0ElN0IlMjJraW5kJTIyJTNBJTIydXJsJTIyJTJDJTIydXJsJTIyJTNBJTIyaHR0cHMlM0ElMkYlMkZkZS53aWtpcGVkaWEub3JnJTJGd2lraSUyRkJpZ19EYXRhJTIyJTdEJTdEJTJDJTIybm9kZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJ0ZXh0JTIyJTJDJTIybGVhdmVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybGVhZiUyMiUyQyUyMnRleHQlMjIlM0ElMjJCaWclMjBEYXRhJTIyJTJDJTIybWFya3MlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJtYXJrJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmJvbGQlMjIlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTdEJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMmNlNmY1YzAxOGIxYjRhZjhiYWZiMDQ2MDI4ZDY2N2I1JTIyJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyMTczYjA3Zjg4ODQwNGNjYTkyNTU2NDllMzhlMzVhNjAlMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJ0ZXh0JTIyJTJDJTIybGVhdmVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybGVhZiUyMiUyQyUyMnRleHQlMjIlM0ElMjIlRTIlODAlOUMlMjBiencuJTIwTWFzc2VuZGF0ZW4pJTIwbWl0JTIwZGVtJTIwWmllbCUyQyUyMG5ldWUlMjAlMjIlMkMlMjJtYXJrcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMm1hcmslMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIyYm9sZCUyMiUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlN0QlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyY2Y3MjhhMTVhMDNhNGNlMGIxN2JmMjc1OTk2MTllMzYlMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJpbmxpbmUlMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIybGluayUyMiUyQyUyMmlzVm9pZCUyMiUzQWZhbHNlJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiUyMnJlZiUyMiUzQSU3QiUyMmtpbmQlMjIlM0ElMjJ1cmwlMjIlMkMlMjJ1cmwlMjIlM0ElMjJodHRwcyUzQSUyRiUyRmRlLndpa2lwZWRpYS5vcmclMkZ3aWtpJTJGTXVzdGVyZXJrZW5udW5nJTIyJTdEJTdEJTJDJTIybm9kZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJ0ZXh0JTIyJTJDJTIybGVhdmVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybGVhZiUyMiUyQyUyMnRleHQlMjIlM0ElMjJRdWVydmVyYmluZHVuZ2VuJTIwdW5kJTIwVHJlbmRzJTIyJTJDJTIybWFya3MlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJtYXJrJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmJvbGQlMjIlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTdEJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMmM5MzQ2M2FkOGMyNzQwMTNhMjE5YmQyZTYwMGY1MDUxJTIyJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyOWY4MWJjOGI5ODBmNDBmYWIxYTMwNGUzNDdjN2I1YmIlMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJ0ZXh0JTIyJTJDJTIybGVhdmVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybGVhZiUyMiUyQyUyMnRleHQlMjIlM0ElMjIlMjB6dSUyMGVya2VubmVuLiUyMFNvbGNoZSUyMERhdGVuYmVzdCVDMyVBNG5kZSUyMHdlcmRlbiUyMGF1ZmdydW5kJTIwaWhyZXIlMjBHciVDMyVCNiVDMyU5RmUlMjBtaXR0ZWxzJTIwY29tcHV0ZXJnZXN0JUMzJUJDdHp0ZXIlMjBNZXRob2RlbiUyMHZlcmFyYmVpdGV0LiUyMEluJTIwZGVyJTIwUHJheGlzJTIwd3VyZGUlMjBkZXIlMjBVbnRlcmJlZ3JpZmYlMjBEYXRhLU1pbmluZyUyMGF1ZiUyMGRlbiUyMGdlc2FtdGVuJTIwUHJvemVzcyUyMGRlciUyMHNvZ2VuYW5udGVuJTIwJUUyJTgwJTlFJTIyJTJDJTIybWFya3MlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJtYXJrJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmJvbGQlMjIlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTdEJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMmVlYTUyNzFhNjdiZDRkYWNiMTJkYzg2ZjE1YmQyYzlmJTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIyaW5saW5lJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmxpbmslMjIlMkMlMjJpc1ZvaWQlMjIlM0FmYWxzZSUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlMjJyZWYlMjIlM0ElN0IlMjJraW5kJTIyJTNBJTIydXJsJTIyJTJDJTIydXJsJTIyJTNBJTIyaHR0cHMlM0ElMkYlMkZkZS53aWtpcGVkaWEub3JnJTJGd2lraSUyRktub3dsZWRnZV9EaXNjb3ZlcnlfaW5fRGF0YWJhc2VzJTIyJTdEJTdEJTJDJTIybm9kZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJ0ZXh0JTIyJTJDJTIybGVhdmVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybGVhZiUyMiUyQyUyMnRleHQlMjIlM0ElMjJLbm93bGVkZ2UlMjBEaXNjb3ZlcnklMjBpbiUyMERhdGFiYXNlcyUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjI0MTEyOTk0NDNiZTQ0ZGRiOGY4NGIxZTQ0NTY1NTU0MyUyMiU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMmU1Njg0OTRhNmVkMDQyZTk4MTgxYTRjMWE5MTRkNzIzJTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyJUUyJTgwJTlDJTIwKCUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjI4YTU3NzZiOThmNTk0NDc0OTg5ZDBiMTgyZTdjODkxMiUyMiU3RCUyQyU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmlubGluZSUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJsaW5rJTIyJTJDJTIyaXNWb2lkJTIyJTNBZmFsc2UlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTIycmVmJTIyJTNBJTdCJTIya2luZCUyMiUzQSUyMnVybCUyMiUyQyUyMnVybCUyMiUzQSUyMmh0dHBzJTNBJTJGJTJGZGUud2lraXBlZGlhLm9yZyUyRndpa2klMkZFbmdsaXNjaGVfU3ByYWNoZSUyMiU3RCU3RCUyQyUyMm5vZGVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyZW5nbGlzY2glMjIlMkMlMjJtYXJrcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMm1hcmslMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIyYm9sZCUyMiUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlN0QlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyMGU5MGEyYmYwOWEyNDc1MjhmZmU2M2VkYzAxMzJkNzAlMjIlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjJmZmI0OGJkNjJjZWI0MjljOTU1NzYxMTgwNzkwYTM4MSUyMiU3RCUyQyU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMiUyMGYlQzMlQkNyJTIwV2lzc2Vuc2VudGRlY2t1bmclMjBpbiUyMERhdGVuYmFua2VuJTNCJTIwS0REKSUyMCVDMyVCQ2JlcnRyYWdlbiUyQyUyMGRlciUyMGF1Y2glMjBTY2hyaXR0ZSUyMHdpZSUyMGRpZSUyMFZvcnZlcmFyYmVpdHVuZyUyMHVuZCUyMEF1c3dlcnR1bmclMjBiZWluaGFsdGV0JTJDJTIwdyVDMyVBNGhyZW5kJTIwRGF0YS1NaW5pbmclMjBpbSUyMGVuZ2VyZW4lMjBTaW5uZSUyMG51ciUyMGRlbiUyMGVpZ2VudGxpY2hlbiUyMFZlcmFyYmVpdHVuZ3NzY2hyaXR0JTIwZGVzJTIwUHJvemVzc2VzJTIwYmV6ZWljaG5ldC4lMjIlMkMlMjJtYXJrcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMm1hcmslMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIyYm9sZCUyMiUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlN0QlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyZTIwMWU2MjNhNWQ1NDk5Zjk5OWYzNjU1ZTg4ZTkxMjElMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJpbmxpbmUlMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIybGluayUyMiUyQyUyMmlzVm9pZCUyMiUzQWZhbHNlJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiUyMnJlZiUyMiUzQSU3QiUyMmtpbmQlMjIlM0ElMjJ1cmwlMjIlMkMlMjJ1cmwlMjIlM0ElMjJodHRwcyUzQSUyRiUyRmRlLndpa2lwZWRpYS5vcmclMkZ3aWtpJTJGRGF0YS1NaW5pbmclMjNjaXRlX25vdGUtZmF5eWFkLTIlMjIlN0QlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMiU1QjIlNUQlMjIlMkMlMjJtYXJrcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMm1hcmslMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIyYm9sZCUyMiUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlN0QlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyNWUxNjM0NzY4ODc5NDg3MmIxODVkODQ2NzQ0YTcxYzklMjIlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjJhZTg1OWVkMjUzMzU0YTlkYWE1NDQ0MGQ0N2QzNzMyNCUyMiU3RCUyQyU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMiUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjBiMjEwM2JjNTE1NzRmNzhiMmRlMWJhNzYwMTg0YjNjJTIyJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyMjcxODljNGRjYTlmNGZmMGExMjdjYTYzNDQ5ZDY3ZDIlMjIlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjI3ZTdlNzE1YmQzMTI0NzkxOGJhZTQ3ODQ3OTA4NTkzNyUyMiU3RA==" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Data-Mining#cite_note-fayyad-2">[2]</a></p> </div> </div> </div> </div> <div><div class="css-1dbjc4n r-1aerykh r-5kkj8d r-11c0sde r-95jzfe"><div class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1mlwlqe r-18u37iz r-1q142lx r-crgep1 r-qd89wu r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-xd6kpl r-1ygmrgt r-1yzf0co r-bnwqim r-417010" data-key="2f71ae9a92b5406fbe4fa98f5d802d5d"><h2 id="z700dabc13126" class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1ro0kt6 r-eqz5dr r-16y2uox r-1wbh5a2 r-crgep1 r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-bnwqim r-417010 in-list" data-block-content="2f71ae9a92b5406fbe4fa98f5d802d5d">11.2.6 – <span data-key="8c8cb2e498f4448bbbb3e4e27d8c604b">Ontologie</span></h2> </div> </div> </div> <div><div class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1mlwlqe r-18u37iz r-1q142lx r-crgep1 r-qd89wu r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-xd6kpl r-tskmnb r-1yzf0co r-bnwqim r-417010" data-key="601d8ba419664aa39abf6188976790e2"><div class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1ro0kt6 r-eqz5dr r-16y2uox r-1wbh5a2 r-crgep1 r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-bnwqim r-417010" data-block-content="601d8ba419664aa39abf6188976790e2"><div class="css-901oao r-1nf4jbm r-gg6oyi r-ubezar r-16dba41 r-135wba7 r-fdjqy7 r-1xnzce8" dir="auto">Die <span class="glossary-term">Ontologie</span> (im 16. Jahrhundert als griechisch ὀντολογία ontología gebildet aus <a class="css-4rbku5 css-1dbjc4n r-1loqt21 r-1471scf r-1otgn73 r-1i6wzkk r-lrvibr" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Altgriechische_Sprache" data-rnw-int-class="link____" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Altgriechische_Sprache">altgriechisch</a> ὄν ón ‚seiend‘ bzw. <a class="css-4rbku5 css-1dbjc4n r-1loqt21 r-1471scf r-1otgn73 r-1i6wzkk r-lrvibr" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Altgriechische_Sprache" data-rnw-int-class="link____" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Altgriechische_Sprache">altgriechisch</a> τὸ ὄν ‚das Sein‘ und λόγος lógos ‚Lehre‘, also ‚Lehre vom Seienden‘ bzw. ‚Lehre des Seins‘) ist eine <a class="css-4rbku5 css-1dbjc4n r-1loqt21 r-1471scf r-1otgn73 r-1i6wzkk r-lrvibr" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Einzelwissenschaft" data-rnw-int-class="link____" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Einzelwissenschaft">Disziplin</a> der (theoretischen) <a class="css-4rbku5 css-1dbjc4n r-1loqt21 r-1471scf r-1otgn73 r-1i6wzkk r-lrvibr" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Philosophie" data-rnw-int-class="link____" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Philosophie">Philosophie</a>, die sich mit der Einteilung des Seienden und den Grundstrukturen der <a class="css-4rbku5 css-1dbjc4n r-1loqt21 r-1471scf r-1otgn73 r-1i6wzkk r-lrvibr" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Wirklichkeit" data-rnw-int-class="link____" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Wirklichkeit">Wirklichkeit</a> befasst, z. B. mit Begriffen wie <a class="css-4rbku5 css-1dbjc4n r-1loqt21 r-1471scf r-1otgn73 r-1i6wzkk r-lrvibr" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Existenz" data-rnw-int-class="link____" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Existenz">Existenz</a>, <a class="css-4rbku5 css-1dbjc4n r-1loqt21 r-1471scf r-1otgn73 r-1i6wzkk r-lrvibr" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Sein" data-rnw-int-class="link____" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Sein">Sein</a>, <a class="css-4rbku5 css-1dbjc4n r-1loqt21 r-1471scf r-1otgn73 r-1i6wzkk r-lrvibr" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Werden_(Philosophie)" data-rnw-int-class="link____" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Werden_(Philosophie)">Werden</a> und <a class="css-4rbku5 css-1dbjc4n r-1loqt21 r-1471scf r-1otgn73 r-1i6wzkk r-lrvibr" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Realit%C3%A4t" data-rnw-int-class="link____" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Realit%C3%A4t">Realität</a>.</div> <div dir="auto"><p>Ontologien in der Informatik sind meist sprachlich gefasste und formal geordnete Darstellungen einer Menge von Begriffen und der zwischen ihnen bestehenden Beziehungen in einem bestimmten Gegenstandsbereich (in Anlehnung an den klassischen Begriff der Ontologie). Sie werden dazu genutzt, „Wissen“ in digitalisierter und formaler Form zwischen Anwendungsprogrammen und Diensten auszutauschen. Wissen umfasst dabei sowohl Allgemeinwissen als auch Wissen über sehr spezielle Themengebiete und Vorgänge.</p> <p>Im Bauwesen existieren bereits mehrere Ontologien verschiedener Domänen und Fachrichtungen, die unter anderem durch die Linked Building Data Community Group und durch buildingSMART erarbeitet werden.</p> </div> </div> </div> </div> <div><div class="css-1dbjc4n r-1aerykh r-5kkj8d r-11c0sde r-95jzfe"><div class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1mlwlqe r-18u37iz r-1q142lx r-crgep1 r-qd89wu r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-xd6kpl r-1ygmrgt r-1yzf0co r-bnwqim r-417010" data-key="6ef5524bb0284f9a86e13b27241d554c"><div class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1ro0kt6 r-eqz5dr r-16y2uox r-1wbh5a2 r-crgep1 r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-bnwqim r-417010" data-block-content="6ef5524bb0284f9a86e13b27241d554c"><h2 id="z9b0187294a3d" class="css-901oao r-1nf4jbm r-fdjqy7 r-1xnzce8 in-list" data-rnw-media-class="207__206">11.2.7 – Semantik</h2> </div> </div> </div> </div> <div><div class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1mlwlqe r-18u37iz r-1q142lx r-crgep1 r-qd89wu r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-xd6kpl r-tskmnb r-1yzf0co r-bnwqim r-417010" data-key="38da978354d64f78b43a9b43542aa00d"><div class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1ro0kt6 r-eqz5dr r-16y2uox r-1wbh5a2 r-crgep1 r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-bnwqim r-417010" data-block-content="38da978354d64f78b43a9b43542aa00d"><div class="css-901oao r-1nf4jbm r-gg6oyi r-ubezar r-16dba41 r-135wba7 r-fdjqy7 r-1xnzce8" dir="auto"><span data-key="43608026b5644395a5108fa7e6d1ea68"><span class="glossary-term">Semantik</span> (von altgriechisch σημαίνειν sēmaínein, deutsch ‚bezeichnen, ein Zeichen geben‘), auch Bedeutungslehre, nennt man die Theorie oder Wissenschaft von der Bedeutung der Zeichen. Zeichen können hierbei beliebige Symbole sein, insbesondere aber auch Sätze, Satzteile, Wörter oder Wortteile. Soweit sich die Semantik mit Zeichen aller Art befasst, ist sie ein Teilbereich der Semiotik. Sofern sie sich allein mit sprachlichen Zeichen befasst, ist sie eine Teildisziplin der Linguistik. Allgemeinsprachlich wird unter Semantik auch einfach die Bedeutung eines bestimmten Wortes, Satzes oder Textes verstanden.[1]</span></div> <div dir="auto">Ein Semantisches Datenmodell (SDM, englisch auch conceptual schema) ist im Rahmen der Datenmodellierung eine abstrakte, formale Beschreibung und Darstellung eines Ausschnittes der in einem bestimmten Zusammenhang (z. B. eines Projekts) „wahrgenommenen Welt“. Für Gebäudedaten existiert zum Beispiel der IFC Standard als sematisches Datenmodell.</div> </div> </div> </div> <div data-slate-fragment="JTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIyZG9jdW1lbnQlMjIlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTJDJTIybm9kZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJibG9jayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJoZWFkaW5nLTElMjIlMkMlMjJpc1ZvaWQlMjIlM0FmYWxzZSUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMkRhdGVuJTJDJTIwSW5mb3JtYXRpb24lMkMlMjBXaXNzZW4lMkMlMjBXZWlzaGVpdCUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjJjODEwM2QyNDBhOTM0N2E0OGE1ZTg4NzY1OTVjNjA1NSUyMiU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMmJkZTUzOGZkNDFiYzRjYzA5NGI3Yzg2YWRjMjEyYjU0JTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIyYmxvY2slMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIycGFyYWdyYXBoJTIyJTJDJTIyaXNWb2lkJTIyJTNBZmFsc2UlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTJDJTIybm9kZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJ0ZXh0JTIyJTJDJTIybGVhdmVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybGVhZiUyMiUyQyUyMnRleHQlMjIlM0ElMjJUaGUlMjBESUtXJTIwcHlyYW1pZCUyQyUyMGFsc28lMjBrbm93biUyMHZhcmlvdXNseSUyMGFzJTIwdGhlJTIwRElLVyUyMGhpZXJhcmNoeSUyQyUyMHdpc2RvbSUyMGhpZXJhcmNoeSUyQyUyMGtub3dsZWRnZSUyMGhpZXJhcmNoeSUyQyUyMGluZm9ybWF0aW9uJTIwaGllcmFyY2h5JTJDJTIwaW5mb3JtYXRpb24lMjBweXJhbWlkJTJDJTIwYW5kJTIwdGhlJTIwZGF0YSUyMHB5cmFtaWQlMkMlMjIlMkMlMjJtYXJrcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMm1hcmslMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIyYm9sZCUyMiUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlN0QlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyZDNiM2I5M2U5YmYyNDRkZDk0YmFlYTIxYTA3NjFjYjIlMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJpbmxpbmUlMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIybGluayUyMiUyQyUyMmlzVm9pZCUyMiUzQWZhbHNlJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiUyMnJlZiUyMiUzQSU3QiUyMmtpbmQlMjIlM0ElMjJ1cmwlMjIlMkMlMjJ1cmwlMjIlM0ElMjJodHRwcyUzQSUyRiUyRmVuLndpa2lwZWRpYS5vcmclMkZ3aWtpJTJGRElLV19weXJhbWlkJTIzY2l0ZV9ub3RlLVJvd2xleS0xJTIyJTdEJTdEJTJDJTIybm9kZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJ0ZXh0JTIyJTJDJTIybGVhdmVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybGVhZiUyMiUyQyUyMnRleHQlMjIlM0ElMjIlNUIxJTVEJTIyJTJDJTIybWFya3MlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJtYXJrJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmJvbGQlMjIlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTdEJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMmVlYjIzYmEwMzAzZDQwOWZhNWUyNTc5ZGU5ZGU2MThjJTIyJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyODFlMjRjYzE4Y2QzNDBkMzhmNDZkNmI3MDExM2NjYTIlMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJ0ZXh0JTIyJTJDJTIybGVhdmVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybGVhZiUyMiUyQyUyMnRleHQlMjIlM0ElMjIlMjByZWZlcnMlMjBsb29zZWx5JTIwdG8lMjBhJTIwY2xhc3MlMjBvZiUyMG1vZGVscyUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjIwYjA4Mjg0ZGM1MzQ0N2VmODkyNGE4NzJlODEyY2RiOCUyMiU3RCUyQyU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmlubGluZSUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJsaW5rJTIyJTJDJTIyaXNWb2lkJTIyJTNBZmFsc2UlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTIycmVmJTIyJTNBJTdCJTIya2luZCUyMiUzQSUyMnVybCUyMiUyQyUyMnVybCUyMiUzQSUyMmh0dHBzJTNBJTJGJTJGZW4ud2lraXBlZGlhLm9yZyUyRndpa2klMkZESUtXX3B5cmFtaWQlMjNjaXRlX25vdGUtWmlucy0yJTIyJTdEJTdEJTJDJTIybm9kZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJ0ZXh0JTIyJTJDJTIybGVhdmVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybGVhZiUyMiUyQyUyMnRleHQlMjIlM0ElMjIlNUIyJTVEJTIyJTJDJTIybWFya3MlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJtYXJrJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmJvbGQlMjIlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTdEJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjc2NGYzYmU3MGUyMzQzMTM4ZGIwNzllODBlZjNhMTU5JTIyJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyMzJlMzNjZTMxZjc4NDI5N2I0MDczMDViZmExOThkMWMlMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJ0ZXh0JTIyJTJDJTIybGVhdmVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybGVhZiUyMiUyQyUyMnRleHQlMjIlM0ElMjIlMjBmb3IlMjByZXByZXNlbnRpbmclMjBwdXJwb3J0ZWQlMjAlMjIlMkMlMjJtYXJrcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMm1hcmslMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIyYm9sZCUyMiUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlN0QlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyZjcxZmZkNzZjYTZjNGEwN2JjZDc0ZjBjODRhMmUxYWIlMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJpbmxpbmUlMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIybGluayUyMiUyQyUyMmlzVm9pZCUyMiUzQWZhbHNlJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiUyMnJlZiUyMiUzQSU3QiUyMmtpbmQlMjIlM0ElMjJ1cmwlMjIlMkMlMjJ1cmwlMjIlM0ElMjJodHRwcyUzQSUyRiUyRmVuLndpa2lwZWRpYS5vcmclMkZ3aWtpJTJGU3RydWN0dXJhbCUyMiU3RCU3RCUyQyUyMm5vZGVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyc3RydWN0dXJhbCUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjIxZjQ5MGNiODNmZjk0Y2FhOGY4ZjM0ODMwZWEwMGQyNCUyMiU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjAxZmFkYjA2MTZhNjQ2YThhYjE4OTRmYWFjOTNlYmU0JTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyJTIwYW5kJTJGb3IlMjAlMjIlMkMlMjJtYXJrcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMm1hcmslMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIyYm9sZCUyMiUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlN0QlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyMGVhZjNjZWE3NmY0NDMxNGEyZTJkY2M0MDk4NTAyYmYlMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJpbmxpbmUlMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIybGluayUyMiUyQyUyMmlzVm9pZCUyMiUzQWZhbHNlJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiUyMnJlZiUyMiUzQSU3QiUyMmtpbmQlMjIlM0ElMjJ1cmwlMjIlMkMlMjJ1cmwlMjIlM0ElMjJodHRwcyUzQSUyRiUyRmVuLndpa2lwZWRpYS5vcmclMkZ3aWtpJTJGRnVuY3Rpb25fbW9kZWwlMjIlN0QlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMmZ1bmN0aW9uYWwlMjIlMkMlMjJtYXJrcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMm1hcmslMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIyYm9sZCUyMiUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlN0QlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyNzYyMjVhYmJlYWM4NGUzZjlmNGY2YmEzYmZmYjUxODYlMjIlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjIxZGI5MjM2ZDlhMTA0NWI3YTVlYzdlMmY4ODdmMDkwNyUyMiU3RCUyQyU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMiUyMHJlbGF0aW9uc2hpcHMlMjBiZXR3ZWVuJTIwZGF0YSUyQyUyMGluZm9ybWF0aW9uJTJDJTIwa25vd2xlZGdlJTJDJTIwYW5kJTIwd2lzZG9tLiUyMCU1QyUyMlR5cGljYWxseSUyMGluZm9ybWF0aW9uJTIwaXMlMjBkZWZpbmVkJTIwaW4lMjB0ZXJtcyUyMG9mJTIwZGF0YSUyQyUyMGtub3dsZWRnZSUyMGluJTIwdGVybXMlMjBvZiUyMGluZm9ybWF0aW9uJTJDJTIwYW5kJTIwd2lzZG9tJTIwaW4lMjB0ZXJtcyUyMG9mJTIwa25vd2xlZGdlJTVDJTIyLiUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjJkNDlhOGI1MDA1OGI0YmQwYjcxZjE1MDM3YTg0YTIwMSUyMiU3RCUyQyU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmlubGluZSUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJsaW5rJTIyJTJDJTIyaXNWb2lkJTIyJTNBZmFsc2UlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTIycmVmJTIyJTNBJTdCJTIya2luZCUyMiUzQSUyMnVybCUyMiUyQyUyMnVybCUyMiUzQSUyMmh0dHBzJTNBJTJGJTJGZW4ud2lraXBlZGlhLm9yZyUyRndpa2klMkZESUtXX3B5cmFtaWQlMjNjaXRlX25vdGUtUm93bGV5LTElMjIlN0QlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMiU1QjElNUQlMjIlMkMlMjJtYXJrcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMm1hcmslMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIyYm9sZCUyMiUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlN0QlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyY2NiYjJmNzUxZDY5NDUzYjhmNDYyNGE0ZjQ0YWQ0ODYlMjIlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjJjOTM5NTRkYzQyNmI0MzFlYTU5YWYyMGFiMzY2NWI2ZSUyMiU3RCUyQyU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMiUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMmY2NDY1YzBjOTlmYTQ2OTc4ZTdhZDAzYThjOWY1MzExJTIyJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyMjllNzJkYjk2MjJiNGE4NGEyYTYyMTc0Y2YyYWJkOGUlMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJibG9jayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJwYXJhZ3JhcGglMjIlMkMlMjJpc1ZvaWQlMjIlM0FmYWxzZSUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMk5hY2hyaWNodCUyMCUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjRmZDYzZDFkNmViZTQ4OGJiNDRiODZhNWNhZDc4YmI5JTIyJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyZWE1NTdiZGFkOGQ0NGViOGFlNDU4YWQ3ZWI4YTY1ODMlMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJibG9jayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJwYXJhZ3JhcGglMjIlMkMlMjJpc1ZvaWQlMjIlM0FmYWxzZSUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMkluZm9ybWF0aW9uJTIwd2lyZCUyMGF1Y2glMjBzeW5vbnltJTIwZiVDMyVCQ3IlMjBOYWNocmljaHQlMkMlMjBBdXNrdW5mdCUyQyUyMEJlbGVocnVuZyUyQyUyMEF1ZmtsJUMzJUE0cnVuZyUyMHZlcndlbmRldCUyQyUyMGRpZSUyMGFiZXIlMjBpLiUyMGUuJTIwUy4lMjBudXIlMjBkaWUlMjAlRTIlODAlOUVUciVDMyVBNGdlciUyMHZvbiUyMEluZm9ybWF0aW9uZW4lRTIlODAlOUMlMkMlMjBuaWNodCUyMGRpZSUyMEluZm9ybWF0aW9uJTIwc2VsYnN0JTIwc2luZC4lMjBLb21tdW5pa2F0aW9uJTIwRGllJTIwS29tbXVuaXppZXJiYXJrZWl0JTIwZ2lsdCUyMGFscyUyMGVpbmUlMjB3ZXNlbnRsaWNoZSUyMEVpZ2Vuc2NoYWZ0JTIwdm9uJTIwSW5mb3JtYXRpb24lMkMlMjB1bmQlMjBqZWdsaWNoZSUyMEtvbW11bmlrYXRpb24lMjBzZXR6dCUyMEluZm9ybWF0aW9uJTIwdm9yYXVzLiUyMCUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjBlZmY4OGViMzQxYjQ5NjM5MTAwMTE5MmJkM2RiMzU5JTIyJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyYjMzZjQ0YmNjOTdiNDJkNjk5YTQ2MjE5OTE3ZmY0OTklMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJibG9jayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJwYXJhZ3JhcGglMjIlMkMlMjJpc1ZvaWQlMjIlM0FmYWxzZSUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMkRhdGVuJTIwJTIyJTJDJTIybWFya3MlMjIlM0ElNUIlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyYjYwZjBhYjNkNjIyNGU1ZmE3ZDEyMGZjMmU4ODE4MzElMjIlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjI3NTAyZmJhZDcyZjI0NmRhYjhlY2U2ZmZlYmUzNzZjMyUyMiU3RCUyQyU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmJsb2NrJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMnBhcmFncmFwaCUyMiUyQyUyMmlzVm9pZCUyMiUzQWZhbHNlJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCUyQyUyMm5vZGVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyRGF0ZW4lMjBzaW5kJTIwbnVyJTIwRGFyc3RlbGx1bmdlbiUyRkFuZ2FiZW4lMjAlQzMlQkNiZXIlMjBTYWNodmVyaGFsdGUlMjB1bmQlMjBWb3JnJUMzJUE0bmdlJTJDJTIwZGllJTIwaW4lMjBkZXIlMjBGb3JtJTIwYmVzdGltbXRlciUyMFplaWNoZW4lMkZTeW1ib2xlJTIwYXVmJTIwYmVzdGltbXRlbiUyMERhdGVudHIlQzMlQTRnZXJuJTIwZXhpc3RpZXJlbi4lMjBBdXMlMjBpaG5lbiUyMGthbm4lMjAoYmVpJTIwTWVuc2NoZW4lMjBkdXJjaCUyMGtvZ25pdGl2ZSUyMFQlQzMlQTR0aWdrZWl0ZW4lMjBkZXMlMjBFbXBmJUMzJUE0bmdlcnMpJTIwJUUyJTgwJTlFSW5mb3JtYXRpb24lRTIlODAlOUMlMjB3ZXJkZW4lMkMlMjB6d2Vja2Jlem9nZW5lcyUyMFdpc3NlbiUyQyUyMGRhcyUyMG1hbiUyMGJlaW0lMjBIYW5kZWxuJTIwaW0lMjBIaW5ibGljayUyMGF1ZiUyMGdlc2V0enRlJTIwWmllbGUlMjBiZW4lQzMlQjZ0aWd0LiUyMCUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjNhNzBlZTcwMzczNjRlYjdhZWZlYmFmMjVjNTE3YWEzJTIyJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyYTJiYTQyZmE2YmJkNDQzY2I2YjA2ZWY0MGRlY2IzMmQlMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJibG9jayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJwYXJhZ3JhcGglMjIlMkMlMjJpc1ZvaWQlMjIlM0FmYWxzZSUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMldpc3NlbiUyMCUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjgxNjI5MGY2OTFlOTRkN2E5MDhhYTZiMzg0NjcwZDdjJTIyJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyZjYzYWI1MjBjNmM2NDIxZWI2NTcxZTFmZDI2ODdiMTklMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJibG9jayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJwYXJhZ3JhcGglMjIlMkMlMjJpc1ZvaWQlMjIlM0FmYWxzZSUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMkRlciUyMEJlZ3JpZmYlMjBkZXIlMjBJbmZvcm1hdGlvbiUyMGlzdCUyMGVuZyUyMHZlcmtuJUMzJUJDcGZ0JTIwbWl0JTIwRnJhZ2VzdGVsbHVuZ2VuJTIwaW0lMjBUaGVtZW5rb21wbGV4JTIwV2lzc2VuLiUyMERhenUlMjBnZWglQzMlQjZydCUyMGluc2Jlc29uZGVyZSUyMGRhcyUyMFByb2JsZW0lMjBkZXIlMjBEZWZpbml0aW9uJTIwdm9uJTIwS29tcGxleGl0JUMzJUE0dC4lMjBXZWl0ZXJoaW4lMjB6JUMzJUE0aGxlbiUyMGhpZXJ6dSUyMEJldHJhY2h0dW5nZW4lMjAlQzMlQkNiZXIlMjBkZW4lMjBVbnRlcnNjaGllZCUyMHp3aXNjaGVuJTIwWnVmYWxsJTIwdW5kJTIwT3JkbnVuZyUyMHNvd2llJTIwZGVyJTIwQmVncmlmZiUyMGRlciUyMFVudGVyc2NoZWlkYmFya2VpdCUyMHVuZCUyMGRlciUyMFJlbGV2YW56LiUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjdmYzEwZmNjZjk4ODQzM2JhZDJhZDkyODM3NTUwZTJiJTIyJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyZjg5NTUzYzRiMjMyNDZjOTg2NDU1YjU5M2Q0OGQxODUlMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJibG9jayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJoZWFkaW5nLTElMjIlMkMlMjJpc1ZvaWQlMjIlM0FmYWxzZSUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMk9udG9sb2dpZSUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjhjOGNiMmU0OThmNDQ0OGJiYmIzZTRlMjdkOGM2MDRiJTIyJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyMmY3MWFlOWE5MmI1NDA2ZmJlNGZhOThmNWQ4MDJkNWQlMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJibG9jayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJwYXJhZ3JhcGglMjIlMkMlMjJpc1ZvaWQlMjIlM0FmYWxzZSUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMkRpZSUyME9udG9sb2dpZSUyMChpbSUyMDE2LiUyMEphaHJodW5kZXJ0JTIwYWxzJTIwZ3JpZWNoaXNjaCUyMCVFMSVCRCU4MCVDRSVCRCVDRiU4NCVDRSVCRiVDRSVCQiVDRSVCRiVDRSVCMyVDRSVBRiVDRSVCMSUyMG9udG9sb2clQzMlQURhJTIwZ2ViaWxkZXQlMjBhdXMlMjAlMjIlMkMlMjJtYXJrcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMm1hcmslMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIyYm9sZCUyMiUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlN0QlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyYWYwYzBlNGRiZDg5NDFhNWE1Y2ZmODY2ODRmMWFhMjMlMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJpbmxpbmUlMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIybGluayUyMiUyQyUyMmlzVm9pZCUyMiUzQWZhbHNlJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiUyMnJlZiUyMiUzQSU3QiUyMmtpbmQlMjIlM0ElMjJ1cmwlMjIlMkMlMjJ1cmwlMjIlM0ElMjJodHRwcyUzQSUyRiUyRmRlLndpa2lwZWRpYS5vcmclMkZ3aWtpJTJGQWx0Z3JpZWNoaXNjaGVfU3ByYWNoZSUyMiU3RCU3RCUyQyUyMm5vZGVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyYWx0Z3JpZWNoaXNjaCUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjJiNDQ3YzFlMjljMGI0MGQ5YTA1ODA1NDQ2N2NiNzk5MyUyMiU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjJjNTNkM2RiYTgxZDQwNzViYTU5NGJlNDRiZTQ4NzY2JTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyJTIwJUUxJUJEJTg0JUNFJUJEJTIwJUMzJUIzbiUyMCVFMiU4MCU5QXNlaWVuZCVFMiU4MCU5OCUyMGJ6dy4lMjAlMjIlMkMlMjJtYXJrcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMm1hcmslMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIyYm9sZCUyMiUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlN0QlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyZmEyMjE1Y2UyNmFjNDA5MjhlNzAxMWY1ZTc0Yjg2NmMlMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJpbmxpbmUlMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIybGluayUyMiUyQyUyMmlzVm9pZCUyMiUzQWZhbHNlJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiUyMnJlZiUyMiUzQSU3QiUyMmtpbmQlMjIlM0ElMjJ1cmwlMjIlMkMlMjJ1cmwlMjIlM0ElMjJodHRwcyUzQSUyRiUyRmRlLndpa2lwZWRpYS5vcmclMkZ3aWtpJTJGQWx0Z3JpZWNoaXNjaGVfU3ByYWNoZSUyMiU3RCU3RCUyQyUyMm5vZGVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyYWx0Z3JpZWNoaXNjaCUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjIxNzlkZDAwMDgwMGU0ZTUwYjdmODk5MGM2YzFmMDM0NSUyMiU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjlmYzgyZjQ1ZmFlNTQ5OGFhZGE4MWU3NjU4MDg5OGM5JTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyJTIwJUNGJTg0JUUxJUJEJUI4JTIwJUUxJUJEJTg0JUNFJUJEJTIwJUUyJTgwJTlBZGFzJTIwU2VpbiVFMiU4MCU5OCUyMHVuZCUyMCVDRSVCQiVDRiU4QyVDRSVCMyVDRSVCRiVDRiU4MiUyMGwlQzMlQjNnb3MlMjAlRTIlODAlOUFMZWhyZSVFMiU4MCU5OCUyQyUyMGFsc28lMjAlRTIlODAlOUFMZWhyZSUyMHZvbSUyMFNlaWVuZGVuJUUyJTgwJTk4JTIwYnp3LiUyMCVFMiU4MCU5QUxlaHJlJTIwZGVzJTIwU2VpbnMlRTIlODAlOTgpJTIwaXN0JTIwZWluZSUyMCUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjI1OWY3ZjU4OGVhZTU0ZmM4OWRmNzUxZDNiYTU4NGE2YSUyMiU3RCUyQyU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmlubGluZSUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJsaW5rJTIyJTJDJTIyaXNWb2lkJTIyJTNBZmFsc2UlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTIycmVmJTIyJTNBJTdCJTIya2luZCUyMiUzQSUyMnVybCUyMiUyQyUyMnVybCUyMiUzQSUyMmh0dHBzJTNBJTJGJTJGZGUud2lraXBlZGlhLm9yZyUyRndpa2klMkZFaW56ZWx3aXNzZW5zY2hhZnQlMjIlN0QlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMkRpc3ppcGxpbiUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjI2MzczYThmMjI0Nzg0YzkwYmJlOTViYzBmMjZhNWQyZiUyMiU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjIxNmY0NTYzMDllOTRhMTJhNjg1M2Y5MjlmNWI4OTU5JTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyJTIwZGVyJTIwKHRoZW9yZXRpc2NoZW4pJTIwJTIyJTJDJTIybWFya3MlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJtYXJrJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmJvbGQlMjIlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTdEJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjg2ZDkyMTkxNTA3ODQyMWZhMjdmYTdkNWFlMzdhNjM2JTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIyaW5saW5lJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmxpbmslMjIlMkMlMjJpc1ZvaWQlMjIlM0FmYWxzZSUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlMjJyZWYlMjIlM0ElN0IlMjJraW5kJTIyJTNBJTIydXJsJTIyJTJDJTIydXJsJTIyJTNBJTIyaHR0cHMlM0ElMkYlMkZkZS53aWtpcGVkaWEub3JnJTJGd2lraSUyRlBoaWxvc29waGllJTIyJTdEJTdEJTJDJTIybm9kZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJ0ZXh0JTIyJTJDJTIybGVhdmVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybGVhZiUyMiUyQyUyMnRleHQlMjIlM0ElMjJQaGlsb3NvcGhpZSUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjJiYThmMDQzNzc3MDg0OGYwOTk5NDc3MWM3NWY1ZjI5OSUyMiU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjdkMGIyNThlZDhmMTRmNmU5ZTJmMjk2M2JjOGE2NGZjJTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyJTJDJTIwZGllJTIwc2ljaCUyMG1pdCUyMGRlciUyMEVpbnRlaWx1bmclMjBkZXMlMjBTZWllbmRlbiUyMHVuZCUyMGRlbiUyMEdydW5kc3RydWt0dXJlbiUyMGRlciUyMCUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjI0NGUwM2U0MmE3MzY0YmRkOTVhM2Y1M2Y4MWVmZTI1NyUyMiU3RCUyQyU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmlubGluZSUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJsaW5rJTIyJTJDJTIyaXNWb2lkJTIyJTNBZmFsc2UlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTIycmVmJTIyJTNBJTdCJTIya2luZCUyMiUzQSUyMnVybCUyMiUyQyUyMnVybCUyMiUzQSUyMmh0dHBzJTNBJTJGJTJGZGUud2lraXBlZGlhLm9yZyUyRndpa2klMkZXaXJrbGljaGtlaXQlMjIlN0QlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMldpcmtsaWNoa2VpdCUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjI5YTgzNjkzOWY5Yjg0OWE0ODU1ODJhMGFlM2QwOTcwMSUyMiU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjk0Y2M5MDViZTU5YjQwNDI5MjU4NGFiOTlkMDhkMzdjJTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyJTIwYmVmYXNzdCUyQyUyMHouJTIwQi4lMjBtaXQlMjBCZWdyaWZmZW4lMjB3aWUlMjAlMjIlMkMlMjJtYXJrcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMm1hcmslMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIyYm9sZCUyMiUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlN0QlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyMDU5NzA0ZTA0Nzg0NDg0Yzg3ZmY4M2UwYmM5MDMzYjklMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJpbmxpbmUlMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIybGluayUyMiUyQyUyMmlzVm9pZCUyMiUzQWZhbHNlJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiUyMnJlZiUyMiUzQSU3QiUyMmtpbmQlMjIlM0ElMjJ1cmwlMjIlMkMlMjJ1cmwlMjIlM0ElMjJodHRwcyUzQSUyRiUyRmRlLndpa2lwZWRpYS5vcmclMkZ3aWtpJTJGRXhpc3RlbnolMjIlN0QlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMkV4aXN0ZW56JTIyJTJDJTIybWFya3MlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJtYXJrJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmJvbGQlMjIlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTdEJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjkxMDQxMTgxNjQ1MzRkYmRiMjM4ZjkzMDM3NDc3YzgzJTIyJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyMDE2NTQyODYyMDdkNDdjNzg4MGI1ZmI4MzU1NDk0NDQlMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJ0ZXh0JTIyJTJDJTIybGVhdmVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybGVhZiUyMiUyQyUyMnRleHQlMjIlM0ElMjIlMkMlMjAlMjIlMkMlMjJtYXJrcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMm1hcmslMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIyYm9sZCUyMiUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlN0QlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyNmM5ZjU4YjdlOWJiNDllNWJhMTFjNzQyOWY4NzgyOTQlMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJpbmxpbmUlMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIybGluayUyMiUyQyUyMmlzVm9pZCUyMiUzQWZhbHNlJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiUyMnJlZiUyMiUzQSU3QiUyMmtpbmQlMjIlM0ElMjJ1cmwlMjIlMkMlMjJ1cmwlMjIlM0ElMjJodHRwcyUzQSUyRiUyRmRlLndpa2lwZWRpYS5vcmclMkZ3aWtpJTJGU2VpbiUyMiU3RCU3RCUyQyUyMm5vZGVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyU2VpbiUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjJhZTY5ZmJkZWNiMjc0YjBjOTViZmE5ZTM0ZDIzYzljZiUyMiU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMmFlMjgzMjRhYTY2NTQ3ZDNhYjVjNDVkNTA5Y2ViNzE3JTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyJTJDJTIwJTIyJTJDJTIybWFya3MlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJtYXJrJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmJvbGQlMjIlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTdEJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMmMwZmY2N2NkZTFlYjRhY2I4ZTE5YjA3Mzk4N2E3ZWYxJTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIyaW5saW5lJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmxpbmslMjIlMkMlMjJpc1ZvaWQlMjIlM0FmYWxzZSUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlMjJyZWYlMjIlM0ElN0IlMjJraW5kJTIyJTNBJTIydXJsJTIyJTJDJTIydXJsJTIyJTNBJTIyaHR0cHMlM0ElMkYlMkZkZS53aWtpcGVkaWEub3JnJTJGd2lraSUyRldlcmRlbl8oUGhpbG9zb3BoaWUpJTIyJTdEJTdEJTJDJTIybm9kZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJ0ZXh0JTIyJTJDJTIybGVhdmVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybGVhZiUyMiUyQyUyMnRleHQlMjIlM0ElMjJXZXJkZW4lMjIlMkMlMjJtYXJrcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMm1hcmslMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIyYm9sZCUyMiUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlN0QlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyNWIzYzM2MDlmYjhiNDI2YWFhODRlNzY3MGY2MWVkZmUlMjIlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjI4NWY4ZDMzMDAwYjk0ODVkYTZhYTJjM2YwYmEyODlkMiUyMiU3RCUyQyU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMiUyMHVuZCUyMCUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjI1MTYwMTUwYjk5MjA0ZWU3OGI0NmJkMzQwZDUxYTY2ZSUyMiU3RCUyQyU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmlubGluZSUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJsaW5rJTIyJTJDJTIyaXNWb2lkJTIyJTNBZmFsc2UlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTIycmVmJTIyJTNBJTdCJTIya2luZCUyMiUzQSUyMnVybCUyMiUyQyUyMnVybCUyMiUzQSUyMmh0dHBzJTNBJTJGJTJGZGUud2lraXBlZGlhLm9yZyUyRndpa2klMkZSZWFsaXQlMjVDMyUyNUE0dCUyMiU3RCU3RCUyQyUyMm5vZGVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyUmVhbGl0JUMzJUE0dCUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjIwNTBlOTFlZGYzMjQ0NDdkODAwMDcyZWIzMjBmODQyMSUyMiU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMmJhYjc4OGM2ZWEzNzQ1ZTI4NDYwZTVkZjIwZGU3MmJjJTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyLiUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjJlNmQ3MjVlYTAxZDM0MmRlYmQxYmY5NTlkMTVkYWM0ZCUyMiU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjYwMWQ4YmE0MTk2NjRhYTM5YWJmNjE4ODk3Njc5MGUyJTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIyYmxvY2slMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIyaGVhZGluZy0xJTIyJTJDJTIyaXNWb2lkJTIyJTNBZmFsc2UlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTJDJTIybm9kZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJ0ZXh0JTIyJTJDJTIybGVhdmVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybGVhZiUyMiUyQyUyMnRleHQlMjIlM0ElMjJTZW1hbnRpayUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjI1ZDk4NjJjZDkxYjQ0YzVkYWZmZTE3NjEyZjQ1OTM2ZCUyMiU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjZlZjU1MjRiYjAyODRmOWE4NmUxM2IyNzI0MWQ1NTRjJTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIyYmxvY2slMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIycGFyYWdyYXBoJTIyJTJDJTIyaXNWb2lkJTIyJTNBZmFsc2UlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTJDJTIybm9kZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJ0ZXh0JTIyJTJDJTIybGVhdmVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybGVhZiUyMiUyQyUyMnRleHQlMjIlM0ElMjJTZW1hbnRpayUyMCh2b24lMjBhbHRncmllY2hpc2NoJTIwJUNGJTgzJUNFJUI3JUNFJUJDJUNFJUIxJUNFJUFGJUNFJUJEJUNFJUI1JUNFJUI5JUNFJUJEJTIwcyVDNCU5M21hJUMzJUFEbmVpbiUyQyUyMGRldXRzY2glMjAlRTIlODAlOUFiZXplaWNobmVuJTJDJTIwZWluJTIwWmVpY2hlbiUyMGdlYmVuJUUyJTgwJTk4KSUyQyUyMGF1Y2glMjBCZWRldXR1bmdzbGVocmUlMkMlMjBuZW5udCUyMG1hbiUyMGRpZSUyMFRoZW9yaWUlMjBvZGVyJTIwV2lzc2Vuc2NoYWZ0JTIwdm9uJTIwZGVyJTIwQmVkZXV0dW5nJTIwZGVyJTIwWmVpY2hlbi4lMjBaZWljaGVuJTIwayVDMyVCNm5uZW4lMjBoaWVyYmVpJTIwYmVsaWViaWdlJTIwU3ltYm9sZSUyMHNlaW4lMkMlMjBpbnNiZXNvbmRlcmUlMjBhYmVyJTIwYXVjaCUyMFMlQzMlQTR0emUlMkMlMjBTYXR6dGVpbGUlMkMlMjBXJUMzJUI2cnRlciUyMG9kZXIlMjBXb3J0dGVpbGUuJTIwU293ZWl0JTIwc2ljaCUyMGRpZSUyMFNlbWFudGlrJTIwbWl0JTIwWmVpY2hlbiUyMGFsbGVyJTIwQXJ0JTIwYmVmYXNzdCUyQyUyMGlzdCUyMHNpZSUyMGVpbiUyMFRlaWxiZXJlaWNoJTIwZGVyJTIwU2VtaW90aWsuJTIwU29mZXJuJTIwc2llJTIwc2ljaCUyMGFsbGVpbiUyMG1pdCUyMHNwcmFjaGxpY2hlbiUyMFplaWNoZW4lMjBiZWZhc3N0JTJDJTIwaXN0JTIwc2llJTIwZWluZSUyMFRlaWxkaXN6aXBsaW4lMjBkZXIlMjBMaW5ndWlzdGlrLiUyMEFsbGdlbWVpbnNwcmFjaGxpY2glMjB3aXJkJTIwdW50ZXIlMjBTZW1hbnRpayUyMGF1Y2glMjBlaW5mYWNoJTIwZGllJTIwQmVkZXV0dW5nJTIwZWluZXMlMjBiZXN0aW1tdGVuJTIwV29ydGVzJTJDJTIwU2F0emVzJTIwb2RlciUyMFRleHRlcyUyMHZlcnN0YW5kZW4uJTVCMSU1RCUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjQzNjA4MDI2YjU2NDQzOTVhNTEwOGZhN2U2ZDFlYTY4JTIyJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyMzhkYTk3ODM1NGQ2NGY3OGI0M2E5YjQzNTQyYWEwMGQlMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJibG9jayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJoZWFkaW5nLTElMjIlMkMlMjJpc1ZvaWQlMjIlM0FmYWxzZSUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMkRpZ2l0YWxlJTIwRGF0ZW5zdHJ1a3R1cmVuJTIyJTJDJTIybWFya3MlMjIlM0ElNUIlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyOWY4ZmJjNjA5ZTk5NGQxZTg1MTVmNDk5ZGJhNjNlNGQlMjIlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjJlZDIzZTM3MTRlZDk0MjAyYjgzMmQwZWYwZDljN2ZlNSUyMiU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjZjYzEzMzY2NjE3NzRmZGJiM2NkODBhYmI3NWJkMzMzJTIyJTdE"><div class="css-1dbjc4n r-1aerykh r-5kkj8d r-11c0sde r-95jzfe"><div class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1mlwlqe r-18u37iz r-1q142lx r-crgep1 r-qd89wu r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-xd6kpl r-1ygmrgt r-1yzf0co r-bnwqim r-417010" data-key="ed23e3714ed94202b832d0ef0d9c7fe5"><div class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1ro0kt6 r-eqz5dr r-16y2uox r-1wbh5a2 r-crgep1 r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-bnwqim r-417010" data-block-content="ed23e3714ed94202b832d0ef0d9c7fe5"><div class="css-1dbjc4n r-1aerykh r-5kkj8d r-11c0sde r-95jzfe"><div class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1mlwlqe r-18u37iz r-1q142lx r-crgep1 r-qd89wu r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-xd6kpl r-1ygmrgt r-1yzf0co r-bnwqim r-417010" data-key="480a3083d2f149688d95042963628985"><div class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1ro0kt6 r-eqz5dr r-16y2uox r-1wbh5a2 r-crgep1 r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-bnwqim r-417010" data-block-content="480a3083d2f149688d95042963628985"></div> </div> </div> <div data-slate-fragment="JTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIyZG9jdW1lbnQlMjIlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTJDJTIybm9kZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJibG9jayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJoZWFkaW5nLTElMjIlMkMlMjJpc1ZvaWQlMjIlM0FmYWxzZSUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMlRoZW9yZXRpc2NoZSUyMEdydW5kbGFnZW4lMjIlMkMlMjJtYXJrcyUyMiUzQSU1QiU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjI1NjNhODRmNDRiY2Q0YTg4OGE3ZThmYzk2ZTQ4ZjcyZSUyMiU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMmFlYTA5NTEzNzYwOTRlNTNiN2E0ZTViNzY0YzgwYmNkJTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIyYmxvY2slMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIyaGVhZGluZy0xJTIyJTJDJTIyaXNWb2lkJTIyJTNBZmFsc2UlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTJDJTIybm9kZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJ0ZXh0JTIyJTJDJTIybGVhdmVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybGVhZiUyMiUyQyUyMnRleHQlMjIlM0ElMjJFbnR3aWNrbHVuZ2VuJTIyJTJDJTIybWFya3MlMjIlM0ElNUIlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyYzBkOTAyMWFmZjdmNGQwZDkxN2FhM2JhM2U5MzEyNmQlMjIlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjI0ODBhMzA4M2QyZjE0OTY4OGQ5NTA0Mjk2MzYyODk4NSUyMiU3RCUyQyU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmJsb2NrJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmhlYWRpbmctMSUyMiUyQyUyMmlzVm9pZCUyMiUzQWZhbHNlJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCUyQyUyMm5vZGVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyUGh5c2lzY2hlJTIwUHJhZXNlbnolMjB2b24lMjBEYXRhbiUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjNiNjE3MmMzZDMxMDQzNTQ5NjBlNmViOWVhZWM3NmIzJTIyJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyNDU1OTYzNzBkMDU3NGMyMmJmZGM2MDZlYTNmMWQxMWElMjIlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjJlZmU5Njk4ZjFiYjM0M2VhOWM4OWVjYWFkMDZkMjcxZCUyMiU3RA=="><div class="css-1dbjc4n r-1aerykh r-5kkj8d r-11c0sde r-95jzfe"><div class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1mlwlqe r-18u37iz r-1q142lx r-crgep1 r-qd89wu r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-xd6kpl r-1ygmrgt r-1yzf0co r-bnwqim r-417010" data-key="45596370d0574c22bfdc606ea3f1d11a"><div class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1ro0kt6 r-eqz5dr r-16y2uox r-1wbh5a2 r-crgep1 r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-bnwqim r-417010" data-block-content="45596370d0574c22bfdc606ea3f1d11a"><h1 id="chapter-33-section-3" class="section-header css-901oao r-1nf4jbm r-fdjqy7 r-1xnzce8 in-list z575c98aec8a0" data-rnw-media-class="207__206">11.3 – <span data-key="9f8fbc609e994d1e8515f499dba63e4d">Digitale Datenstrukturen</span></h1> <h2 id="za70b0f540e26" class="in-list">11.3.1 – Geographische Informations Systeme</h2> <p>Geoinformationssysteme, Geographische Informationssysteme (GIS) oder Räumliche Informationssysteme (RIS) sind <a class="css-4rbku5 css-1dbjc4n r-1loqt21 r-1471scf r-1otgn73 r-1i6wzkk r-lrvibr" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Informationssystem" data-rnw-int-class="link____" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Informationssystem">Informationssysteme</a> zur Erfassung, Bearbeitung, Organisation, Analyse und Präsentation <a class="css-4rbku5 css-1dbjc4n r-1loqt21 r-1471scf r-1otgn73 r-1i6wzkk r-lrvibr" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Geodaten" data-rnw-int-class="link____" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Geodaten">räumlicher Daten</a>. Geoinformationssysteme umfassen die dazu benötigte Hardware, Software, Daten und Anwendungen.</p> <h2 id="z5fe4680d9671" class="in-list">11.3.2 – Gebäude Informations Modelle</h2> <div><div class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1mlwlqe r-18u37iz r-1q142lx r-crgep1 r-qd89wu r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-xd6kpl r-tskmnb r-1yzf0co r-bnwqim r-417010" data-key="c0590e64d6a14683816c67741f27d99b"><div class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1ro0kt6 r-eqz5dr r-16y2uox r-1wbh5a2 r-crgep1 r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-bnwqim r-417010" data-block-content="c0590e64d6a14683816c67741f27d99b"><div class="css-901oao r-1nf4jbm r-gg6oyi r-ubezar r-16dba41 r-135wba7 r-fdjqy7 r-1xnzce8" dir="auto">Der Begriff Building Information Modeling (kurz: BIM; deutsch: Bauwerksdatenmodellierung) beschreibt eine Arbeitsmethode für die vernetzte Planung, den Bau und die Bewirtschaftung von <a class="css-4rbku5 css-1dbjc4n r-1loqt21 r-1471scf r-1otgn73 r-1i6wzkk r-lrvibr" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Geb%C3%A4ude" data-rnw-int-class="link____" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Geb%C3%A4ude">Gebäuden</a> und anderen Bauwerken mithilfe von <a class="css-4rbku5 css-1dbjc4n r-1loqt21 r-1471scf r-1otgn73 r-1i6wzkk r-lrvibr" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Software" data-rnw-int-class="link____" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Software">Software</a>. Dabei werden alle relevanten Bauwerksdaten digital modelliert, kombiniert und erfasst. Das Bauwerk ist als virtuelles Modell auch geometrisch visualisiert (<a class="css-4rbku5 css-1dbjc4n r-1loqt21 r-1471scf r-1otgn73 r-1i6wzkk r-lrvibr" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Modell_(Architektur)#Computermodelle" data-rnw-int-class="link____" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Modell_(Architektur)#Computermodelle">Computermodell</a>). Building Information Modeling findet Anwendung sowohl im <a class="css-4rbku5 css-1dbjc4n r-1loqt21 r-1471scf r-1otgn73 r-1i6wzkk r-lrvibr" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Bauwesen" data-rnw-int-class="link____" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Bauwesen">Bauwesen</a> zur <a class="css-4rbku5 css-1dbjc4n r-1loqt21 r-1471scf r-1otgn73 r-1i6wzkk r-lrvibr" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Bauplanung" data-rnw-int-class="link____" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Bauplanung">Bauplanung</a> und <a class="css-4rbku5 css-1dbjc4n r-1loqt21 r-1471scf r-1otgn73 r-1i6wzkk r-lrvibr" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Bauausf%C3%BChrung" data-rnw-int-class="link____" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Bauausf%C3%BChrung">Bauausführung</a> (<a class="css-4rbku5 css-1dbjc4n r-1loqt21 r-1471scf r-1otgn73 r-1i6wzkk r-lrvibr" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Architektur" data-rnw-int-class="link____" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Architektur">Architektur</a>, <a class="css-4rbku5 css-1dbjc4n r-1loqt21 r-1471scf r-1otgn73 r-1i6wzkk r-lrvibr" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Ingenieurwesen" data-rnw-int-class="link____" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Ingenieurwesen">Ingenieurwesen</a>, <a class="css-4rbku5 css-1dbjc4n r-1loqt21 r-1471scf r-1otgn73 r-1i6wzkk r-lrvibr" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Haustechnik" data-rnw-int-class="link____" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Haustechnik">Haustechnik</a>, <a class="css-4rbku5 css-1dbjc4n r-1loqt21 r-1471scf r-1otgn73 r-1i6wzkk r-lrvibr" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Tiefbau" data-rnw-int-class="link____" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Tiefbau">Tiefbau</a>, <a class="css-4rbku5 css-1dbjc4n r-1loqt21 r-1471scf r-1otgn73 r-1i6wzkk r-lrvibr" href="https://de.wikipedia.org/wiki/St%C3%A4dtebau" data-rnw-int-class="link____" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/St%C3%A4dtebau">Städtebau</a>, <a class="css-4rbku5 css-1dbjc4n r-1loqt21 r-1471scf r-1otgn73 r-1i6wzkk r-lrvibr" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Eisenbahnbau" data-rnw-int-class="link____" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Eisenbahnbau">Eisenbahnbau</a>, <a class="css-4rbku5 css-1dbjc4n r-1loqt21 r-1471scf r-1otgn73 r-1i6wzkk r-lrvibr" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Stra%C3%9Fenbau" data-rnw-int-class="link____" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Stra%C3%9Fenbau">Straßenbau</a>, <a class="css-4rbku5 css-1dbjc4n r-1loqt21 r-1471scf r-1otgn73 r-1i6wzkk r-lrvibr" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Wasserbau" data-rnw-int-class="link____" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Wasserbau">Wasserbau</a>, <a class="css-4rbku5 css-1dbjc4n r-1loqt21 r-1471scf r-1otgn73 r-1i6wzkk r-lrvibr" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Geotechnik" data-rnw-int-class="link____" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Geotechnik">Geotechnik</a>) als auch im <a class="css-4rbku5 css-1dbjc4n r-1loqt21 r-1471scf r-1otgn73 r-1i6wzkk r-lrvibr" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Facilitymanagement" data-rnw-int-class="link____" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Facilitymanagement">Facilitymanagement</a><a class="css-4rbku5 css-1dbjc4n r-1loqt21 r-1471scf r-1otgn73 r-1i6wzkk r-lrvibr" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Building_Information_Modeling#cite_note-1" data-rnw-int-class="link____" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Building_Information_Modeling#cite_note-1">[1]</a>.</div> </div> </div> </div> <div><div class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1mlwlqe r-18u37iz r-1q142lx r-crgep1 r-qd89wu r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-xd6kpl r-tskmnb r-1yzf0co r-bnwqim r-417010" data-key="be5b625fa8004728942764bc2a1c65e2"><div class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1ro0kt6 r-eqz5dr r-16y2uox r-1wbh5a2 r-crgep1 r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-bnwqim r-417010" data-block-content="be5b625fa8004728942764bc2a1c65e2"><div class="css-901oao r-1nf4jbm r-gg6oyi r-ubezar r-16dba41 r-135wba7 r-fdjqy7 r-1xnzce8" dir="auto"><span data-key="291d7b4b88ee4efa88a9b7b479be0e00">Die vielleicht grundlegendste und wichtigste Feststellung ist, dass BIM keine Software und kein Werkzeug oder gar eine Reihe von Werkzeugen ist. Building Information Modeling umfasst drei Hauptaspekte:</span></div> </div> </div> </div> <div><div class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1mlwlqe r-18u37iz r-1q142lx r-crgep1 r-qd89wu r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-xd6kpl r-tskmnb r-1yzf0co r-bnwqim r-417010" data-key="7b84ea0ebe1547d8b1d37bf54924d5de"><div class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1ro0kt6 r-eqz5dr r-16y2uox r-1wbh5a2 r-crgep1 r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-bnwqim r-417010" data-block-content="7b84ea0ebe1547d8b1d37bf54924d5de"><ul><li class="css-901oao r-1nf4jbm r-gg6oyi r-ubezar r-16dba41 r-135wba7 r-fdjqy7 r-1xnzce8"><span data-key="00167cc6e79046edb2dbee00309babae">Ein semantisches Datenmodell, das durchaus aus mehreren Modellen bestehen kann, die über ein Referenzmodell miteinander verknüpft sind.</span></li> <li class="css-901oao r-1nf4jbm r-gg6oyi r-ubezar r-16dba41 r-135wba7 r-fdjqy7 r-1xnzce8"><span data-key="00167cc6e79046edb2dbee00309babae">Der Modellierungsprozess, der sich über längere Zeiträume erstrecken kann und an dem Mitwirkende und Mitarbeiter aus vielen verschiedenen Bereichen beteiligt sind.</span></li> <li class="css-901oao r-1nf4jbm r-gg6oyi r-ubezar r-16dba41 r-135wba7 r-fdjqy7 r-1xnzce8"><span data-key="00167cc6e79046edb2dbee00309babae">Management des Modells: die Planung und Koordination von Daten- und Informationsflüssen.</span></li> </ul> </div> </div> </div> <div><div class="css-1dbjc4n r-1aerykh r-5kkj8d r-11c0sde r-95jzfe"><div class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1mlwlqe r-18u37iz r-1q142lx r-crgep1 r-qd89wu r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-xd6kpl r-1ygmrgt r-1yzf0co r-bnwqim r-417010" data-key="6aec6e7a879a42c59ab90684dca66480"><div class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1ro0kt6 r-eqz5dr r-16y2uox r-1wbh5a2 r-crgep1 r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-bnwqim r-417010" data-block-content="6aec6e7a879a42c59ab90684dca66480"><h2 id="zd119794895ee" class="css-901oao r-1nf4jbm r-fdjqy7 r-1xnzce8 in-list" data-rnw-media-class="207__206">11.3.3 – Industry Foundation Classes</h2> </div> </div> </div> </div> <div data-slate-fragment="JTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIyZG9jdW1lbnQlMjIlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTJDJTIybm9kZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJibG9jayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJwYXJhZ3JhcGglMjIlMkMlMjJpc1ZvaWQlMjIlM0FmYWxzZSUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMkRlciUyMEJlZ3JpZmYlMjBCdWlsZGluZyUyMEluZm9ybWF0aW9uJTIwTW9kZWxpbmclMjAoa3VyeiUzQSUyMEJJTSUzQiUyMGRldXRzY2glM0ElMjBCYXV3ZXJrc2RhdGVubW9kZWxsaWVydW5nKSUyMGJlc2NocmVpYnQlMjBlaW5lJTIwQXJiZWl0c21ldGhvZGUlMjBmJUMzJUJDciUyMGRpZSUyMHZlcm5ldHp0ZSUyMFBsYW51bmclMkMlMjBkZW4lMjBCYXUlMjB1bmQlMjBkaWUlMjBCZXdpcnRzY2hhZnR1bmclMjB2b24lMjAlMjIlMkMlMjJtYXJrcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMm1hcmslMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIyYm9sZCUyMiUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlN0QlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyMGNjZmY5NTI4MGQyNDFjMjlmYmEwOWVlN2Q0NjFhNTIlMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJpbmxpbmUlMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIybGluayUyMiUyQyUyMmlzVm9pZCUyMiUzQWZhbHNlJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiUyMnJlZiUyMiUzQSU3QiUyMmtpbmQlMjIlM0ElMjJ1cmwlMjIlMkMlMjJ1cmwlMjIlM0ElMjJodHRwcyUzQSUyRiUyRmRlLndpa2lwZWRpYS5vcmclMkZ3aWtpJTJGR2ViJTI1QzMlMjVBNHVkZSUyMiU3RCU3RCUyQyUyMm5vZGVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyR2ViJUMzJUE0dWRlbiUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjJlYmE5NjMwYmVjMzM0MjZmYTJkNWExMTIyNjZlOGJmNCUyMiU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjc4ZDFiYmNhYjZjOTQxZWNhNGFiNWRhMDU3ZmFmMTc5JTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyJTIwdW5kJTIwYW5kZXJlbiUyMEJhdXdlcmtlbiUyMG1pdGhpbGZlJTIwdm9uJTIwJTIyJTJDJTIybWFya3MlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJtYXJrJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmJvbGQlMjIlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTdEJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjA0Yzc2MjQ0ZTBlYTRmNTZiOWVlNWYwZGExYzM4NDkyJTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIyaW5saW5lJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmxpbmslMjIlMkMlMjJpc1ZvaWQlMjIlM0FmYWxzZSUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlMjJyZWYlMjIlM0ElN0IlMjJraW5kJTIyJTNBJTIydXJsJTIyJTJDJTIydXJsJTIyJTNBJTIyaHR0cHMlM0ElMkYlMkZkZS53aWtpcGVkaWEub3JnJTJGd2lraSUyRlNvZnR3YXJlJTIyJTdEJTdEJTJDJTIybm9kZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJ0ZXh0JTIyJTJDJTIybGVhdmVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybGVhZiUyMiUyQyUyMnRleHQlMjIlM0ElMjJTb2Z0d2FyZSUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjI5ZTk5OTBjZDVmNjM0N2RmYTI4NTllYWQ5YTE3YWI1NiUyMiU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjA3OGNiY2EyOTBjNTQ3MjZiNDkyYmY2ODVkODdlYjg1JTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyLiUyMERhYmVpJTIwd2VyZGVuJTIwYWxsZSUyMHJlbGV2YW50ZW4lMjBCYXV3ZXJrc2RhdGVuJTIwZGlnaXRhbCUyMG1vZGVsbGllcnQlMkMlMjBrb21iaW5pZXJ0JTIwdW5kJTIwZXJmYXNzdC4lMjBEYXMlMjBCYXV3ZXJrJTIwaXN0JTIwYWxzJTIwdmlydHVlbGxlcyUyME1vZGVsbCUyMGF1Y2glMjBnZW9tZXRyaXNjaCUyMHZpc3VhbGlzaWVydCUyMCglMjIlMkMlMjJtYXJrcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMm1hcmslMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIyYm9sZCUyMiUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlN0QlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyZGE3ZWVhMjAxYzUyNGNlOTkwM2QyZTVlNTU2MmNhMzMlMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJpbmxpbmUlMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIybGluayUyMiUyQyUyMmlzVm9pZCUyMiUzQWZhbHNlJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiUyMnJlZiUyMiUzQSU3QiUyMmtpbmQlMjIlM0ElMjJ1cmwlMjIlMkMlMjJ1cmwlMjIlM0ElMjJodHRwcyUzQSUyRiUyRmRlLndpa2lwZWRpYS5vcmclMkZ3aWtpJTJGTW9kZWxsXyhBcmNoaXRla3R1ciklMjNDb21wdXRlcm1vZGVsbGUlMjIlN0QlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMkNvbXB1dGVybW9kZWxsJTIyJTJDJTIybWFya3MlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJtYXJrJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmJvbGQlMjIlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTdEJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjE3ZTNmYWFjZDdiZDRiY2Q5NjgxZmM1OTE5ZDZmYjE4JTIyJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyNmM0YzBkNjY0ZmQ2NDAxMThlMTA5NjJkZjYxZTIwYzQlMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJ0ZXh0JTIyJTJDJTIybGVhdmVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybGVhZiUyMiUyQyUyMnRleHQlMjIlM0ElMjIpLiUyMEJ1aWxkaW5nJTIwSW5mb3JtYXRpb24lMjBNb2RlbGluZyUyMGZpbmRldCUyMEFud2VuZHVuZyUyMHNvd29obCUyMGltJTIwJTIyJTJDJTIybWFya3MlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJtYXJrJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmJvbGQlMjIlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTdEJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjBhNzI1MTg3MTZjNjRiYmM4YzcxZDNjNjZkY2M0Yjc4JTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIyaW5saW5lJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmxpbmslMjIlMkMlMjJpc1ZvaWQlMjIlM0FmYWxzZSUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlMjJyZWYlMjIlM0ElN0IlMjJraW5kJTIyJTNBJTIydXJsJTIyJTJDJTIydXJsJTIyJTNBJTIyaHR0cHMlM0ElMkYlMkZkZS53aWtpcGVkaWEub3JnJTJGd2lraSUyRkJhdXdlc2VuJTIyJTdEJTdEJTJDJTIybm9kZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJ0ZXh0JTIyJTJDJTIybGVhdmVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybGVhZiUyMiUyQyUyMnRleHQlMjIlM0ElMjJCYXV3ZXNlbiUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjIxYzdmZTBmNDMzMDg0NjhiOWRmM2EzNDg3YWU5ZjViZSUyMiU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjhkN2MxNmYxYjczMDQ4ZDJiMmMxZDFlOGJiZGNhNTIyJTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyJTIwenVyJTIwJTIyJTJDJTIybWFya3MlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJtYXJrJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmJvbGQlMjIlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTdEJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjA0N2U0YmVlNThjZjQzOGZhYWRiYjQxMmM2ZmQ4ZDE4JTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIyaW5saW5lJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmxpbmslMjIlMkMlMjJpc1ZvaWQlMjIlM0FmYWxzZSUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlMjJyZWYlMjIlM0ElN0IlMjJraW5kJTIyJTNBJTIydXJsJTIyJTJDJTIydXJsJTIyJTNBJTIyaHR0cHMlM0ElMkYlMkZkZS53aWtpcGVkaWEub3JnJTJGd2lraSUyRkJhdXBsYW51bmclMjIlN0QlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMkJhdXBsYW51bmclMjIlMkMlMjJtYXJrcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMm1hcmslMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIyYm9sZCUyMiUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlN0QlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyOTFkOWIyYjA5NWUzNGM3Zjg4MDQ4M2I1N2M1YTk3MmMlMjIlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjI1YzQ1ZDUwNzkxY2Y0YmRhOTI1N2FlYmZkMmJjNzYyMSUyMiU3RCUyQyU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMiUyMHVuZCUyMCUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjIxZjRmZDk1OWM4NGY0YjBmODQxYWMzY2UzMGM0NjlkNCUyMiU3RCUyQyU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmlubGluZSUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJsaW5rJTIyJTJDJTIyaXNWb2lkJTIyJTNBZmFsc2UlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTIycmVmJTIyJTNBJTdCJTIya2luZCUyMiUzQSUyMnVybCUyMiUyQyUyMnVybCUyMiUzQSUyMmh0dHBzJTNBJTJGJTJGZGUud2lraXBlZGlhLm9yZyUyRndpa2klMkZCYXVhdXNmJTI1QzMlMjVCQ2hydW5nJTIyJTdEJTdEJTJDJTIybm9kZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJ0ZXh0JTIyJTJDJTIybGVhdmVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybGVhZiUyMiUyQyUyMnRleHQlMjIlM0ElMjJCYXVhdXNmJUMzJUJDaHJ1bmclMjIlMkMlMjJtYXJrcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMm1hcmslMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIyYm9sZCUyMiUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlN0QlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyN2I2NmM1NmQzZGFmNDMwNjg3MmE5YzE2YWU1NDNlOTQlMjIlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjJmZGE5OTNhYjdmZTI0YWQ0ODY2N2ExM2I3MmM3MmJlMCUyMiU3RCUyQyU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMiUyMCglMjIlMkMlMjJtYXJrcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMm1hcmslMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIyYm9sZCUyMiUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlN0QlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyYjE4OTJkNWVmMTlhNGQ3MDg5MmY1NmI1YWQ4NWE5YjUlMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJpbmxpbmUlMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIybGluayUyMiUyQyUyMmlzVm9pZCUyMiUzQWZhbHNlJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiUyMnJlZiUyMiUzQSU3QiUyMmtpbmQlMjIlM0ElMjJ1cmwlMjIlMkMlMjJ1cmwlMjIlM0ElMjJodHRwcyUzQSUyRiUyRmRlLndpa2lwZWRpYS5vcmclMkZ3aWtpJTJGQXJjaGl0ZWt0dXIlMjIlN0QlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMkFyY2hpdGVrdHVyJTIyJTJDJTIybWFya3MlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJtYXJrJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmJvbGQlMjIlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTdEJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMmEzZmE4ZWNiZTc4ZDQ3ZmQ4YmUyMjRmNjNhZTRkM2ZiJTIyJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyNjFkODU1ZDRlNGY3NDIxYmJhYWFiY2ExY2U0ODQzODMlMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJ0ZXh0JTIyJTJDJTIybGVhdmVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybGVhZiUyMiUyQyUyMnRleHQlMjIlM0ElMjIlMkMlMjAlMjIlMkMlMjJtYXJrcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMm1hcmslMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIyYm9sZCUyMiUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlN0QlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyZmRlMDljNWY0N2MxNDkxZWJlMDJiYjFjY2I3ZTQ0YmMlMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJpbmxpbmUlMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIybGluayUyMiUyQyUyMmlzVm9pZCUyMiUzQWZhbHNlJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiUyMnJlZiUyMiUzQSU3QiUyMmtpbmQlMjIlM0ElMjJ1cmwlMjIlMkMlMjJ1cmwlMjIlM0ElMjJodHRwcyUzQSUyRiUyRmRlLndpa2lwZWRpYS5vcmclMkZ3aWtpJTJGSW5nZW5pZXVyd2VzZW4lMjIlN0QlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMkluZ2VuaWV1cndlc2VuJTIyJTJDJTIybWFya3MlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJtYXJrJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmJvbGQlMjIlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTdEJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjUyNTczYjYzNDczZDRlMWRiYTIxMTg5MmFhYzAxOTllJTIyJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyY2FmNGUyYTkzZjhjNDY3MmFkNGQzMTQ4Yzg3ZWVkMGElMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJ0ZXh0JTIyJTJDJTIybGVhdmVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybGVhZiUyMiUyQyUyMnRleHQlMjIlM0ElMjIlMkMlMjAlMjIlMkMlMjJtYXJrcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMm1hcmslMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIyYm9sZCUyMiUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlN0QlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyZThkM2Y0ZWU0MzllNGQ0Yzk4YTZlOWNmYzMxOTBlZDklMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJpbmxpbmUlMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIybGluayUyMiUyQyUyMmlzVm9pZCUyMiUzQWZhbHNlJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiUyMnJlZiUyMiUzQSU3QiUyMmtpbmQlMjIlM0ElMjJ1cmwlMjIlMkMlMjJ1cmwlMjIlM0ElMjJodHRwcyUzQSUyRiUyRmRlLndpa2lwZWRpYS5vcmclMkZ3aWtpJTJGSGF1c3RlY2huaWslMjIlN0QlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMkhhdXN0ZWNobmlrJTIyJTJDJTIybWFya3MlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJtYXJrJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmJvbGQlMjIlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTdEJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMmJiMjlmOGE1NTQzZjRiODY5M2Y3YzE4Y2Q2ZWYzNzIyJTIyJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyYWRlNGZhZTkyNDU2NDg3YWIzNTRmOGZiMmQ5YWExMjElMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJ0ZXh0JTIyJTJDJTIybGVhdmVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybGVhZiUyMiUyQyUyMnRleHQlMjIlM0ElMjIlMkMlMjAlMjIlMkMlMjJtYXJrcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMm1hcmslMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIyYm9sZCUyMiUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlN0QlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyNDBjZDUyN2IxOGJiNGI1NmJiYjNkMWNlNzgwYWI4NDMlMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJpbmxpbmUlMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIybGluayUyMiUyQyUyMmlzVm9pZCUyMiUzQWZhbHNlJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiUyMnJlZiUyMiUzQSU3QiUyMmtpbmQlMjIlM0ElMjJ1cmwlMjIlMkMlMjJ1cmwlMjIlM0ElMjJodHRwcyUzQSUyRiUyRmRlLndpa2lwZWRpYS5vcmclMkZ3aWtpJTJGVGllZmJhdSUyMiU3RCU3RCUyQyUyMm5vZGVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyVGllZmJhdSUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjIxYTBhYzQ5ZmExODA0OWQ2OGFkMjRmMjBhNGUyNzE2YyUyMiU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjBhZjljNTVmYTI2YjRjN2I4NGJkMGE1YWRlNGI4MzI3JTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyJTJDJTIwJTIyJTJDJTIybWFya3MlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJtYXJrJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmJvbGQlMjIlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTdEJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMmZlNDg2M2IwODA3MDRmYjk4OTQzYmQxYzM2YWZiYzc0JTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIyaW5saW5lJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmxpbmslMjIlMkMlMjJpc1ZvaWQlMjIlM0FmYWxzZSUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlMjJyZWYlMjIlM0ElN0IlMjJraW5kJTIyJTNBJTIydXJsJTIyJTJDJTIydXJsJTIyJTNBJTIyaHR0cHMlM0ElMkYlMkZkZS53aWtpcGVkaWEub3JnJTJGd2lraSUyRlN0JTI1QzMlMjVBNGR0ZWJhdSUyMiU3RCU3RCUyQyUyMm5vZGVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyU3QlQzMlQTRkdGViYXUlMjIlMkMlMjJtYXJrcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMm1hcmslMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIyYm9sZCUyMiUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlN0QlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyZTdhMWQzNWQzODgxNDgyZWI3Mzc5NWFhNTcyODc5YTElMjIlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjJjOGI0M2Q5YjRjODA0NGYzYjVmNjUyZTA0MDY0MTY0NiUyMiU3RCUyQyU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMiUyQyUyMCUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjI1Yzc2MmViNTU1OTI0NzcyYjA5MTc5NTcwYjk1MDdjYSUyMiU3RCUyQyU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmlubGluZSUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJsaW5rJTIyJTJDJTIyaXNWb2lkJTIyJTNBZmFsc2UlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTIycmVmJTIyJTNBJTdCJTIya2luZCUyMiUzQSUyMnVybCUyMiUyQyUyMnVybCUyMiUzQSUyMmh0dHBzJTNBJTJGJTJGZGUud2lraXBlZGlhLm9yZyUyRndpa2klMkZFaXNlbmJhaG5iYXUlMjIlN0QlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMkVpc2VuYmFobmJhdSUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjJkNWZlODQxYzk1NTM0ODIwODZjZmJmMzhlZDAzMGRjNyUyMiU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjU2N2YyZGUwNmVhMDQ2NjI4MzYwNjFiMjM0YjAwY2M2JTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyJTJDJTIwJTIyJTJDJTIybWFya3MlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJtYXJrJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmJvbGQlMjIlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTdEJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjU1MDQ2ZjdlZjMxODQ3M2JhZjQwMjE5N2U2MmRkOGYwJTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIyaW5saW5lJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmxpbmslMjIlMkMlMjJpc1ZvaWQlMjIlM0FmYWxzZSUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlMjJyZWYlMjIlM0ElN0IlMjJraW5kJTIyJTNBJTIydXJsJTIyJTJDJTIydXJsJTIyJTNBJTIyaHR0cHMlM0ElMkYlMkZkZS53aWtpcGVkaWEub3JnJTJGd2lraSUyRlN0cmElMjVDMyUyNTlGZW5iYXUlMjIlN0QlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMlN0cmElQzMlOUZlbmJhdSUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjI1MGM5NzhmNWEwOGY0MTRlYTZjMTlmYTg5ZDA3NTQyMCUyMiU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjI1NTlmYjdiNDhiMDQ5ODE4NTQxODUyMDBiNmQyYzdhJTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyJTJDJTIwJTIyJTJDJTIybWFya3MlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJtYXJrJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmJvbGQlMjIlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTdEJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMmVmZDM2ZDQyYjFhZTRjNWU4ZjEyOWY3ZjRmOGEzMjE4JTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIyaW5saW5lJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmxpbmslMjIlMkMlMjJpc1ZvaWQlMjIlM0FmYWxzZSUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlMjJyZWYlMjIlM0ElN0IlMjJraW5kJTIyJTNBJTIydXJsJTIyJTJDJTIydXJsJTIyJTNBJTIyaHR0cHMlM0ElMkYlMkZkZS53aWtpcGVkaWEub3JnJTJGd2lraSUyRldhc3NlcmJhdSUyMiU3RCU3RCUyQyUyMm5vZGVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyV2Fzc2VyYmF1JTIyJTJDJTIybWFya3MlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJtYXJrJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmJvbGQlMjIlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTdEJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjc4ZDIwZjc5YmVhMDQzMTJhN2NhYTAwNDc3NmIxNWJmJTIyJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyODAyNzRhMDIyYzIxNDI3ZWFkZTQxODM4ZTNlMTc1OGElMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJ0ZXh0JTIyJTJDJTIybGVhdmVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybGVhZiUyMiUyQyUyMnRleHQlMjIlM0ElMjIlMkMlMjAlMjIlMkMlMjJtYXJrcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMm1hcmslMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIyYm9sZCUyMiUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlN0QlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyMzY5MWY5NzY5Y2ZmNDUzMWI1NTdlODFkMWY1MjliODklMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJpbmxpbmUlMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIybGluayUyMiUyQyUyMmlzVm9pZCUyMiUzQWZhbHNlJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiUyMnJlZiUyMiUzQSU3QiUyMmtpbmQlMjIlM0ElMjJ1cmwlMjIlMkMlMjJ1cmwlMjIlM0ElMjJodHRwcyUzQSUyRiUyRmRlLndpa2lwZWRpYS5vcmclMkZ3aWtpJTJGR2VvdGVjaG5payUyMiU3RCU3RCUyQyUyMm5vZGVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyR2VvdGVjaG5payUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjJhNDYyNTg5ZjE2MmU0MzJkYWJlNDQ1ZWRkYzg2ZjJmMCUyMiU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjlhZGY4NWY2NWFiYjQ2OGVhMDE2NThjYTk3MWVjMmRkJTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyKSUyMGFscyUyMGF1Y2glMjBpbSUyMCUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjI4NjM0ZDZjYTg4Zjk0NjYzYmU0NmVkOTFkNDQyYzhjYiUyMiU3RCUyQyU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmlubGluZSUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJsaW5rJTIyJTJDJTIyaXNWb2lkJTIyJTNBZmFsc2UlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTIycmVmJTIyJTNBJTdCJTIya2luZCUyMiUzQSUyMnVybCUyMiUyQyUyMnVybCUyMiUzQSUyMmh0dHBzJTNBJTJGJTJGZGUud2lraXBlZGlhLm9yZyUyRndpa2klMkZGYWNpbGl0eW1hbmFnZW1lbnQlMjIlN0QlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMkZhY2lsaXR5bWFuYWdlbWVudCUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjIxNzc1OWNiZDhmNDM0NzQ2YWIwNjYyYzQ2YjU5Njc2OCUyMiU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjk1Yzk1MDUwNGNiNTQ5ZmNiZDk3ODBhMWUxYTc2MmM3JTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyJTIyJTJDJTIybWFya3MlMjIlM0ElNUIlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyYTA3YzgyZGYyMTVhNDljM2E0MGYwOTBlYTk1NDQyNmIlMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJpbmxpbmUlMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIybGluayUyMiUyQyUyMmlzVm9pZCUyMiUzQWZhbHNlJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiUyMnJlZiUyMiUzQSU3QiUyMmtpbmQlMjIlM0ElMjJ1cmwlMjIlMkMlMjJ1cmwlMjIlM0ElMjJodHRwcyUzQSUyRiUyRmRlLndpa2lwZWRpYS5vcmclMkZ3aWtpJTJGQnVpbGRpbmdfSW5mb3JtYXRpb25fTW9kZWxpbmclMjNjaXRlX25vdGUtMSUyMiU3RCU3RCUyQyUyMm5vZGVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyJTVCMSU1RCUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjIxNzdjYjA1ZjdkNTM0YmQwOTVhOGI1OTM3MWQwZjM2ZSUyMiU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjAyYjVmYjM0MzNkZDQwOTM5OGY2MmQwZWNlNzRjNGQyJTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyLiUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjIwYzNkMDFmMGI2NDY0MGVmYWRjMTA0MzZlYTRiMTAzZSUyMiU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjE3NjZhNTBiYzQ0ZDRhZjA4NWJkM2U0NDZiNjA3YjE0JTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIyYmxvY2slMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIycGFyYWdyYXBoJTIyJTJDJTIyaXNWb2lkJTIyJTNBZmFsc2UlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTJDJTIybm9kZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJ0ZXh0JTIyJTJDJTIybGVhdmVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybGVhZiUyMiUyQyUyMnRleHQlMjIlM0ElMjJEaWUlMjB2aWVsbGVpY2h0JTIwZ3J1bmRsZWdlbmRzdGUlMjB1bmQlMjB3aWNodGlnc3RlJTIwRmVzdHN0ZWxsdW5nJTIwaXN0JTJDJTIwZGFzcyUyMEJJTSUyMGtlaW5lJTIwU29mdHdhcmUlMjB1bmQlMjBrZWluJTIwV2Vya3pldWclMjBvZGVyJTIwZ2FyJTIwZWluZSUyMFJlaWhlJTIwdm9uJTIwV2Vya3pldWdlbiUyMGlzdC4lMjBCdWlsZGluZyUyMEluZm9ybWF0aW9uJTIwTW9kZWxpbmclMjB1bWZhc3N0JTIwZHJlaSUyMEhhdXB0YXNwZWt0ZSUzQSUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjI5MWQ3YjRiODhlZTRlZmE4OGE5YjdiNDc5YmUwZTAwJTIyJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyYmU1YjYyNWZhODAwNDcyODk0Mjc2NGJjMmExYzY1ZTIlMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJibG9jayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJwYXJhZ3JhcGglMjIlMkMlMjJpc1ZvaWQlMjIlM0FmYWxzZSUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMkVpbiUyMHNlbWFudGlzY2hlcyUyMERhdGVubW9kZWxsJTJDJTIwZGFzJTIwZHVyY2hhdXMlMjBhdXMlMjBtZWhyZXJlbiUyME1vZGVsbGVuJTIwYmVzdGVoZW4lMjBrYW5uJTJDJTIwZGllJTIwJUMzJUJDYmVyJTIwZWluJTIwUmVmZXJlbnptb2RlbGwlMjBtaXRlaW5hbmRlciUyMHZlcmtuJUMzJUJDcGZ0JTIwc2luZCUyMERlciUyME1vZGVsbGllcnVuZ3Nwcm96ZXNzJTJDJTIwZGVyJTIwc2ljaCUyMCVDMyVCQ2JlciUyMGwlQzMlQTRuZ2VyZSUyMFplaXRyJUMzJUE0dW1lJTIwZXJzdHJlY2tlbiUyMGthbm4lMjB1bmQlMjBhbiUyMGRlbSUyME1pdHdpcmtlbmRlJTIwdW5kJTIwTWl0YXJiZWl0ZXIlMjBhdXMlMjB2aWVsZW4lMjB2ZXJzY2hpZWRlbmVuJTIwQmVyZWljaGVuJTIwYmV0ZWlsaWd0JTIwc2luZCUyQyUyMHVuZCUyME1hbmFnZW1lbnQlMjBkZXMlMjBNb2RlbGxzJTNBJTIwZGllJTIwUGxhbnVuZyUyMHVuZCUyMEtvb3JkaW5hdGlvbiUyMHZvbiUyMERhdGVuLSUyMHVuZCUyMEluZm9ybWF0aW9uc2ZsJUMzJUJDc3NlbiUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjAwMTY3Y2M2ZTc5MDQ2ZWRiMmRiZWUwMDMwOWJhYmFlJTIyJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyN2I4NGVhMGViZTE1NDdkOGIxZDM3YmY1NDkyNGQ1ZGUlMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJibG9jayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJoZWFkaW5nLTElMjIlMkMlMjJpc1ZvaWQlMjIlM0FmYWxzZSUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMkluZHVzdHJ5JTIwRm91bmRhdGlvbiUyMENsYXNzZXMlMjIlMkMlMjJtYXJrcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMm1hcmslMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIyYm9sZCUyMiUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlN0QlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyZDI5MzYyNjk3NDgzNDMwODkwN2Y3NTgxMGM5OTM5YWElMjIlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjI2YWVjNmU3YTg3OWE0MmM1OWFiOTA2ODRkY2E2NjQ4MCUyMiU3RCUyQyU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmJsb2NrJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMnBhcmFncmFwaCUyMiUyQyUyMmlzVm9pZCUyMiUzQWZhbHNlJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCUyQyUyMm5vZGVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyRGllJTIwSW5kdXN0cnklMjBGb3VuZGF0aW9uJTIwQ2xhc3NlcyUyMHNpbmQlMjBlaW4lMjBvZmZlbmVyJTIwU3RhbmRhcmQlMjBpbSUyMEJhdXdlc2VuJTIwenVyJTIwZGlnaXRhbGVuJTIwQmVzY2hyZWlidW5nJTIwdm9uJTIwR2ViJUMzJUE0dWRlbW9kZWxsZW4uJTIwSW5kdXN0cnklMjBGb3VuZGF0aW9uJTIwQ2xhc3NlcyUyMChJRkMpLiUyMFNpZSUyMGhhYmVuJTIwSWhyZSUyMFd1cnplbG4lMjBpbSUyMElTTyUyMDEwMzAzJTIwc3RhbmRhcmQlMkMlMjBhYmVyJTIwYmFzaWVyZW4lMjBhdWYlMjBtaXR0ZS0xOTkwZXIlMjBKYWhyZSUyMGF1ZiUyMFNURVAlMkMlMjBTdGFuZGFyZCUyMGZvciUyMHRoZSUyMEV4Y2hhbmdlJTIwb2YlMjBQcm9kdWN0JTIwTW9kZWwlMjBEYXRhLiUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMmZmN2MwNTU5NDgyZTQ3NmU5M2NjYzIyNDY1OTAyMDRmJTIyJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyYzUwM2U2Y2RlMzdlNGMxN2EzM2Q0MTQxNzBiZGU0NTElMjIlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjIxMjFjMGRkMGRhZDM0N2NmOWVjMTM3MjZjMzA5MTUxNSUyMiU3RA=="><div class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1mlwlqe r-18u37iz r-1q142lx r-crgep1 r-qd89wu r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-xd6kpl r-tskmnb r-1yzf0co r-bnwqim r-417010" data-key="c503e6cde37e4c17a33d414170bde451"><div class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1ro0kt6 r-eqz5dr r-16y2uox r-1wbh5a2 r-crgep1 r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-bnwqim r-417010" data-block-content="c503e6cde37e4c17a33d414170bde451"><div class="css-901oao r-1nf4jbm r-gg6oyi r-ubezar r-16dba41 r-135wba7 r-fdjqy7 r-1xnzce8" dir="auto"><span data-key="ff7c0559482e476e93ccc2246590204f">Die <span class="glossary-term">Industry Foundation Classes</span> sind ein offener Standard im Bauwesen zur digitalen Beschreibung von Gebäudemodellen. Industry Foundation Classes (IFC). Sie haben Ihre Wurzeln im ISO 10303 standard, aber basieren auf mitte-1990er Jahre auf STEP, Standard for the Exchange of Product Model Data.</span></div> </div> </div> </div> </div> </div> </div> </div> </div> </div> </div> </div> <div dir="auto"><div data-slate-fragment="JTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIyZG9jdW1lbnQlMjIlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTJDJTIybm9kZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJibG9jayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJwYXJhZ3JhcGglMjIlMkMlMjJpc1ZvaWQlMjIlM0FmYWxzZSUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMkRhcyUyMEludGVybmV0JTIwZGVyJTIwRGluZ2UlMjAoSWREKSUyMChhdWNoJTNBJTIwJUUyJTgwJTlFQWxsZXNuZXR6JUUyJTgwJTlDJTNCJTVCMSU1RCUyMGVuZ2xpc2NoJTIwSW50ZXJuZXQlMjBvZiUyMFRoaW5ncyUyQyUyMEt1cnpmb3JtJTNBJTIwSW9UKSUyMGlzdCUyMGVpbiUyMFNhbW1lbGJlZ3JpZmYlMjBmJUMzJUJDciUyMFRlY2hub2xvZ2llbiUyMGVpbmVyJTIwZ2xvYmFsZW4lMjBJbmZyYXN0cnVrdHVyJTIwZGVyJTIwSW5mb3JtYXRpb25zZ2VzZWxsc2NoYWZ0ZW4lMkMlMjBkaWUlMjBlcyUyMGVybSVDMyVCNmdsaWNodCUyQyUyMHBoeXNpc2NoZSUyMHVuZCUyMHZpcnR1ZWxsZSUyME9iamVrdGUlMjBtaXRlaW5hbmRlciUyMHp1JTIwdmVybmV0emVuJTIwdW5kJTIwc2llJTIwZHVyY2glMjBJbmZvcm1hdGlvbnMtJTIwdW5kJTIwS29tbXVuaWthdGlvbnN0ZWNobmlrZW4lMjB6dXNhbW1lbmFyYmVpdGVuJTIwenUlMjBsYXNzZW4uJTVCMiU1RCU1QjMlNUQlNUI0JTVEJTIyJTJDJTIybWFya3MlMjIlM0ElNUIlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyZjFmZGI4NjA3YTA4NDJlMDhjYmZhZjU0ZjM0OTZhYzYlMjIlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjI1NDZlYjVhZWRlZDA0NTRmYTgyNWJmZjlmN2JjZWRiMSUyMiU3RCUyQyU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmJsb2NrJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMnBhcmFncmFwaCUyMiUyQyUyMmlzVm9pZCUyMiUzQWZhbHNlJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCUyQyUyMm5vZGVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyTWl0JTIwVGVjaG5vbG9naWVuJTIwZGVzJTIwJUUyJTgwJTlFSW50ZXJuZXRzJTIwZGVyJTIwRGluZ2UlRTIlODAlOUMlMjBpbXBsZW1lbnRpZXJ0ZSUyMEZ1bmt0aW9uZW4lMjBlcmxhdWJlbiUyMGRpZSUyMEludGVyYWt0aW9uJTIwendpc2NoZW4lMjBNZW5zY2glMjB1bmQlMjBoaWVyJUMzJUJDYmVyJTIwdmVybmV0enRlbiUyMGJlbGllYmlnZW4lMjBlbGVrdHJvbmlzY2hlbiUyMFN5c3RlbWVuJTIwc293aWUlMjB6d2lzY2hlbiUyMGRlbiUyMFN5c3RlbWVuJTIwYW4lMjBzaWNoLiUyMFNpZSUyMGslQzMlQjZubmVuJTIwZGFyJUMzJUJDYmVyJTIwaGluYXVzJTIwYXVjaCUyMGRlbiUyME1lbnNjaGVuJTIwYmVpJTIwc2VpbmVuJTIwVCVDMyVBNHRpZ2tlaXRlbiUyMHVudGVyc3QlQzMlQkN0emVuLiUyMERpZSUyMGltbWVyJTIwa2xlaW5lcmVuJTIwZWluZ2ViZXR0ZXRlbiUyMENvbXB1dGVyJTIwc29sbGVuJTIwTWVuc2NoZW4lMjB1bnRlcnN0JUMzJUJDdHplbiUyQyUyMG9obmUlMjBhYnp1bGVua2VuJTIwb2RlciUyMCVDMyVCQ2JlcmhhdXB0JTIwYXVmenVmYWxsZW4uJTIwU28lMjB3ZXJkZW4lMjB6LiUyMEIuJTIwbWluaWF0dXJpc2llcnRlJTIwQ29tcHV0ZXIlMkMlMjBzb2dlbmFubnRlJTIwV2VhcmFibGVzJTJDJTIwbWl0JTIwdW50ZXJzY2hpZWRsaWNoZW4lMjBTZW5zb3JlbiUyMGRpcmVrdCUyMGluJTIwS2xlaWR1bmdzc3QlQzMlQkNja2UlMjBlaW5nZWFyYmVpdGV0LiUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMmJmYTk4NzkxNTMzZTRhYzk5ZTFkMzg4ZmYxMTEyYWFiJTIyJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyNTEwODZjNjhjZDExNDgwYzkzOTkxZWYzZTdiODA1ZjUlMjIlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjIxMTU0MWYyM2MyYWU0MzJkOWQxMjY2ZjIyOWZhOGNhMSUyMiU3RA=="><div class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1mlwlqe r-18u37iz r-1q142lx r-crgep1 r-qd89wu r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-xd6kpl r-tskmnb r-1yzf0co r-bnwqim r-417010" data-key="51086c68cd11480c93991ef3e7b805f5"><div class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1ro0kt6 r-eqz5dr r-16y2uox r-1wbh5a2 r-crgep1 r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-bnwqim r-417010" data-block-content="51086c68cd11480c93991ef3e7b805f5"><div class="css-901oao r-1nf4jbm r-gg6oyi r-ubezar r-16dba41 r-135wba7 r-fdjqy7 r-1xnzce8" dir="auto"></div> <h1 id="chapter-33-section-4" class="section-header in-list zfa6a4e73acc7">11.4 – Digitale Prozessketten</h1> <p><img id="zfdad33baa618" class="in-list aligncenter wp-image-893 size-large" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/buildingInformationModelingLifecycle_wilo48493_1140x_1-1024x666.png" alt="" width="1024" height="666" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/buildingInformationModelingLifecycle_wilo48493_1140x_1-1024x666.png 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/buildingInformationModelingLifecycle_wilo48493_1140x_1-300x195.png 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/buildingInformationModelingLifecycle_wilo48493_1140x_1-768x500.png 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/buildingInformationModelingLifecycle_wilo48493_1140x_1-65x42.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/buildingInformationModelingLifecycle_wilo48493_1140x_1-225x146.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/buildingInformationModelingLifecycle_wilo48493_1140x_1-350x228.png 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/buildingInformationModelingLifecycle_wilo48493_1140x_1.png 1140w" title=""></p> </div> </div> </div> </div> <div data-slate-fragment="JTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIyZG9jdW1lbnQlMjIlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTJDJTIybm9kZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJibG9jayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJoZWFkaW5nLTElMjIlMkMlMjJpc1ZvaWQlMjIlM0FmYWxzZSUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMkRhdGVuJTJDJTIwSW5mb3JtYXRpb24lMkMlMjBXaXNzZW4lMkMlMjBXZWlzaGVpdCUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjJjODEwM2QyNDBhOTM0N2E0OGE1ZTg4NzY1OTVjNjA1NSUyMiU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMmJkZTUzOGZkNDFiYzRjYzA5NGI3Yzg2YWRjMjEyYjU0JTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIyYmxvY2slMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIycGFyYWdyYXBoJTIyJTJDJTIyaXNWb2lkJTIyJTNBZmFsc2UlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTJDJTIybm9kZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJ0ZXh0JTIyJTJDJTIybGVhdmVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybGVhZiUyMiUyQyUyMnRleHQlMjIlM0ElMjJUaGUlMjBESUtXJTIwcHlyYW1pZCUyQyUyMGFsc28lMjBrbm93biUyMHZhcmlvdXNseSUyMGFzJTIwdGhlJTIwRElLVyUyMGhpZXJhcmNoeSUyQyUyMHdpc2RvbSUyMGhpZXJhcmNoeSUyQyUyMGtub3dsZWRnZSUyMGhpZXJhcmNoeSUyQyUyMGluZm9ybWF0aW9uJTIwaGllcmFyY2h5JTJDJTIwaW5mb3JtYXRpb24lMjBweXJhbWlkJTJDJTIwYW5kJTIwdGhlJTIwZGF0YSUyMHB5cmFtaWQlMkMlMjIlMkMlMjJtYXJrcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMm1hcmslMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIyYm9sZCUyMiUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlN0QlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyZDNiM2I5M2U5YmYyNDRkZDk0YmFlYTIxYTA3NjFjYjIlMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJpbmxpbmUlMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIybGluayUyMiUyQyUyMmlzVm9pZCUyMiUzQWZhbHNlJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiUyMnJlZiUyMiUzQSU3QiUyMmtpbmQlMjIlM0ElMjJ1cmwlMjIlMkMlMjJ1cmwlMjIlM0ElMjJodHRwcyUzQSUyRiUyRmVuLndpa2lwZWRpYS5vcmclMkZ3aWtpJTJGRElLV19weXJhbWlkJTIzY2l0ZV9ub3RlLVJvd2xleS0xJTIyJTdEJTdEJTJDJTIybm9kZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJ0ZXh0JTIyJTJDJTIybGVhdmVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybGVhZiUyMiUyQyUyMnRleHQlMjIlM0ElMjIlNUIxJTVEJTIyJTJDJTIybWFya3MlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJtYXJrJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmJvbGQlMjIlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTdEJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMmVlYjIzYmEwMzAzZDQwOWZhNWUyNTc5ZGU5ZGU2MThjJTIyJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyODFlMjRjYzE4Y2QzNDBkMzhmNDZkNmI3MDExM2NjYTIlMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJ0ZXh0JTIyJTJDJTIybGVhdmVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybGVhZiUyMiUyQyUyMnRleHQlMjIlM0ElMjIlMjByZWZlcnMlMjBsb29zZWx5JTIwdG8lMjBhJTIwY2xhc3MlMjBvZiUyMG1vZGVscyUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjIwYjA4Mjg0ZGM1MzQ0N2VmODkyNGE4NzJlODEyY2RiOCUyMiU3RCUyQyU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmlubGluZSUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJsaW5rJTIyJTJDJTIyaXNWb2lkJTIyJTNBZmFsc2UlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTIycmVmJTIyJTNBJTdCJTIya2luZCUyMiUzQSUyMnVybCUyMiUyQyUyMnVybCUyMiUzQSUyMmh0dHBzJTNBJTJGJTJGZW4ud2lraXBlZGlhLm9yZyUyRndpa2klMkZESUtXX3B5cmFtaWQlMjNjaXRlX25vdGUtWmlucy0yJTIyJTdEJTdEJTJDJTIybm9kZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJ0ZXh0JTIyJTJDJTIybGVhdmVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybGVhZiUyMiUyQyUyMnRleHQlMjIlM0ElMjIlNUIyJTVEJTIyJTJDJTIybWFya3MlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJtYXJrJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmJvbGQlMjIlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTdEJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjc2NGYzYmU3MGUyMzQzMTM4ZGIwNzllODBlZjNhMTU5JTIyJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyMzJlMzNjZTMxZjc4NDI5N2I0MDczMDViZmExOThkMWMlMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJ0ZXh0JTIyJTJDJTIybGVhdmVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybGVhZiUyMiUyQyUyMnRleHQlMjIlM0ElMjIlMjBmb3IlMjByZXByZXNlbnRpbmclMjBwdXJwb3J0ZWQlMjAlMjIlMkMlMjJtYXJrcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMm1hcmslMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIyYm9sZCUyMiUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlN0QlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyZjcxZmZkNzZjYTZjNGEwN2JjZDc0ZjBjODRhMmUxYWIlMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJpbmxpbmUlMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIybGluayUyMiUyQyUyMmlzVm9pZCUyMiUzQWZhbHNlJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiUyMnJlZiUyMiUzQSU3QiUyMmtpbmQlMjIlM0ElMjJ1cmwlMjIlMkMlMjJ1cmwlMjIlM0ElMjJodHRwcyUzQSUyRiUyRmVuLndpa2lwZWRpYS5vcmclMkZ3aWtpJTJGU3RydWN0dXJhbCUyMiU3RCU3RCUyQyUyMm5vZGVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyc3RydWN0dXJhbCUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjIxZjQ5MGNiODNmZjk0Y2FhOGY4ZjM0ODMwZWEwMGQyNCUyMiU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjAxZmFkYjA2MTZhNjQ2YThhYjE4OTRmYWFjOTNlYmU0JTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyJTIwYW5kJTJGb3IlMjAlMjIlMkMlMjJtYXJrcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMm1hcmslMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIyYm9sZCUyMiUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlN0QlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyMGVhZjNjZWE3NmY0NDMxNGEyZTJkY2M0MDk4NTAyYmYlMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJpbmxpbmUlMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIybGluayUyMiUyQyUyMmlzVm9pZCUyMiUzQWZhbHNlJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiUyMnJlZiUyMiUzQSU3QiUyMmtpbmQlMjIlM0ElMjJ1cmwlMjIlMkMlMjJ1cmwlMjIlM0ElMjJodHRwcyUzQSUyRiUyRmVuLndpa2lwZWRpYS5vcmclMkZ3aWtpJTJGRnVuY3Rpb25fbW9kZWwlMjIlN0QlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMmZ1bmN0aW9uYWwlMjIlMkMlMjJtYXJrcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMm1hcmslMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIyYm9sZCUyMiUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlN0QlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyNzYyMjVhYmJlYWM4NGUzZjlmNGY2YmEzYmZmYjUxODYlMjIlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjIxZGI5MjM2ZDlhMTA0NWI3YTVlYzdlMmY4ODdmMDkwNyUyMiU3RCUyQyU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMiUyMHJlbGF0aW9uc2hpcHMlMjBiZXR3ZWVuJTIwZGF0YSUyQyUyMGluZm9ybWF0aW9uJTJDJTIwa25vd2xlZGdlJTJDJTIwYW5kJTIwd2lzZG9tLiUyMCU1QyUyMlR5cGljYWxseSUyMGluZm9ybWF0aW9uJTIwaXMlMjBkZWZpbmVkJTIwaW4lMjB0ZXJtcyUyMG9mJTIwZGF0YSUyQyUyMGtub3dsZWRnZSUyMGluJTIwdGVybXMlMjBvZiUyMGluZm9ybWF0aW9uJTJDJTIwYW5kJTIwd2lzZG9tJTIwaW4lMjB0ZXJtcyUyMG9mJTIwa25vd2xlZGdlJTVDJTIyLiUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjJkNDlhOGI1MDA1OGI0YmQwYjcxZjE1MDM3YTg0YTIwMSUyMiU3RCUyQyU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmlubGluZSUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJsaW5rJTIyJTJDJTIyaXNWb2lkJTIyJTNBZmFsc2UlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTIycmVmJTIyJTNBJTdCJTIya2luZCUyMiUzQSUyMnVybCUyMiUyQyUyMnVybCUyMiUzQSUyMmh0dHBzJTNBJTJGJTJGZW4ud2lraXBlZGlhLm9yZyUyRndpa2klMkZESUtXX3B5cmFtaWQlMjNjaXRlX25vdGUtUm93bGV5LTElMjIlN0QlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMiU1QjElNUQlMjIlMkMlMjJtYXJrcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMm1hcmslMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIyYm9sZCUyMiUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlN0QlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyY2NiYjJmNzUxZDY5NDUzYjhmNDYyNGE0ZjQ0YWQ0ODYlMjIlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjJjOTM5NTRkYzQyNmI0MzFlYTU5YWYyMGFiMzY2NWI2ZSUyMiU3RCUyQyU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMiUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMmY2NDY1YzBjOTlmYTQ2OTc4ZTdhZDAzYThjOWY1MzExJTIyJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyMjllNzJkYjk2MjJiNGE4NGEyYTYyMTc0Y2YyYWJkOGUlMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJibG9jayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJwYXJhZ3JhcGglMjIlMkMlMjJpc1ZvaWQlMjIlM0FmYWxzZSUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMk5hY2hyaWNodCUyMCUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjRmZDYzZDFkNmViZTQ4OGJiNDRiODZhNWNhZDc4YmI5JTIyJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyZWE1NTdiZGFkOGQ0NGViOGFlNDU4YWQ3ZWI4YTY1ODMlMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJibG9jayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJwYXJhZ3JhcGglMjIlMkMlMjJpc1ZvaWQlMjIlM0FmYWxzZSUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMkluZm9ybWF0aW9uJTIwd2lyZCUyMGF1Y2glMjBzeW5vbnltJTIwZiVDMyVCQ3IlMjBOYWNocmljaHQlMkMlMjBBdXNrdW5mdCUyQyUyMEJlbGVocnVuZyUyQyUyMEF1ZmtsJUMzJUE0cnVuZyUyMHZlcndlbmRldCUyQyUyMGRpZSUyMGFiZXIlMjBpLiUyMGUuJTIwUy4lMjBudXIlMjBkaWUlMjAlRTIlODAlOUVUciVDMyVBNGdlciUyMHZvbiUyMEluZm9ybWF0aW9uZW4lRTIlODAlOUMlMkMlMjBuaWNodCUyMGRpZSUyMEluZm9ybWF0aW9uJTIwc2VsYnN0JTIwc2luZC4lMjBLb21tdW5pa2F0aW9uJTIwRGllJTIwS29tbXVuaXppZXJiYXJrZWl0JTIwZ2lsdCUyMGFscyUyMGVpbmUlMjB3ZXNlbnRsaWNoZSUyMEVpZ2Vuc2NoYWZ0JTIwdm9uJTIwSW5mb3JtYXRpb24lMkMlMjB1bmQlMjBqZWdsaWNoZSUyMEtvbW11bmlrYXRpb24lMjBzZXR6dCUyMEluZm9ybWF0aW9uJTIwdm9yYXVzLiUyMCUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjBlZmY4OGViMzQxYjQ5NjM5MTAwMTE5MmJkM2RiMzU5JTIyJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyYjMzZjQ0YmNjOTdiNDJkNjk5YTQ2MjE5OTE3ZmY0OTklMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJibG9jayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJwYXJhZ3JhcGglMjIlMkMlMjJpc1ZvaWQlMjIlM0FmYWxzZSUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMkRhdGVuJTIwJTIyJTJDJTIybWFya3MlMjIlM0ElNUIlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyYjYwZjBhYjNkNjIyNGU1ZmE3ZDEyMGZjMmU4ODE4MzElMjIlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjI3NTAyZmJhZDcyZjI0NmRhYjhlY2U2ZmZlYmUzNzZjMyUyMiU3RCUyQyU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmJsb2NrJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMnBhcmFncmFwaCUyMiUyQyUyMmlzVm9pZCUyMiUzQWZhbHNlJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCUyQyUyMm5vZGVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyRGF0ZW4lMjBzaW5kJTIwbnVyJTIwRGFyc3RlbGx1bmdlbiUyRkFuZ2FiZW4lMjAlQzMlQkNiZXIlMjBTYWNodmVyaGFsdGUlMjB1bmQlMjBWb3JnJUMzJUE0bmdlJTJDJTIwZGllJTIwaW4lMjBkZXIlMjBGb3JtJTIwYmVzdGltbXRlciUyMFplaWNoZW4lMkZTeW1ib2xlJTIwYXVmJTIwYmVzdGltbXRlbiUyMERhdGVudHIlQzMlQTRnZXJuJTIwZXhpc3RpZXJlbi4lMjBBdXMlMjBpaG5lbiUyMGthbm4lMjAoYmVpJTIwTWVuc2NoZW4lMjBkdXJjaCUyMGtvZ25pdGl2ZSUyMFQlQzMlQTR0aWdrZWl0ZW4lMjBkZXMlMjBFbXBmJUMzJUE0bmdlcnMpJTIwJUUyJTgwJTlFSW5mb3JtYXRpb24lRTIlODAlOUMlMjB3ZXJkZW4lMkMlMjB6d2Vja2Jlem9nZW5lcyUyMFdpc3NlbiUyQyUyMGRhcyUyMG1hbiUyMGJlaW0lMjBIYW5kZWxuJTIwaW0lMjBIaW5ibGljayUyMGF1ZiUyMGdlc2V0enRlJTIwWmllbGUlMjBiZW4lQzMlQjZ0aWd0LiUyMCUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjNhNzBlZTcwMzczNjRlYjdhZWZlYmFmMjVjNTE3YWEzJTIyJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyYTJiYTQyZmE2YmJkNDQzY2I2YjA2ZWY0MGRlY2IzMmQlMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJibG9jayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJwYXJhZ3JhcGglMjIlMkMlMjJpc1ZvaWQlMjIlM0FmYWxzZSUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMldpc3NlbiUyMCUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjgxNjI5MGY2OTFlOTRkN2E5MDhhYTZiMzg0NjcwZDdjJTIyJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyZjYzYWI1MjBjNmM2NDIxZWI2NTcxZTFmZDI2ODdiMTklMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJibG9jayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJwYXJhZ3JhcGglMjIlMkMlMjJpc1ZvaWQlMjIlM0FmYWxzZSUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMkRlciUyMEJlZ3JpZmYlMjBkZXIlMjBJbmZvcm1hdGlvbiUyMGlzdCUyMGVuZyUyMHZlcmtuJUMzJUJDcGZ0JTIwbWl0JTIwRnJhZ2VzdGVsbHVuZ2VuJTIwaW0lMjBUaGVtZW5rb21wbGV4JTIwV2lzc2VuLiUyMERhenUlMjBnZWglQzMlQjZydCUyMGluc2Jlc29uZGVyZSUyMGRhcyUyMFByb2JsZW0lMjBkZXIlMjBEZWZpbml0aW9uJTIwdm9uJTIwS29tcGxleGl0JUMzJUE0dC4lMjBXZWl0ZXJoaW4lMjB6JUMzJUE0aGxlbiUyMGhpZXJ6dSUyMEJldHJhY2h0dW5nZW4lMjAlQzMlQkNiZXIlMjBkZW4lMjBVbnRlcnNjaGllZCUyMHp3aXNjaGVuJTIwWnVmYWxsJTIwdW5kJTIwT3JkbnVuZyUyMHNvd2llJTIwZGVyJTIwQmVncmlmZiUyMGRlciUyMFVudGVyc2NoZWlkYmFya2VpdCUyMHVuZCUyMGRlciUyMFJlbGV2YW56LiUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjdmYzEwZmNjZjk4ODQzM2JhZDJhZDkyODM3NTUwZTJiJTIyJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyZjg5NTUzYzRiMjMyNDZjOTg2NDU1YjU5M2Q0OGQxODUlMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJibG9jayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJoZWFkaW5nLTElMjIlMkMlMjJpc1ZvaWQlMjIlM0FmYWxzZSUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMk9udG9sb2dpZSUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjhjOGNiMmU0OThmNDQ0OGJiYmIzZTRlMjdkOGM2MDRiJTIyJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyMmY3MWFlOWE5MmI1NDA2ZmJlNGZhOThmNWQ4MDJkNWQlMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJibG9jayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJwYXJhZ3JhcGglMjIlMkMlMjJpc1ZvaWQlMjIlM0FmYWxzZSUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMkRpZSUyME9udG9sb2dpZSUyMChpbSUyMDE2LiUyMEphaHJodW5kZXJ0JTIwYWxzJTIwZ3JpZWNoaXNjaCUyMCVFMSVCRCU4MCVDRSVCRCVDRiU4NCVDRSVCRiVDRSVCQiVDRSVCRiVDRSVCMyVDRSVBRiVDRSVCMSUyMG9udG9sb2clQzMlQURhJTIwZ2ViaWxkZXQlMjBhdXMlMjAlMjIlMkMlMjJtYXJrcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMm1hcmslMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIyYm9sZCUyMiUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlN0QlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyYWYwYzBlNGRiZDg5NDFhNWE1Y2ZmODY2ODRmMWFhMjMlMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJpbmxpbmUlMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIybGluayUyMiUyQyUyMmlzVm9pZCUyMiUzQWZhbHNlJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiUyMnJlZiUyMiUzQSU3QiUyMmtpbmQlMjIlM0ElMjJ1cmwlMjIlMkMlMjJ1cmwlMjIlM0ElMjJodHRwcyUzQSUyRiUyRmRlLndpa2lwZWRpYS5vcmclMkZ3aWtpJTJGQWx0Z3JpZWNoaXNjaGVfU3ByYWNoZSUyMiU3RCU3RCUyQyUyMm5vZGVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyYWx0Z3JpZWNoaXNjaCUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjJiNDQ3YzFlMjljMGI0MGQ5YTA1ODA1NDQ2N2NiNzk5MyUyMiU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjJjNTNkM2RiYTgxZDQwNzViYTU5NGJlNDRiZTQ4NzY2JTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyJTIwJUUxJUJEJTg0JUNFJUJEJTIwJUMzJUIzbiUyMCVFMiU4MCU5QXNlaWVuZCVFMiU4MCU5OCUyMGJ6dy4lMjAlMjIlMkMlMjJtYXJrcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMm1hcmslMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIyYm9sZCUyMiUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlN0QlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyZmEyMjE1Y2UyNmFjNDA5MjhlNzAxMWY1ZTc0Yjg2NmMlMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJpbmxpbmUlMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIybGluayUyMiUyQyUyMmlzVm9pZCUyMiUzQWZhbHNlJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiUyMnJlZiUyMiUzQSU3QiUyMmtpbmQlMjIlM0ElMjJ1cmwlMjIlMkMlMjJ1cmwlMjIlM0ElMjJodHRwcyUzQSUyRiUyRmRlLndpa2lwZWRpYS5vcmclMkZ3aWtpJTJGQWx0Z3JpZWNoaXNjaGVfU3ByYWNoZSUyMiU3RCU3RCUyQyUyMm5vZGVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyYWx0Z3JpZWNoaXNjaCUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjIxNzlkZDAwMDgwMGU0ZTUwYjdmODk5MGM2YzFmMDM0NSUyMiU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjlmYzgyZjQ1ZmFlNTQ5OGFhZGE4MWU3NjU4MDg5OGM5JTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyJTIwJUNGJTg0JUUxJUJEJUI4JTIwJUUxJUJEJTg0JUNFJUJEJTIwJUUyJTgwJTlBZGFzJTIwU2VpbiVFMiU4MCU5OCUyMHVuZCUyMCVDRSVCQiVDRiU4QyVDRSVCMyVDRSVCRiVDRiU4MiUyMGwlQzMlQjNnb3MlMjAlRTIlODAlOUFMZWhyZSVFMiU4MCU5OCUyQyUyMGFsc28lMjAlRTIlODAlOUFMZWhyZSUyMHZvbSUyMFNlaWVuZGVuJUUyJTgwJTk4JTIwYnp3LiUyMCVFMiU4MCU5QUxlaHJlJTIwZGVzJTIwU2VpbnMlRTIlODAlOTgpJTIwaXN0JTIwZWluZSUyMCUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjI1OWY3ZjU4OGVhZTU0ZmM4OWRmNzUxZDNiYTU4NGE2YSUyMiU3RCUyQyU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmlubGluZSUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJsaW5rJTIyJTJDJTIyaXNWb2lkJTIyJTNBZmFsc2UlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTIycmVmJTIyJTNBJTdCJTIya2luZCUyMiUzQSUyMnVybCUyMiUyQyUyMnVybCUyMiUzQSUyMmh0dHBzJTNBJTJGJTJGZGUud2lraXBlZGlhLm9yZyUyRndpa2klMkZFaW56ZWx3aXNzZW5zY2hhZnQlMjIlN0QlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMkRpc3ppcGxpbiUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjI2MzczYThmMjI0Nzg0YzkwYmJlOTViYzBmMjZhNWQyZiUyMiU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjIxNmY0NTYzMDllOTRhMTJhNjg1M2Y5MjlmNWI4OTU5JTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyJTIwZGVyJTIwKHRoZW9yZXRpc2NoZW4pJTIwJTIyJTJDJTIybWFya3MlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJtYXJrJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmJvbGQlMjIlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTdEJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjg2ZDkyMTkxNTA3ODQyMWZhMjdmYTdkNWFlMzdhNjM2JTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIyaW5saW5lJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmxpbmslMjIlMkMlMjJpc1ZvaWQlMjIlM0FmYWxzZSUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlMjJyZWYlMjIlM0ElN0IlMjJraW5kJTIyJTNBJTIydXJsJTIyJTJDJTIydXJsJTIyJTNBJTIyaHR0cHMlM0ElMkYlMkZkZS53aWtpcGVkaWEub3JnJTJGd2lraSUyRlBoaWxvc29waGllJTIyJTdEJTdEJTJDJTIybm9kZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJ0ZXh0JTIyJTJDJTIybGVhdmVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybGVhZiUyMiUyQyUyMnRleHQlMjIlM0ElMjJQaGlsb3NvcGhpZSUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjJiYThmMDQzNzc3MDg0OGYwOTk5NDc3MWM3NWY1ZjI5OSUyMiU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjdkMGIyNThlZDhmMTRmNmU5ZTJmMjk2M2JjOGE2NGZjJTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyJTJDJTIwZGllJTIwc2ljaCUyMG1pdCUyMGRlciUyMEVpbnRlaWx1bmclMjBkZXMlMjBTZWllbmRlbiUyMHVuZCUyMGRlbiUyMEdydW5kc3RydWt0dXJlbiUyMGRlciUyMCUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjI0NGUwM2U0MmE3MzY0YmRkOTVhM2Y1M2Y4MWVmZTI1NyUyMiU3RCUyQyU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmlubGluZSUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJsaW5rJTIyJTJDJTIyaXNWb2lkJTIyJTNBZmFsc2UlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTIycmVmJTIyJTNBJTdCJTIya2luZCUyMiUzQSUyMnVybCUyMiUyQyUyMnVybCUyMiUzQSUyMmh0dHBzJTNBJTJGJTJGZGUud2lraXBlZGlhLm9yZyUyRndpa2klMkZXaXJrbGljaGtlaXQlMjIlN0QlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMldpcmtsaWNoa2VpdCUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjI5YTgzNjkzOWY5Yjg0OWE0ODU1ODJhMGFlM2QwOTcwMSUyMiU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjk0Y2M5MDViZTU5YjQwNDI5MjU4NGFiOTlkMDhkMzdjJTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyJTIwYmVmYXNzdCUyQyUyMHouJTIwQi4lMjBtaXQlMjBCZWdyaWZmZW4lMjB3aWUlMjAlMjIlMkMlMjJtYXJrcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMm1hcmslMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIyYm9sZCUyMiUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlN0QlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyMDU5NzA0ZTA0Nzg0NDg0Yzg3ZmY4M2UwYmM5MDMzYjklMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJpbmxpbmUlMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIybGluayUyMiUyQyUyMmlzVm9pZCUyMiUzQWZhbHNlJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiUyMnJlZiUyMiUzQSU3QiUyMmtpbmQlMjIlM0ElMjJ1cmwlMjIlMkMlMjJ1cmwlMjIlM0ElMjJodHRwcyUzQSUyRiUyRmRlLndpa2lwZWRpYS5vcmclMkZ3aWtpJTJGRXhpc3RlbnolMjIlN0QlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMkV4aXN0ZW56JTIyJTJDJTIybWFya3MlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJtYXJrJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmJvbGQlMjIlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTdEJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjkxMDQxMTgxNjQ1MzRkYmRiMjM4ZjkzMDM3NDc3YzgzJTIyJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyMDE2NTQyODYyMDdkNDdjNzg4MGI1ZmI4MzU1NDk0NDQlMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJ0ZXh0JTIyJTJDJTIybGVhdmVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybGVhZiUyMiUyQyUyMnRleHQlMjIlM0ElMjIlMkMlMjAlMjIlMkMlMjJtYXJrcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMm1hcmslMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIyYm9sZCUyMiUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlN0QlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyNmM5ZjU4YjdlOWJiNDllNWJhMTFjNzQyOWY4NzgyOTQlMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJpbmxpbmUlMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIybGluayUyMiUyQyUyMmlzVm9pZCUyMiUzQWZhbHNlJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiUyMnJlZiUyMiUzQSU3QiUyMmtpbmQlMjIlM0ElMjJ1cmwlMjIlMkMlMjJ1cmwlMjIlM0ElMjJodHRwcyUzQSUyRiUyRmRlLndpa2lwZWRpYS5vcmclMkZ3aWtpJTJGU2VpbiUyMiU3RCU3RCUyQyUyMm5vZGVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyU2VpbiUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjJhZTY5ZmJkZWNiMjc0YjBjOTViZmE5ZTM0ZDIzYzljZiUyMiU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMmFlMjgzMjRhYTY2NTQ3ZDNhYjVjNDVkNTA5Y2ViNzE3JTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyJTJDJTIwJTIyJTJDJTIybWFya3MlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJtYXJrJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmJvbGQlMjIlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTdEJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMmMwZmY2N2NkZTFlYjRhY2I4ZTE5YjA3Mzk4N2E3ZWYxJTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIyaW5saW5lJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmxpbmslMjIlMkMlMjJpc1ZvaWQlMjIlM0FmYWxzZSUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlMjJyZWYlMjIlM0ElN0IlMjJraW5kJTIyJTNBJTIydXJsJTIyJTJDJTIydXJsJTIyJTNBJTIyaHR0cHMlM0ElMkYlMkZkZS53aWtpcGVkaWEub3JnJTJGd2lraSUyRldlcmRlbl8oUGhpbG9zb3BoaWUpJTIyJTdEJTdEJTJDJTIybm9kZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJ0ZXh0JTIyJTJDJTIybGVhdmVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybGVhZiUyMiUyQyUyMnRleHQlMjIlM0ElMjJXZXJkZW4lMjIlMkMlMjJtYXJrcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMm1hcmslMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIyYm9sZCUyMiUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlN0QlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyNWIzYzM2MDlmYjhiNDI2YWFhODRlNzY3MGY2MWVkZmUlMjIlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjI4NWY4ZDMzMDAwYjk0ODVkYTZhYTJjM2YwYmEyODlkMiUyMiU3RCUyQyU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMiUyMHVuZCUyMCUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjI1MTYwMTUwYjk5MjA0ZWU3OGI0NmJkMzQwZDUxYTY2ZSUyMiU3RCUyQyU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmlubGluZSUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJsaW5rJTIyJTJDJTIyaXNWb2lkJTIyJTNBZmFsc2UlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTIycmVmJTIyJTNBJTdCJTIya2luZCUyMiUzQSUyMnVybCUyMiUyQyUyMnVybCUyMiUzQSUyMmh0dHBzJTNBJTJGJTJGZGUud2lraXBlZGlhLm9yZyUyRndpa2klMkZSZWFsaXQlMjVDMyUyNUE0dCUyMiU3RCU3RCUyQyUyMm5vZGVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyUmVhbGl0JUMzJUE0dCUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjIwNTBlOTFlZGYzMjQ0NDdkODAwMDcyZWIzMjBmODQyMSUyMiU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMmJhYjc4OGM2ZWEzNzQ1ZTI4NDYwZTVkZjIwZGU3MmJjJTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyLiUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjJlNmQ3MjVlYTAxZDM0MmRlYmQxYmY5NTlkMTVkYWM0ZCUyMiU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjYwMWQ4YmE0MTk2NjRhYTM5YWJmNjE4ODk3Njc5MGUyJTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIyYmxvY2slMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIyaGVhZGluZy0xJTIyJTJDJTIyaXNWb2lkJTIyJTNBZmFsc2UlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTJDJTIybm9kZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJ0ZXh0JTIyJTJDJTIybGVhdmVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybGVhZiUyMiUyQyUyMnRleHQlMjIlM0ElMjJTZW1hbnRpayUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjI1ZDk4NjJjZDkxYjQ0YzVkYWZmZTE3NjEyZjQ1OTM2ZCUyMiU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjZlZjU1MjRiYjAyODRmOWE4NmUxM2IyNzI0MWQ1NTRjJTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIyYmxvY2slMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIycGFyYWdyYXBoJTIyJTJDJTIyaXNWb2lkJTIyJTNBZmFsc2UlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTJDJTIybm9kZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJ0ZXh0JTIyJTJDJTIybGVhdmVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybGVhZiUyMiUyQyUyMnRleHQlMjIlM0ElMjJTZW1hbnRpayUyMCh2b24lMjBhbHRncmllY2hpc2NoJTIwJUNGJTgzJUNFJUI3JUNFJUJDJUNFJUIxJUNFJUFGJUNFJUJEJUNFJUI1JUNFJUI5JUNFJUJEJTIwcyVDNCU5M21hJUMzJUFEbmVpbiUyQyUyMGRldXRzY2glMjAlRTIlODAlOUFiZXplaWNobmVuJTJDJTIwZWluJTIwWmVpY2hlbiUyMGdlYmVuJUUyJTgwJTk4KSUyQyUyMGF1Y2glMjBCZWRldXR1bmdzbGVocmUlMkMlMjBuZW5udCUyMG1hbiUyMGRpZSUyMFRoZW9yaWUlMjBvZGVyJTIwV2lzc2Vuc2NoYWZ0JTIwdm9uJTIwZGVyJTIwQmVkZXV0dW5nJTIwZGVyJTIwWmVpY2hlbi4lMjBaZWljaGVuJTIwayVDMyVCNm5uZW4lMjBoaWVyYmVpJTIwYmVsaWViaWdlJTIwU3ltYm9sZSUyMHNlaW4lMkMlMjBpbnNiZXNvbmRlcmUlMjBhYmVyJTIwYXVjaCUyMFMlQzMlQTR0emUlMkMlMjBTYXR6dGVpbGUlMkMlMjBXJUMzJUI2cnRlciUyMG9kZXIlMjBXb3J0dGVpbGUuJTIwU293ZWl0JTIwc2ljaCUyMGRpZSUyMFNlbWFudGlrJTIwbWl0JTIwWmVpY2hlbiUyMGFsbGVyJTIwQXJ0JTIwYmVmYXNzdCUyQyUyMGlzdCUyMHNpZSUyMGVpbiUyMFRlaWxiZXJlaWNoJTIwZGVyJTIwU2VtaW90aWsuJTIwU29mZXJuJTIwc2llJTIwc2ljaCUyMGFsbGVpbiUyMG1pdCUyMHNwcmFjaGxpY2hlbiUyMFplaWNoZW4lMjBiZWZhc3N0JTJDJTIwaXN0JTIwc2llJTIwZWluZSUyMFRlaWxkaXN6aXBsaW4lMjBkZXIlMjBMaW5ndWlzdGlrLiUyMEFsbGdlbWVpbnNwcmFjaGxpY2glMjB3aXJkJTIwdW50ZXIlMjBTZW1hbnRpayUyMGF1Y2glMjBlaW5mYWNoJTIwZGllJTIwQmVkZXV0dW5nJTIwZWluZXMlMjBiZXN0aW1tdGVuJTIwV29ydGVzJTJDJTIwU2F0emVzJTIwb2RlciUyMFRleHRlcyUyMHZlcnN0YW5kZW4uJTVCMSU1RCUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjQzNjA4MDI2YjU2NDQzOTVhNTEwOGZhN2U2ZDFlYTY4JTIyJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyMzhkYTk3ODM1NGQ2NGY3OGI0M2E5YjQzNTQyYWEwMGQlMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJibG9jayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJoZWFkaW5nLTElMjIlMkMlMjJpc1ZvaWQlMjIlM0FmYWxzZSUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMkRpZ2l0YWxlJTIwRGF0ZW5zdHJ1a3R1cmVuJTIyJTJDJTIybWFya3MlMjIlM0ElNUIlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyOWY4ZmJjNjA5ZTk5NGQxZTg1MTVmNDk5ZGJhNjNlNGQlMjIlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjJlZDIzZTM3MTRlZDk0MjAyYjgzMmQwZWYwZDljN2ZlNSUyMiU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjZjYzEzMzY2NjE3NzRmZGJiM2NkODBhYmI3NWJkMzMzJTIyJTdE"><div class="css-1dbjc4n r-1aerykh r-5kkj8d r-11c0sde r-95jzfe"><div class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1mlwlqe r-18u37iz r-1q142lx r-crgep1 r-qd89wu r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-xd6kpl r-1ygmrgt r-1yzf0co r-bnwqim r-417010" data-key="ed23e3714ed94202b832d0ef0d9c7fe5"><div class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1ro0kt6 r-eqz5dr r-16y2uox r-1wbh5a2 r-crgep1 r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-bnwqim r-417010" data-block-content="ed23e3714ed94202b832d0ef0d9c7fe5"><div data-slate-fragment="JTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIyZG9jdW1lbnQlMjIlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTJDJTIybm9kZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJibG9jayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJoZWFkaW5nLTElMjIlMkMlMjJpc1ZvaWQlMjIlM0FmYWxzZSUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMlRoZW9yZXRpc2NoZSUyMEdydW5kbGFnZW4lMjIlMkMlMjJtYXJrcyUyMiUzQSU1QiU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjI1NjNhODRmNDRiY2Q0YTg4OGE3ZThmYzk2ZTQ4ZjcyZSUyMiU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMmFlYTA5NTEzNzYwOTRlNTNiN2E0ZTViNzY0YzgwYmNkJTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIyYmxvY2slMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIyaGVhZGluZy0xJTIyJTJDJTIyaXNWb2lkJTIyJTNBZmFsc2UlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTJDJTIybm9kZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJ0ZXh0JTIyJTJDJTIybGVhdmVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybGVhZiUyMiUyQyUyMnRleHQlMjIlM0ElMjJFbnR3aWNrbHVuZ2VuJTIyJTJDJTIybWFya3MlMjIlM0ElNUIlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyYzBkOTAyMWFmZjdmNGQwZDkxN2FhM2JhM2U5MzEyNmQlMjIlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjI0ODBhMzA4M2QyZjE0OTY4OGQ5NTA0Mjk2MzYyODk4NSUyMiU3RCUyQyU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmJsb2NrJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmhlYWRpbmctMSUyMiUyQyUyMmlzVm9pZCUyMiUzQWZhbHNlJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCUyQyUyMm5vZGVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyUGh5c2lzY2hlJTIwUHJhZXNlbnolMjB2b24lMjBEYXRhbiUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjNiNjE3MmMzZDMxMDQzNTQ5NjBlNmViOWVhZWM3NmIzJTIyJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyNDU1OTYzNzBkMDU3NGMyMmJmZGM2MDZlYTNmMWQxMWElMjIlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjJlZmU5Njk4ZjFiYjM0M2VhOWM4OWVjYWFkMDZkMjcxZCUyMiU3RA=="><div class="css-1dbjc4n r-1aerykh r-5kkj8d r-11c0sde r-95jzfe"><div class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1mlwlqe r-18u37iz r-1q142lx r-crgep1 r-qd89wu r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-xd6kpl r-1ygmrgt r-1yzf0co r-bnwqim r-417010" data-key="45596370d0574c22bfdc606ea3f1d11a"><div class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1ro0kt6 r-eqz5dr r-16y2uox r-1wbh5a2 r-crgep1 r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-bnwqim r-417010" data-block-content="45596370d0574c22bfdc606ea3f1d11a"><div data-slate-fragment="JTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIyZG9jdW1lbnQlMjIlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTJDJTIybm9kZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJibG9jayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJwYXJhZ3JhcGglMjIlMkMlMjJpc1ZvaWQlMjIlM0FmYWxzZSUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMkRlciUyMEJlZ3JpZmYlMjBCdWlsZGluZyUyMEluZm9ybWF0aW9uJTIwTW9kZWxpbmclMjAoa3VyeiUzQSUyMEJJTSUzQiUyMGRldXRzY2glM0ElMjBCYXV3ZXJrc2RhdGVubW9kZWxsaWVydW5nKSUyMGJlc2NocmVpYnQlMjBlaW5lJTIwQXJiZWl0c21ldGhvZGUlMjBmJUMzJUJDciUyMGRpZSUyMHZlcm5ldHp0ZSUyMFBsYW51bmclMkMlMjBkZW4lMjBCYXUlMjB1bmQlMjBkaWUlMjBCZXdpcnRzY2hhZnR1bmclMjB2b24lMjAlMjIlMkMlMjJtYXJrcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMm1hcmslMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIyYm9sZCUyMiUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlN0QlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyMGNjZmY5NTI4MGQyNDFjMjlmYmEwOWVlN2Q0NjFhNTIlMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJpbmxpbmUlMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIybGluayUyMiUyQyUyMmlzVm9pZCUyMiUzQWZhbHNlJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiUyMnJlZiUyMiUzQSU3QiUyMmtpbmQlMjIlM0ElMjJ1cmwlMjIlMkMlMjJ1cmwlMjIlM0ElMjJodHRwcyUzQSUyRiUyRmRlLndpa2lwZWRpYS5vcmclMkZ3aWtpJTJGR2ViJTI1QzMlMjVBNHVkZSUyMiU3RCU3RCUyQyUyMm5vZGVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyR2ViJUMzJUE0dWRlbiUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjJlYmE5NjMwYmVjMzM0MjZmYTJkNWExMTIyNjZlOGJmNCUyMiU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjc4ZDFiYmNhYjZjOTQxZWNhNGFiNWRhMDU3ZmFmMTc5JTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyJTIwdW5kJTIwYW5kZXJlbiUyMEJhdXdlcmtlbiUyMG1pdGhpbGZlJTIwdm9uJTIwJTIyJTJDJTIybWFya3MlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJtYXJrJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmJvbGQlMjIlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTdEJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjA0Yzc2MjQ0ZTBlYTRmNTZiOWVlNWYwZGExYzM4NDkyJTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIyaW5saW5lJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmxpbmslMjIlMkMlMjJpc1ZvaWQlMjIlM0FmYWxzZSUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlMjJyZWYlMjIlM0ElN0IlMjJraW5kJTIyJTNBJTIydXJsJTIyJTJDJTIydXJsJTIyJTNBJTIyaHR0cHMlM0ElMkYlMkZkZS53aWtpcGVkaWEub3JnJTJGd2lraSUyRlNvZnR3YXJlJTIyJTdEJTdEJTJDJTIybm9kZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJ0ZXh0JTIyJTJDJTIybGVhdmVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybGVhZiUyMiUyQyUyMnRleHQlMjIlM0ElMjJTb2Z0d2FyZSUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjI5ZTk5OTBjZDVmNjM0N2RmYTI4NTllYWQ5YTE3YWI1NiUyMiU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjA3OGNiY2EyOTBjNTQ3MjZiNDkyYmY2ODVkODdlYjg1JTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyLiUyMERhYmVpJTIwd2VyZGVuJTIwYWxsZSUyMHJlbGV2YW50ZW4lMjBCYXV3ZXJrc2RhdGVuJTIwZGlnaXRhbCUyMG1vZGVsbGllcnQlMkMlMjBrb21iaW5pZXJ0JTIwdW5kJTIwZXJmYXNzdC4lMjBEYXMlMjBCYXV3ZXJrJTIwaXN0JTIwYWxzJTIwdmlydHVlbGxlcyUyME1vZGVsbCUyMGF1Y2glMjBnZW9tZXRyaXNjaCUyMHZpc3VhbGlzaWVydCUyMCglMjIlMkMlMjJtYXJrcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMm1hcmslMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIyYm9sZCUyMiUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlN0QlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyZGE3ZWVhMjAxYzUyNGNlOTkwM2QyZTVlNTU2MmNhMzMlMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJpbmxpbmUlMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIybGluayUyMiUyQyUyMmlzVm9pZCUyMiUzQWZhbHNlJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiUyMnJlZiUyMiUzQSU3QiUyMmtpbmQlMjIlM0ElMjJ1cmwlMjIlMkMlMjJ1cmwlMjIlM0ElMjJodHRwcyUzQSUyRiUyRmRlLndpa2lwZWRpYS5vcmclMkZ3aWtpJTJGTW9kZWxsXyhBcmNoaXRla3R1ciklMjNDb21wdXRlcm1vZGVsbGUlMjIlN0QlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMkNvbXB1dGVybW9kZWxsJTIyJTJDJTIybWFya3MlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJtYXJrJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmJvbGQlMjIlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTdEJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjE3ZTNmYWFjZDdiZDRiY2Q5NjgxZmM1OTE5ZDZmYjE4JTIyJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyNmM0YzBkNjY0ZmQ2NDAxMThlMTA5NjJkZjYxZTIwYzQlMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJ0ZXh0JTIyJTJDJTIybGVhdmVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybGVhZiUyMiUyQyUyMnRleHQlMjIlM0ElMjIpLiUyMEJ1aWxkaW5nJTIwSW5mb3JtYXRpb24lMjBNb2RlbGluZyUyMGZpbmRldCUyMEFud2VuZHVuZyUyMHNvd29obCUyMGltJTIwJTIyJTJDJTIybWFya3MlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJtYXJrJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmJvbGQlMjIlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTdEJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjBhNzI1MTg3MTZjNjRiYmM4YzcxZDNjNjZkY2M0Yjc4JTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIyaW5saW5lJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmxpbmslMjIlMkMlMjJpc1ZvaWQlMjIlM0FmYWxzZSUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlMjJyZWYlMjIlM0ElN0IlMjJraW5kJTIyJTNBJTIydXJsJTIyJTJDJTIydXJsJTIyJTNBJTIyaHR0cHMlM0ElMkYlMkZkZS53aWtpcGVkaWEub3JnJTJGd2lraSUyRkJhdXdlc2VuJTIyJTdEJTdEJTJDJTIybm9kZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJ0ZXh0JTIyJTJDJTIybGVhdmVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybGVhZiUyMiUyQyUyMnRleHQlMjIlM0ElMjJCYXV3ZXNlbiUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjIxYzdmZTBmNDMzMDg0NjhiOWRmM2EzNDg3YWU5ZjViZSUyMiU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjhkN2MxNmYxYjczMDQ4ZDJiMmMxZDFlOGJiZGNhNTIyJTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyJTIwenVyJTIwJTIyJTJDJTIybWFya3MlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJtYXJrJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmJvbGQlMjIlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTdEJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjA0N2U0YmVlNThjZjQzOGZhYWRiYjQxMmM2ZmQ4ZDE4JTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIyaW5saW5lJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmxpbmslMjIlMkMlMjJpc1ZvaWQlMjIlM0FmYWxzZSUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlMjJyZWYlMjIlM0ElN0IlMjJraW5kJTIyJTNBJTIydXJsJTIyJTJDJTIydXJsJTIyJTNBJTIyaHR0cHMlM0ElMkYlMkZkZS53aWtpcGVkaWEub3JnJTJGd2lraSUyRkJhdXBsYW51bmclMjIlN0QlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMkJhdXBsYW51bmclMjIlMkMlMjJtYXJrcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMm1hcmslMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIyYm9sZCUyMiUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlN0QlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyOTFkOWIyYjA5NWUzNGM3Zjg4MDQ4M2I1N2M1YTk3MmMlMjIlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjI1YzQ1ZDUwNzkxY2Y0YmRhOTI1N2FlYmZkMmJjNzYyMSUyMiU3RCUyQyU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMiUyMHVuZCUyMCUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjIxZjRmZDk1OWM4NGY0YjBmODQxYWMzY2UzMGM0NjlkNCUyMiU3RCUyQyU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmlubGluZSUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJsaW5rJTIyJTJDJTIyaXNWb2lkJTIyJTNBZmFsc2UlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTIycmVmJTIyJTNBJTdCJTIya2luZCUyMiUzQSUyMnVybCUyMiUyQyUyMnVybCUyMiUzQSUyMmh0dHBzJTNBJTJGJTJGZGUud2lraXBlZGlhLm9yZyUyRndpa2klMkZCYXVhdXNmJTI1QzMlMjVCQ2hydW5nJTIyJTdEJTdEJTJDJTIybm9kZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJ0ZXh0JTIyJTJDJTIybGVhdmVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybGVhZiUyMiUyQyUyMnRleHQlMjIlM0ElMjJCYXVhdXNmJUMzJUJDaHJ1bmclMjIlMkMlMjJtYXJrcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMm1hcmslMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIyYm9sZCUyMiUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlN0QlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyN2I2NmM1NmQzZGFmNDMwNjg3MmE5YzE2YWU1NDNlOTQlMjIlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjJmZGE5OTNhYjdmZTI0YWQ0ODY2N2ExM2I3MmM3MmJlMCUyMiU3RCUyQyU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMiUyMCglMjIlMkMlMjJtYXJrcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMm1hcmslMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIyYm9sZCUyMiUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlN0QlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyYjE4OTJkNWVmMTlhNGQ3MDg5MmY1NmI1YWQ4NWE5YjUlMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJpbmxpbmUlMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIybGluayUyMiUyQyUyMmlzVm9pZCUyMiUzQWZhbHNlJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiUyMnJlZiUyMiUzQSU3QiUyMmtpbmQlMjIlM0ElMjJ1cmwlMjIlMkMlMjJ1cmwlMjIlM0ElMjJodHRwcyUzQSUyRiUyRmRlLndpa2lwZWRpYS5vcmclMkZ3aWtpJTJGQXJjaGl0ZWt0dXIlMjIlN0QlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMkFyY2hpdGVrdHVyJTIyJTJDJTIybWFya3MlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJtYXJrJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmJvbGQlMjIlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTdEJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMmEzZmE4ZWNiZTc4ZDQ3ZmQ4YmUyMjRmNjNhZTRkM2ZiJTIyJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyNjFkODU1ZDRlNGY3NDIxYmJhYWFiY2ExY2U0ODQzODMlMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJ0ZXh0JTIyJTJDJTIybGVhdmVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybGVhZiUyMiUyQyUyMnRleHQlMjIlM0ElMjIlMkMlMjAlMjIlMkMlMjJtYXJrcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMm1hcmslMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIyYm9sZCUyMiUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlN0QlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyZmRlMDljNWY0N2MxNDkxZWJlMDJiYjFjY2I3ZTQ0YmMlMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJpbmxpbmUlMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIybGluayUyMiUyQyUyMmlzVm9pZCUyMiUzQWZhbHNlJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiUyMnJlZiUyMiUzQSU3QiUyMmtpbmQlMjIlM0ElMjJ1cmwlMjIlMkMlMjJ1cmwlMjIlM0ElMjJodHRwcyUzQSUyRiUyRmRlLndpa2lwZWRpYS5vcmclMkZ3aWtpJTJGSW5nZW5pZXVyd2VzZW4lMjIlN0QlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMkluZ2VuaWV1cndlc2VuJTIyJTJDJTIybWFya3MlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJtYXJrJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmJvbGQlMjIlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTdEJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjUyNTczYjYzNDczZDRlMWRiYTIxMTg5MmFhYzAxOTllJTIyJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyY2FmNGUyYTkzZjhjNDY3MmFkNGQzMTQ4Yzg3ZWVkMGElMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJ0ZXh0JTIyJTJDJTIybGVhdmVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybGVhZiUyMiUyQyUyMnRleHQlMjIlM0ElMjIlMkMlMjAlMjIlMkMlMjJtYXJrcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMm1hcmslMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIyYm9sZCUyMiUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlN0QlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyZThkM2Y0ZWU0MzllNGQ0Yzk4YTZlOWNmYzMxOTBlZDklMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJpbmxpbmUlMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIybGluayUyMiUyQyUyMmlzVm9pZCUyMiUzQWZhbHNlJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiUyMnJlZiUyMiUzQSU3QiUyMmtpbmQlMjIlM0ElMjJ1cmwlMjIlMkMlMjJ1cmwlMjIlM0ElMjJodHRwcyUzQSUyRiUyRmRlLndpa2lwZWRpYS5vcmclMkZ3aWtpJTJGSGF1c3RlY2huaWslMjIlN0QlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMkhhdXN0ZWNobmlrJTIyJTJDJTIybWFya3MlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJtYXJrJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmJvbGQlMjIlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTdEJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMmJiMjlmOGE1NTQzZjRiODY5M2Y3YzE4Y2Q2ZWYzNzIyJTIyJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyYWRlNGZhZTkyNDU2NDg3YWIzNTRmOGZiMmQ5YWExMjElMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJ0ZXh0JTIyJTJDJTIybGVhdmVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybGVhZiUyMiUyQyUyMnRleHQlMjIlM0ElMjIlMkMlMjAlMjIlMkMlMjJtYXJrcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMm1hcmslMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIyYm9sZCUyMiUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlN0QlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyNDBjZDUyN2IxOGJiNGI1NmJiYjNkMWNlNzgwYWI4NDMlMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJpbmxpbmUlMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIybGluayUyMiUyQyUyMmlzVm9pZCUyMiUzQWZhbHNlJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiUyMnJlZiUyMiUzQSU3QiUyMmtpbmQlMjIlM0ElMjJ1cmwlMjIlMkMlMjJ1cmwlMjIlM0ElMjJodHRwcyUzQSUyRiUyRmRlLndpa2lwZWRpYS5vcmclMkZ3aWtpJTJGVGllZmJhdSUyMiU3RCU3RCUyQyUyMm5vZGVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyVGllZmJhdSUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjIxYTBhYzQ5ZmExODA0OWQ2OGFkMjRmMjBhNGUyNzE2YyUyMiU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjBhZjljNTVmYTI2YjRjN2I4NGJkMGE1YWRlNGI4MzI3JTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyJTJDJTIwJTIyJTJDJTIybWFya3MlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJtYXJrJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmJvbGQlMjIlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTdEJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMmZlNDg2M2IwODA3MDRmYjk4OTQzYmQxYzM2YWZiYzc0JTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIyaW5saW5lJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmxpbmslMjIlMkMlMjJpc1ZvaWQlMjIlM0FmYWxzZSUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlMjJyZWYlMjIlM0ElN0IlMjJraW5kJTIyJTNBJTIydXJsJTIyJTJDJTIydXJsJTIyJTNBJTIyaHR0cHMlM0ElMkYlMkZkZS53aWtpcGVkaWEub3JnJTJGd2lraSUyRlN0JTI1QzMlMjVBNGR0ZWJhdSUyMiU3RCU3RCUyQyUyMm5vZGVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyU3QlQzMlQTRkdGViYXUlMjIlMkMlMjJtYXJrcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMm1hcmslMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIyYm9sZCUyMiUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlN0QlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyZTdhMWQzNWQzODgxNDgyZWI3Mzc5NWFhNTcyODc5YTElMjIlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjJjOGI0M2Q5YjRjODA0NGYzYjVmNjUyZTA0MDY0MTY0NiUyMiU3RCUyQyU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMiUyQyUyMCUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjI1Yzc2MmViNTU1OTI0NzcyYjA5MTc5NTcwYjk1MDdjYSUyMiU3RCUyQyU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmlubGluZSUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJsaW5rJTIyJTJDJTIyaXNWb2lkJTIyJTNBZmFsc2UlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTIycmVmJTIyJTNBJTdCJTIya2luZCUyMiUzQSUyMnVybCUyMiUyQyUyMnVybCUyMiUzQSUyMmh0dHBzJTNBJTJGJTJGZGUud2lraXBlZGlhLm9yZyUyRndpa2klMkZFaXNlbmJhaG5iYXUlMjIlN0QlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMkVpc2VuYmFobmJhdSUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjJkNWZlODQxYzk1NTM0ODIwODZjZmJmMzhlZDAzMGRjNyUyMiU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjU2N2YyZGUwNmVhMDQ2NjI4MzYwNjFiMjM0YjAwY2M2JTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyJTJDJTIwJTIyJTJDJTIybWFya3MlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJtYXJrJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmJvbGQlMjIlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTdEJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjU1MDQ2ZjdlZjMxODQ3M2JhZjQwMjE5N2U2MmRkOGYwJTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIyaW5saW5lJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmxpbmslMjIlMkMlMjJpc1ZvaWQlMjIlM0FmYWxzZSUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlMjJyZWYlMjIlM0ElN0IlMjJraW5kJTIyJTNBJTIydXJsJTIyJTJDJTIydXJsJTIyJTNBJTIyaHR0cHMlM0ElMkYlMkZkZS53aWtpcGVkaWEub3JnJTJGd2lraSUyRlN0cmElMjVDMyUyNTlGZW5iYXUlMjIlN0QlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMlN0cmElQzMlOUZlbmJhdSUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjI1MGM5NzhmNWEwOGY0MTRlYTZjMTlmYTg5ZDA3NTQyMCUyMiU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjI1NTlmYjdiNDhiMDQ5ODE4NTQxODUyMDBiNmQyYzdhJTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyJTJDJTIwJTIyJTJDJTIybWFya3MlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJtYXJrJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmJvbGQlMjIlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTdEJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMmVmZDM2ZDQyYjFhZTRjNWU4ZjEyOWY3ZjRmOGEzMjE4JTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIyaW5saW5lJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmxpbmslMjIlMkMlMjJpc1ZvaWQlMjIlM0FmYWxzZSUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlMjJyZWYlMjIlM0ElN0IlMjJraW5kJTIyJTNBJTIydXJsJTIyJTJDJTIydXJsJTIyJTNBJTIyaHR0cHMlM0ElMkYlMkZkZS53aWtpcGVkaWEub3JnJTJGd2lraSUyRldhc3NlcmJhdSUyMiU3RCU3RCUyQyUyMm5vZGVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyV2Fzc2VyYmF1JTIyJTJDJTIybWFya3MlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJtYXJrJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMmJvbGQlMjIlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTdEJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjc4ZDIwZjc5YmVhMDQzMTJhN2NhYTAwNDc3NmIxNWJmJTIyJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyODAyNzRhMDIyYzIxNDI3ZWFkZTQxODM4ZTNlMTc1OGElMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJ0ZXh0JTIyJTJDJTIybGVhdmVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybGVhZiUyMiUyQyUyMnRleHQlMjIlM0ElMjIlMkMlMjAlMjIlMkMlMjJtYXJrcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMm1hcmslMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIyYm9sZCUyMiUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlN0QlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyMzY5MWY5NzY5Y2ZmNDUzMWI1NTdlODFkMWY1MjliODklMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJpbmxpbmUlMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIybGluayUyMiUyQyUyMmlzVm9pZCUyMiUzQWZhbHNlJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiUyMnJlZiUyMiUzQSU3QiUyMmtpbmQlMjIlM0ElMjJ1cmwlMjIlMkMlMjJ1cmwlMjIlM0ElMjJodHRwcyUzQSUyRiUyRmRlLndpa2lwZWRpYS5vcmclMkZ3aWtpJTJGR2VvdGVjaG5payUyMiU3RCU3RCUyQyUyMm5vZGVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyR2VvdGVjaG5payUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjJhNDYyNTg5ZjE2MmU0MzJkYWJlNDQ1ZWRkYzg2ZjJmMCUyMiU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjlhZGY4NWY2NWFiYjQ2OGVhMDE2NThjYTk3MWVjMmRkJTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyKSUyMGFscyUyMGF1Y2glMjBpbSUyMCUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjI4NjM0ZDZjYTg4Zjk0NjYzYmU0NmVkOTFkNDQyYzhjYiUyMiU3RCUyQyU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmlubGluZSUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJsaW5rJTIyJTJDJTIyaXNWb2lkJTIyJTNBZmFsc2UlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTIycmVmJTIyJTNBJTdCJTIya2luZCUyMiUzQSUyMnVybCUyMiUyQyUyMnVybCUyMiUzQSUyMmh0dHBzJTNBJTJGJTJGZGUud2lraXBlZGlhLm9yZyUyRndpa2klMkZGYWNpbGl0eW1hbmFnZW1lbnQlMjIlN0QlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMkZhY2lsaXR5bWFuYWdlbWVudCUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjIxNzc1OWNiZDhmNDM0NzQ2YWIwNjYyYzQ2YjU5Njc2OCUyMiU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjk1Yzk1MDUwNGNiNTQ5ZmNiZDk3ODBhMWUxYTc2MmM3JTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyJTIyJTJDJTIybWFya3MlMjIlM0ElNUIlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyYTA3YzgyZGYyMTVhNDljM2E0MGYwOTBlYTk1NDQyNmIlMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJpbmxpbmUlMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIybGluayUyMiUyQyUyMmlzVm9pZCUyMiUzQWZhbHNlJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiUyMnJlZiUyMiUzQSU3QiUyMmtpbmQlMjIlM0ElMjJ1cmwlMjIlMkMlMjJ1cmwlMjIlM0ElMjJodHRwcyUzQSUyRiUyRmRlLndpa2lwZWRpYS5vcmclMkZ3aWtpJTJGQnVpbGRpbmdfSW5mb3JtYXRpb25fTW9kZWxpbmclMjNjaXRlX25vdGUtMSUyMiU3RCU3RCUyQyUyMm5vZGVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyJTVCMSU1RCUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjIxNzdjYjA1ZjdkNTM0YmQwOTVhOGI1OTM3MWQwZjM2ZSUyMiU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjAyYjVmYjM0MzNkZDQwOTM5OGY2MmQwZWNlNzRjNGQyJTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyLiUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybWFyayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJib2xkJTIyJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCU3RCU1RCUyQyUyMnNlbGVjdGlvbnMlMjIlM0ElNUIlNUQlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjIwYzNkMDFmMGI2NDY0MGVmYWRjMTA0MzZlYTRiMTAzZSUyMiU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjE3NjZhNTBiYzQ0ZDRhZjA4NWJkM2U0NDZiNjA3YjE0JTIyJTdEJTJDJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIyYmxvY2slMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIycGFyYWdyYXBoJTIyJTJDJTIyaXNWb2lkJTIyJTNBZmFsc2UlMkMlMjJkYXRhJTIyJTNBJTdCJTdEJTJDJTIybm9kZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJ0ZXh0JTIyJTJDJTIybGVhdmVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIybGVhZiUyMiUyQyUyMnRleHQlMjIlM0ElMjJEaWUlMjB2aWVsbGVpY2h0JTIwZ3J1bmRsZWdlbmRzdGUlMjB1bmQlMjB3aWNodGlnc3RlJTIwRmVzdHN0ZWxsdW5nJTIwaXN0JTJDJTIwZGFzcyUyMEJJTSUyMGtlaW5lJTIwU29mdHdhcmUlMjB1bmQlMjBrZWluJTIwV2Vya3pldWclMjBvZGVyJTIwZ2FyJTIwZWluZSUyMFJlaWhlJTIwdm9uJTIwV2Vya3pldWdlbiUyMGlzdC4lMjBCdWlsZGluZyUyMEluZm9ybWF0aW9uJTIwTW9kZWxpbmclMjB1bWZhc3N0JTIwZHJlaSUyMEhhdXB0YXNwZWt0ZSUzQSUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjI5MWQ3YjRiODhlZTRlZmE4OGE5YjdiNDc5YmUwZTAwJTIyJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyYmU1YjYyNWZhODAwNDcyODk0Mjc2NGJjMmExYzY1ZTIlMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJibG9jayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJwYXJhZ3JhcGglMjIlMkMlMjJpc1ZvaWQlMjIlM0FmYWxzZSUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMkVpbiUyMHNlbWFudGlzY2hlcyUyMERhdGVubW9kZWxsJTJDJTIwZGFzJTIwZHVyY2hhdXMlMjBhdXMlMjBtZWhyZXJlbiUyME1vZGVsbGVuJTIwYmVzdGVoZW4lMjBrYW5uJTJDJTIwZGllJTIwJUMzJUJDYmVyJTIwZWluJTIwUmVmZXJlbnptb2RlbGwlMjBtaXRlaW5hbmRlciUyMHZlcmtuJUMzJUJDcGZ0JTIwc2luZCUyMERlciUyME1vZGVsbGllcnVuZ3Nwcm96ZXNzJTJDJTIwZGVyJTIwc2ljaCUyMCVDMyVCQ2JlciUyMGwlQzMlQTRuZ2VyZSUyMFplaXRyJUMzJUE0dW1lJTIwZXJzdHJlY2tlbiUyMGthbm4lMjB1bmQlMjBhbiUyMGRlbSUyME1pdHdpcmtlbmRlJTIwdW5kJTIwTWl0YXJiZWl0ZXIlMjBhdXMlMjB2aWVsZW4lMjB2ZXJzY2hpZWRlbmVuJTIwQmVyZWljaGVuJTIwYmV0ZWlsaWd0JTIwc2luZCUyQyUyMHVuZCUyME1hbmFnZW1lbnQlMjBkZXMlMjBNb2RlbGxzJTNBJTIwZGllJTIwUGxhbnVuZyUyMHVuZCUyMEtvb3JkaW5hdGlvbiUyMHZvbiUyMERhdGVuLSUyMHVuZCUyMEluZm9ybWF0aW9uc2ZsJUMzJUJDc3NlbiUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMjAwMTY3Y2M2ZTc5MDQ2ZWRiMmRiZWUwMDMwOWJhYmFlJTIyJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyN2I4NGVhMGViZTE1NDdkOGIxZDM3YmY1NDkyNGQ1ZGUlMjIlN0QlMkMlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJibG9jayUyMiUyQyUyMnR5cGUlMjIlM0ElMjJoZWFkaW5nLTElMjIlMkMlMjJpc1ZvaWQlMjIlM0FmYWxzZSUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlMkMlMjJub2RlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMnRleHQlMjIlMkMlMjJsZWF2ZXMlMjIlM0ElNUIlN0IlMjJvYmplY3QlMjIlM0ElMjJsZWFmJTIyJTJDJTIydGV4dCUyMiUzQSUyMkluZHVzdHJ5JTIwRm91bmRhdGlvbiUyMENsYXNzZXMlMjIlMkMlMjJtYXJrcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMm1hcmslMjIlMkMlMjJ0eXBlJTIyJTNBJTIyYm9sZCUyMiUyQyUyMmRhdGElMjIlM0ElN0IlN0QlN0QlNUQlMkMlMjJzZWxlY3Rpb25zJTIyJTNBJTVCJTVEJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyZDI5MzYyNjk3NDgzNDMwODkwN2Y3NTgxMGM5OTM5YWElMjIlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjI2YWVjNmU3YTg3OWE0MmM1OWFiOTA2ODRkY2E2NjQ4MCUyMiU3RCUyQyU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmJsb2NrJTIyJTJDJTIydHlwZSUyMiUzQSUyMnBhcmFncmFwaCUyMiUyQyUyMmlzVm9pZCUyMiUzQWZhbHNlJTJDJTIyZGF0YSUyMiUzQSU3QiU3RCUyQyUyMm5vZGVzJTIyJTNBJTVCJTdCJTIyb2JqZWN0JTIyJTNBJTIydGV4dCUyMiUyQyUyMmxlYXZlcyUyMiUzQSU1QiU3QiUyMm9iamVjdCUyMiUzQSUyMmxlYWYlMjIlMkMlMjJ0ZXh0JTIyJTNBJTIyRGllJTIwSW5kdXN0cnklMjBGb3VuZGF0aW9uJTIwQ2xhc3NlcyUyMHNpbmQlMjBlaW4lMjBvZmZlbmVyJTIwU3RhbmRhcmQlMjBpbSUyMEJhdXdlc2VuJTIwenVyJTIwZGlnaXRhbGVuJTIwQmVzY2hyZWlidW5nJTIwdm9uJTIwR2ViJUMzJUE0dWRlbW9kZWxsZW4uJTIwSW5kdXN0cnklMjBGb3VuZGF0aW9uJTIwQ2xhc3NlcyUyMChJRkMpLiUyMFNpZSUyMGhhYmVuJTIwSWhyZSUyMFd1cnplbG4lMjBpbSUyMElTTyUyMDEwMzAzJTIwc3RhbmRhcmQlMkMlMjBhYmVyJTIwYmFzaWVyZW4lMjBhdWYlMjBtaXR0ZS0xOTkwZXIlMjBKYWhyZSUyMGF1ZiUyMFNURVAlMkMlMjBTdGFuZGFyZCUyMGZvciUyMHRoZSUyMEV4Y2hhbmdlJTIwb2YlMjBQcm9kdWN0JTIwTW9kZWwlMjBEYXRhLiUyMiUyQyUyMm1hcmtzJTIyJTNBJTVCJTVEJTJDJTIyc2VsZWN0aW9ucyUyMiUzQSU1QiU1RCU3RCU1RCUyQyUyMmtleSUyMiUzQSUyMmZmN2MwNTU5NDgyZTQ3NmU5M2NjYzIyNDY1OTAyMDRmJTIyJTdEJTVEJTJDJTIya2V5JTIyJTNBJTIyYzUwM2U2Y2RlMzdlNGMxN2EzM2Q0MTQxNzBiZGU0NTElMjIlN0QlNUQlMkMlMjJrZXklMjIlM0ElMjIxMjFjMGRkMGRhZDM0N2NmOWVjMTM3MjZjMzA5MTUxNSUyMiU3RA=="><div class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1mlwlqe r-18u37iz r-1q142lx r-crgep1 r-qd89wu r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-xd6kpl r-tskmnb r-1yzf0co r-bnwqim r-417010" data-key="c503e6cde37e4c17a33d414170bde451"><div class="r-1oszu61 r-1xc7w19 r-1phboty r-1yadl64 r-deolkf r-6koalj r-1ro0kt6 r-eqz5dr r-16y2uox r-1wbh5a2 r-crgep1 r-ifefl9 r-bcqeeo r-t60dpp r-bnwqim r-417010" data-block-content="c503e6cde37e4c17a33d414170bde451"><div dir="auto"></div> </div> </div> </div> </div> </div> </div> </div> </div> </div> </div> </div> 

	</div>
			
				
				
	</div>
<div class="chapter standard with-subsections" id="chapter-digitaler-code" title="Code">
	<div class="chapter-title-wrap">
		<p class="chapter-number">11</p>
		<h1 class="chapter-title">Code</h1>
			</div>
	<div class="ugc chapter-ugc">
					<p class="short-title"></p>
				
 <h1 id="chapter-35-section-1" class="section-header in-list z1b185557d7bb">12.1 – Algorithmus</h1> <p>Ein <span class="glossary-term"><b>Algorithmus</b></span>&nbsp;ist eine eindeutige Handlungsvorschrift zur Lösung eines&nbsp;<a title="Problem" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Problem" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Problem">Problems</a>&nbsp;oder einer Klasse von Problemen. Algorithmen bestehen aus endlich vielen,&nbsp;<a title="Wohldefiniertheit" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Wohldefiniertheit" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Wohldefiniertheit">wohldefinierten</a>&nbsp;Einzelschritten.<sup class="reference"><a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Algorithmus#cite_note-1" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Algorithmus#cite_note-1">[1]</a></sup>&nbsp;Damit können sie zur Ausführung in ein&nbsp;<a title="Computerprogramm" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Computerprogramm" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Computerprogramm">Computerprogramm</a>&nbsp;<a title="Implementierung" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Implementierung" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Implementierung">implementiert</a>, aber auch in&nbsp;<a title="Natürliche Sprache" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%BCrliche_Sprache" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%BCrliche_Sprache">menschlicher Sprache</a>&nbsp;formuliert werden. Bei der&nbsp;<a title="Problemlösen" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Probleml%C3%B6sen" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Probleml%C3%B6sen">Problemlösung</a>&nbsp;wird eine bestimmte Eingabe in eine bestimmte Ausgabe überführt.<sup class="reference"><a title="" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Algorithmus#cite_note-2" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Algorithmus#cite_note-2">[2]</a></sup></p> <ol><li>Der Algorithmus muss bei denselben Voraussetzungen das gleiche Ergebnis liefern (<a title="Determiniertheit (Algorithmus)" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Determiniertheit_(Algorithmus)" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Determiniertheit_(Algorithmus)">Determiniertheit</a>).</li> <li>Die nächste anzuwendende Regel im Verfahren ist zu jedem Zeitpunkt eindeutig definiert (<a title="Determinismus (Algorithmus)" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Determinismus_(Algorithmus)" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Determinismus_(Algorithmus)">Determinismus</a>).</li> </ol> <h1 id="chapter-35-section-2" class="section-header in-list z6a5624c44de4">12.2 – Programmiersprachen</h1> <p>Eine <span class="glossary-term"><b>Programmiersprache</b></span> ist eine&nbsp;<a title="Formale Sprache" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Formale_Sprache" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Formale_Sprache">formale Sprache</a>&nbsp;zur Formulierung von&nbsp;<a title="Datenstruktur" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Datenstruktur" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Datenstruktur">Datenstrukturen</a>&nbsp;und&nbsp;<a title="Algorithmus" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Algorithmus" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Algorithmus">Algorithmen</a>, d.&nbsp;h. von Rechenvorschriften, die von einem&nbsp;<a title="Computer" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Computer" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Computer">Computer</a>&nbsp;ausgeführt werden können.<sup class="reference"><a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Programmiersprache#cite_note-1" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Programmiersprache#cite_note-1">[1]</a></sup>&nbsp;Sie setzen sich üblicherweise aus schrittweisen&nbsp;<a title="Anweisung (Programmierung)" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Anweisung_(Programmierung)" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Anweisung_(Programmierung)">Anweisungen</a>&nbsp;aus erlaubten (Text-)Mustern zusammen, der sogenannten&nbsp;<i><a title="Syntax" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Syntax" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Syntax">Syntax</a></i>.</p> <p>Während die ersten Programmiersprachen noch unmittelbar an den Eigenschaften der jeweiligen Rechner ausgerichtet waren, werden heute meist&nbsp;<a class="mw-redirect" title="Problemorientierte Programmiersprache" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Problemorientierte_Programmiersprache" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Problemorientierte_Programmiersprache">problemorientierte</a>&nbsp;oder auch (allgemeiner)&nbsp;<a title="Höhere Programmiersprache" href="https://de.wikipedia.org/wiki/H%C3%B6here_Programmiersprache" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/H%C3%B6here_Programmiersprache">höhere Programmiersprachen</a>&nbsp;verwendet, die eine maschinenunabhängigere<sup class="reference"><a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Programmiersprache#cite_note-2" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Programmiersprache#cite_note-2">[2]</a></sup>&nbsp;und somit für den Menschen leichter verständliche Ausdrucksweise erlauben. In diesen Sprachen geschriebene Programme können automatisiert in&nbsp;<a title="Maschinensprache" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Maschinensprache" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Maschinensprache">Maschinensprache</a> übersetzt werden, welche unmittelbar von einem Prozessor ausgeführt werden können.</p> <p>Programmiersprachen bieten meist mindestens</p> <ul><li><a title="Eingabe und Ausgabe" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Eingabe_und_Ausgabe" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Eingabe_und_Ausgabe">Ein-/Ausgabe-Befehle</a>, damit das Programm&nbsp;<a title="Daten" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Daten" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Daten">Daten</a>&nbsp;entgegennehmen und wieder ausgeben kann;</li> <li><a title="Deklaration (Programmierung)" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Deklaration_(Programmierung)" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Deklaration_(Programmierung)">Deklaration</a>&nbsp;von&nbsp;<a title="Variable (Programmierung)" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Variable_(Programmierung)" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Variable_(Programmierung)">Variablen</a>&nbsp;und&nbsp;<a title="Feld (Datentyp)" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Feld_(Datentyp)" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Feld_(Datentyp)">Feldern</a>, um Informationen zwischenspeichern zu können;</li> <li>mathematische Grund- und Standardfunktionen;</li> <li>Grundfunktionen zur Zeichenkettenverarbeitung;</li> <li>Steueranweisungen für&nbsp;<a title="Bedingte Anweisung und Verzweigung" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Bedingte_Anweisung_und_Verzweigung" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Bedingte_Anweisung_und_Verzweigung">bedingte Ausführung</a>,&nbsp;<a title="Schleife (Programmierung)" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Schleife_(Programmierung)" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Schleife_(Programmierung)">Wiederholung</a>, Programmunterteilung (z.&nbsp;B. in&nbsp;<a title="Unterprogramm" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Unterprogramm" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Unterprogramm">Unterfunktionen</a>) sowie Einbinden von&nbsp;<a title="Programmbibliothek" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Programmbibliothek" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Programmbibliothek">Bibliotheken</a>.</li> </ul> <h1 id="chapter-35-section-3" class="section-header in-list za6054a4a8f9d">12.3 – Variablen</h1> <p>Mit <a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Isaac_Newton" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Isaac_Newton">Isaac Newton</a> setzte sich die Vorstellung von „fließenden Größen“ (Fluenten) durch, die aber erst durch <a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Leonhard_Euler" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Leonhard_Euler">Leonhard Euler</a> ausdrücklich formuliert wurde. <a href="https://de.wikipedia.org/wiki/David_Hilbert" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/David_Hilbert">David Hilbert</a> entwickelte die moderne Vorstellung einer Variablen, die einfach nur ein Symbol für ein beliebiges Objekt jeglicher Art ist und nicht nur für ein mathematisches Objekt (Zahlen, Punkte, Geraden, Ebenen, Vektoren, Vektorräume etc.)</p> <ul><li><a href="https://de.wiktionary.org/wiki/Mathematik" data-url="https://de.wiktionary.org/wiki/Mathematik">Mathematik</a>: Variablen sind Platzhalter für Unbekannte/Unbestimmte/Veränderliche in Formulierungen oder Formeln der Mathematik;<a href="https://de.wiktionary.org/wiki/Variable#cite_note-1" data-url="https://de.wiktionary.org/wiki/Variable#cite_note-1">[1]</a> Rechengröße, die unterschiedliche <a href="https://de.wiktionary.org/wiki/Wert" data-url="https://de.wiktionary.org/wiki/Wert">Werte</a> annehmen kann</li> <li><a href="https://de.wiktionary.org/wiki/Informatik" data-url="https://de.wiktionary.org/wiki/Informatik">Informatik</a>: Variablend sind Bezeichnung eines <a href="https://de.wiktionary.org/wiki/Speicherplatz" data-url="https://de.wiktionary.org/wiki/Speicherplatz">Speicherplatzes</a>, der verschiedene <a href="https://de.wiktionary.org/wiki/Wert" data-url="https://de.wiktionary.org/wiki/Wert">Werte</a> aufnehmen kann</li> </ul> <p>Eine <span class="glossary-term"><b>Variable</b></span>&nbsp;ist ein Name für eine Leerstelle in einem logischen oder mathematischen Ausdruck.<sup id="cite_ref-Henze_1-0" class="reference"><a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Variable_(Mathematik)#cite_note-Henze-1" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Variable_(Mathematik)#cite_note-Henze-1">[1]</a></sup>&nbsp;Der Begriff leitet sich vom lateinischen&nbsp;<a title="Adjektiv" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Adjektiv" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Adjektiv">Adjektiv</a>&nbsp;<i>variabilis</i>&nbsp;(veränderlich) ab. Gleichwertig werden auch die Begriffe&nbsp;<i>Platzhalter</i>&nbsp;oder&nbsp;<i>Veränderliche</i>&nbsp;benutzt. Als „Variable“ dienten früher Wörter oder Symbole, heute verwendet man zur&nbsp;<a title="Mathematische Notation" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Mathematische_Notation#Variablennamen" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Mathematische_Notation#Variablennamen">mathematischen Notation</a>&nbsp;in der Regel Buchstaben als Zeichen. Wird anstelle der Variablen ein konkretes Objekt eingesetzt, so ist „darauf zu achten, dass überall dort, wo die Variable auftritt, auch das gleiche Objekt benutzt wird.“<sup id="cite_ref-Henze_1-1" class="reference"><a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Variable_(Mathematik)#cite_note-Henze-1" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Variable_(Mathematik)#cite_note-Henze-1">[1]</a></sup></p> <p>Ein&nbsp;<a title="Formelzeichen" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Formelzeichen" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Formelzeichen">Formelzeichen</a>&nbsp;steht in der&nbsp;<a title="Physik" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Physik" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Physik">Physik</a>&nbsp;und den&nbsp;<a class="mw-redirect" title="Ingenieurwissenschaft" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Ingenieurwissenschaft" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Ingenieurwissenschaft">Ingenieurwissenschaften</a>&nbsp;für eine nicht notwendig numerisch festgelegte oder für eine zumindest anfangs noch veränderliche&nbsp;<a title="Physikalische Größe" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Physikalische_Gr%C3%B6%C3%9Fe" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Physikalische_Gr%C3%B6%C3%9Fe">physikalische Größe</a>&nbsp;oder&nbsp;<a title="Zahl" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Zahl" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Zahl">Zahl</a>. Die Formelzeichen für Größen sind im Allgemeinen einzelne Buchstaben, bei Bedarf ergänzt durch Indices oder andere modifizierende Zeichen.<sup class="reference"><a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Variable_(Mathematik)#cite_note-2" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Variable_(Mathematik)#cite_note-2">[2]</a></sup><sup class="reference"><a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Variable_(Mathematik)#cite_note-3" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Variable_(Mathematik)#cite_note-3">[3]</a></sup></p> <p>Die Variablen, die in einer Gleichung vorkommen, nannte man in den Schulbüchern der Mathematik bis in die 1960er Jahre auch&nbsp;<i>Unbekannte</i>&nbsp;oder&nbsp;<i>Unbestimmte.</i><sup class="reference"><a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Variable_(Mathematik)#cite_note-4" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Variable_(Mathematik)#cite_note-4">[4]</a></sup>&nbsp;Beim Zusammentreffen mehrerer Variabler unterscheidet man abhängige und unabhängige Variable, aber nur, wenn ein Zusammenhang zwischen den Variablen besteht. Alle unabhängigen Variablen gehören zu einer&nbsp;<a title="Definitionsmenge" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Definitionsmenge" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Definitionsmenge">Definitionsmenge</a>&nbsp;oder einem Definitionsbereich, die davon abhängigen zu einer&nbsp;<a title="Zielmenge" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Zielmenge" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Zielmenge">Wertemenge</a>&nbsp;oder einem Wertebereich.<sup class="reference"><a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Variable_(Mathematik)#cite_note-5" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Variable_(Mathematik)#cite_note-5">[5]</a></sup><sup id="cite_ref-6" class="reference"><a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Variable_(Mathematik)#cite_note-6" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Variable_(Mathematik)#cite_note-6">[6]</a></sup></p> <p>In der&nbsp;<a title="Programmierung" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Programmierung" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Programmierung">Programmierung</a>&nbsp;ist eine&nbsp;<b>Variable</b>&nbsp;ein abstrakter Behälter für eine Größe, welche im Verlauf eines&nbsp;<a title="Algorithmus" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Algorithmus" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Algorithmus">Rechenprozesses</a>&nbsp;auftritt. Im Normalfall wird eine Variable im&nbsp;<a title="Quelltext" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Quelltext" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Quelltext">Quelltext</a>&nbsp;durch einen Namen bezeichnet und hat eine&nbsp;<a title="Speicheradresse" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Speicheradresse" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Speicheradresse">Adresse</a>&nbsp;im Speicher einer Maschine.</p> <p>Der durch eine Variable repräsentierte Wert und gegebenenfalls auch die Größe kann –&nbsp;im Unterschied zu einer&nbsp;<a title="Konstante (Programmierung)" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Konstante_(Programmierung)" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Konstante_(Programmierung)">Konstante</a>&nbsp;– zur&nbsp;<a title="Laufzeit (Informatik)" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Laufzeit_(Informatik)" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Laufzeit_(Informatik)">Laufzeit</a>&nbsp;des Rechenprozesses verändert werden.</p> <h2 id="z1d00dd38ee91" class="in-list">12.3.1 – Listen, Felder, Arrays</h2> <p>Ein&nbsp;<b>Feld</b>&nbsp;(<a title="Englische Sprache" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Englische_Sprache" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Englische_Sprache">englisch</a>&nbsp;<span xml:lang="en-Latn">field, array)</span>&nbsp;ist in der&nbsp;<a title="Informatik" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Informatik" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Informatik">Informatik</a>&nbsp;eine&nbsp;<a title="Datenstruktur" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Datenstruktur" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Datenstruktur">Datenstruktur</a>-Variante, mit deren Verwendung „viele gleichartig strukturierte Daten […] verarbeitet werden sollen“.<sup class="reference"><a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Feld_(Datentyp)#cite_note-1" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Feld_(Datentyp)#cite_note-1">[1]</a></sup>&nbsp;Der Zugriff auf bestimmte Inhalte eines Felds erfolgt mit Hilfe von&nbsp;<a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Feld_(Datentyp)#Indizes" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Feld_(Datentyp)#Indizes">Indizes</a>, die dessen Position bezeichnen.</p> <h1 id="chapter-35-section-4" class="section-header in-list zc43f346a5548">12.4 – Wiederholung</h1> <p>Eine&nbsp;<b>Schleife</b>&nbsp;(auch „Wiederholung“ oder&nbsp;<a title="Englische Sprache" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Englische_Sprache" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Englische_Sprache">englisch</a>&nbsp;<span xml:lang="en-Latn"><i>loop</i></span>) ist eine&nbsp;<a title="Kontrollstruktur" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Kontrollstruktur" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Kontrollstruktur">Kontrollstruktur</a>&nbsp;in&nbsp;<a title="Programmiersprache" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Programmiersprache" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Programmiersprache">Programmiersprachen</a>. Sie wiederholt einen&nbsp;<a title="Blockstruktur" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Blockstruktur" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Blockstruktur">Anweisungs-Block</a>&nbsp;–&nbsp;den sogenannten&nbsp;<i>Schleifenrumpf</i>&nbsp;oder&nbsp;<i>Schleifenkörper</i>&nbsp;–, solange die Schleifenbedingung als Laufbedingung<sup id="cite_ref-Laufbed._1-0" class="reference"><a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Schleife_(Programmierung)#cite_note-Laufbed.-1" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Schleife_(Programmierung)#cite_note-Laufbed.-1">[Anm 1]</a></sup>&nbsp;gültig bleibt bzw. als&nbsp;<a title="Abbruchbedingung" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Abbruchbedingung" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Abbruchbedingung">Abbruchbedingung</a>&nbsp;nicht eintritt. Schleifen, deren Schleifenbedingung immer zur Fortsetzung führt oder die keine Schleifenbedingung haben, sind&nbsp;<a title="Endlosschleife" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Endlosschleife" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Endlosschleife">Endlosschleifen</a>.</p> <pre><b>FOR</b> <i>Iterator</i>:=<i>Anfangszahl</i> <b>TO</b> <i>Endezahl</i> <b>STEP</b> <i>Schrittweite</i> <b>DO</b> <i>Schleifenrumpf</i>.
</pre> <p>Bei einer&nbsp;<a title="For-Schleife" href="https://de.wikipedia.org/wiki/For-Schleife" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/For-Schleife">For-Schleife</a>&nbsp;zählt der&nbsp;<a title="Computer" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Computer" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Computer">Computer</a>&nbsp;von einer Anfangszahl bis zu einer Endzahl und wiederholt dabei jedes Mal den Codeblock („Schleifenrumpf“). Die aktuelle Zahl wird in eine Variable („Iterator“) gesetzt, damit sie bei Bedarf in dem Codeblock Verwendung finden kann. Häufig ist die Zählschleife auf Ganzzahlen beschränkt. Das Ändern der Iterator-Variablen im Schleifenkörper ist bei vielen Programmiersprachen verboten und gilt als schlechter Programmierstil, da es oft zu schwer verständlichem Code führt – es läuft der Denkweise zuwider, direkt am Schleifenkopf die Anzahl der Durchläufe ablesen zu können.</p> <h1 id="chapter-35-section-5" class="section-header in-list z7285dbb1b26a">12.5 – Bedingungen</h1> <p>Eine <span class="glossary-term"><b>bedingte Anweisung</b></span>&nbsp;ist eine&nbsp;<a title="Kontrollstruktur" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Kontrollstruktur" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Kontrollstruktur">Kontrollstruktur</a>&nbsp;in der&nbsp;<a title="Programmierung" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Programmierung" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Programmierung">Programmierung</a>. Ein Programmabschnitt wird dabei nur unter einer bestimmten Bedingung ausgeführt. Eine&nbsp;<b>Verzweigung</b> legt fest, welcher von zwei oder mehreren Programmabschnitten, abhängig von einer oder mehreren Bedingungen, ausgeführt wird. Bedingugen werden in Programmiersprachen meist mit Konstrukten wie „if…then“ (deutsch: Wenn.. Dann…) eingeführt.</p> <div id="attachment_906" style="width: 248px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-906" id="z6428d3c65ae8" class="in-list wp-image-906 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/IF-THEN-ELSE-END_flowchart.svg_-238x300.png" alt="" width="238" height="300" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/IF-THEN-ELSE-END_flowchart.svg_-238x300.png 238w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/IF-THEN-ELSE-END_flowchart.svg_-813x1024.png 813w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/IF-THEN-ELSE-END_flowchart.svg_-768x967.png 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/IF-THEN-ELSE-END_flowchart.svg_-1220x1536.png 1220w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/IF-THEN-ELSE-END_flowchart.svg_-65x82.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/IF-THEN-ELSE-END_flowchart.svg_-225x283.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/IF-THEN-ELSE-END_flowchart.svg_-350x441.png 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/IF-THEN-ELSE-END_flowchart.svg_.png 1626w" title=""> <p id="caption-attachment-906" class="wp-caption-text">Abbildung 12.1 – Detailliertes Diagramm zur Verwendung von „Wenn-Dann“ Kontrollstrukturen</p> </div> <p>&nbsp;</p> <h1 id="chapter-35-section-6" class="section-header  zac1819db6890">12.6 – Bildtafeln</h1> <div id="attachment_889" style="width: 1034px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-889" id="zed25502dd8cc" class="in-list wp-image-889 size-large" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/programming-language-history2-1024x636.png" alt="" width="1024" height="636" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/programming-language-history2-1024x636.png 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/programming-language-history2-300x186.png 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/programming-language-history2-768x477.png 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/programming-language-history2-1536x954.png 1536w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/programming-language-history2-2048x1272.png 2048w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/programming-language-history2-65x40.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/programming-language-history2-225x140.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/programming-language-history2-350x217.png 350w" title=""> <p id="caption-attachment-889" class="wp-caption-text">Abbildung 12.2 – Computersprachen durch den Verlauf der Zeit</p> </div> <p>&nbsp;</p> <div id="attachment_1401" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-1401" id="z34932f3afb7a" class="in-list wp-image-1401 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Piet_Mondrian_1942_-_Broadway_Boogie_Woogie-300x300.jpeg" alt="" width="300" height="300" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Piet_Mondrian_1942_-_Broadway_Boogie_Woogie-300x300.jpeg 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Piet_Mondrian_1942_-_Broadway_Boogie_Woogie-1024x1024.jpeg 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Piet_Mondrian_1942_-_Broadway_Boogie_Woogie-150x150.jpeg 150w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Piet_Mondrian_1942_-_Broadway_Boogie_Woogie-768x769.jpeg 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Piet_Mondrian_1942_-_Broadway_Boogie_Woogie-1534x1536.jpeg 1534w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Piet_Mondrian_1942_-_Broadway_Boogie_Woogie-65x65.jpeg 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Piet_Mondrian_1942_-_Broadway_Boogie_Woogie-225x225.jpeg 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Piet_Mondrian_1942_-_Broadway_Boogie_Woogie-350x351.jpeg 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Piet_Mondrian_1942_-_Broadway_Boogie_Woogie.jpeg 2045w" title=""> <p id="caption-attachment-1401" class="wp-caption-text">Abbildung 12.3 – Piet Mondrian – Boogie Woogie</p> </div> <div id="attachment_1400" style="width: 241px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-1400" id="z3815abd7d3c8" class="in-list wp-image-1400 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/chernikow-231x300.png" alt="" width="231" height="300" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/chernikow-231x300.png 231w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/chernikow-65x84.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/chernikow-225x292.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/chernikow-350x455.png 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/chernikow.png 394w" title=""> <p id="caption-attachment-1400" class="wp-caption-text">Abbildung 12.4 – Chernikhov – Fantasy and Construction</p> </div> 

	</div>
			
				
				
	</div>
<div class="chapter standard with-subsections" id="chapter-digitaler-code-2" title="Parametrisches und Procedurales Design">
	<div class="chapter-title-wrap">
		<p class="chapter-number">12</p>
		<h1 class="chapter-title">Parametrisches und Procedurales Design</h1>
			</div>
	<div class="ugc chapter-ugc">
					<p class="short-title"></p>
				
 <h1 id="chapter-647-section-1" class="section-header in-list z9b964885e0d8">13.1 – Parameter</h1> <p>Ein <span class="glossary-term">Parameter</span> oder auch eine Formvariable ist eine an sich unabhängige Variable, die aber zumindest in einer gegebenen Situation eher als eine festgehaltene Größe aufgefasst wird.</p> <h1 id="chapter-647-section-2" class="section-header  z8cd446ad44cf">13.2 – Parametrisches Design</h1> <p>Parametrisches Design ist eine Designmethode, bei der Merkmale (wie Gebäudeelemente und technische Komponenten) nach algorithmischen Prozessen geformt werden, anstatt direkt modelliert zu werden. Bei dieser Methode bestimmen Parameter und Regeln die Beziehung zwischen Designabsicht und Designantwort. Der Begriff parametrisch bezieht sich auf Eingabeparameter, die in die Algorithmen eingespeist werden.</p> <p>Das Potential von parametrischem Design ist vielfältig:</p> <ul><li style="font-weight: 400">Fehler vermeiden (präzises, numerisches Modellieren)</li> <li style="font-weight: 400">Schnelles Anpassen von Design</li> <li style="font-weight: 400">Modellieren von komplexer Geometrie</li> <li style="font-weight: 400">Generieren von individualisierten Elementen</li> <li style="font-weight: 400">Generieren von Design-variationen</li> <li style="font-weight: 400">Generieren von Familien von Elementen</li> <li style="font-weight: 400">Generieren von Exportdaten z.B. zur Fabrikation</li> </ul> <p>Gebäude können von der ersten Entwurfsphase an auf ein Optimum ( z. B. Zeit, Kosten, Qualität) in der Planung, Vorfertigung, Ausführung und Nutzung hin konzipiert werden. Parametrische Planung ist bei komplexen Projekten mit vielen Akteuren besonders sinnvoll, da Änderungen im Planungsverlauf problemlos in das parametrische Modell eingearbeitet werden können. Verschiedene Entwurfsvarianten erleichtern somit grundlegende Entscheidungen in der Anfangsphase von Planungen. Die durchgängige Parametrisierung eines einzelnen Produkts bzw. Bauteils inklusive seines „Zubehörs“ (Formwerkzeuge, Fertigungsverfahren, Materialeigenschaften etc.) stellt eine geschlossene digitale Prozesskette sicher.</p> <p>Parametrismus ist ein Stil innerhalb der zeitgenössischen Avantgarde-Architektur, der als Nachfolger der modernen und postmodernen Architektur gefördert wird. Der Begriff wurde 2008 von Patrik Schumacher, einem Architekturpartner von Zaha Hadid (1950–2016), geprägt. Parametrismus hat seinen Ursprung im parametrischen Design, das auf den Einschränkungen in einer parametrischen Gleichung basiert. Parametrismus stützt sich auf Programme, Algorithmen und Computer, um Gleichungen für Designzwecke zu manipulieren.</p> <p>Aspekte des Parametrismus wurden in Stadtplanung, Architekturdesign, Innenarchitektur und Möbeldesign verwendet. Befürworter des Parametrismus haben erklärt, dass eines der bestimmenden Merkmale darin besteht, dass „Parametrismus impliziert, dass alle Elemente des Designs parametrisch variabel und wechselseitig anpassungsfähig werden.“ Laut Schumacher ist Parametrismus eine Autopoiesis oder ein selbstreferenzielles System bei dem alle Elemente miteinander verbunden sind und ein äußerer Einfluss, der eines verändert, alle anderen verändert.</p> <p>Der Parametrismus lehnt sowohl die Homogenisierung (serielle Wiederholung) als auch die reine Differenz (Agglomeration nicht verwandter Elemente) zugunsten von Differenzierung und Korrelation als zentrale Kompositionswerte ab. Ziel ist es, mehr räumliche Komplexität bei gleichzeitiger Lesbarkeit aufzubauen, d. h. Beziehungen zwischen Räumen (oder Elementen einer Komposition) zu intensivieren und sich so an Kontexte anzupassen, dass lesbare Verbindungen hergestellt werden. Dies ermöglicht der Architektur, die Komplexität zeitgenössischer Lebensprozesse in die globale postfordistische Netzwerkgesellschaft zu übersetzen.</p> <h1 id="chapter-647-section-3" class="section-header in-list z3ff32d0631c4">13.3 – Mapping</h1> <p>Ein zentrales Konzept der Mathematik ist die&nbsp;<i>Abbildung</i>, die auch&nbsp;<i>Funktion</i> genannt wird (engl. Mapping). Abbildungen sind eindeutige Zuordnungen zwischen zwei Mengen <strong>A</strong> und <strong>B</strong>. Dies bedeutet, dass jedem Element <img id="zbf5e434e64b7" class="mwe-math-fallback-image-inline" src="https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/27bcc9b2afb295d4234bc294860cd0c63bcad2ca" alt="x\in A" aria-hidden="true" title=""> durch die Abbildung&nbsp;<img id="z92b251f86418" class="mwe-math-fallback-image-inline" src="https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/132e57acb643253e7810ee9702d9581f159a1c61" alt="f" aria-hidden="true" title=""> genau ein Element&nbsp;<img id="z020100e75c29" class="mwe-math-fallback-image-inline" src="https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/18d9e94abb9ce745d660f7059a11d2f6c72a291e" alt="f(x)\in B" aria-hidden="true" title=""> zugeordnet wird. Ein Beispiel hierfür ist die Quadratfunktion von der Menge&nbsp;<img id="z56b4f2de3c42" class="mwe-math-fallback-image-inline" src="https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/786849c765da7a84dbc3cce43e96aad58a5868dc" alt="\mathbb {R}" aria-hidden="true" title=""> in die Menge&nbsp;<img id="ze4a0437f15d1" class="mwe-math-fallback-image-inline" src="https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/786849c765da7a84dbc3cce43e96aad58a5868dc" alt="\mathbb {R}" aria-hidden="true" title="">, die jeder reellen Zahl <img id="z5e89c347dd2b" class="mwe-math-fallback-image-inline" src="https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/a9c6d458566aec47a7259762034790c8981aefab" alt="x\in\R" aria-hidden="true" title=""> ihre Quadratzahl&nbsp;<img id="ze5059584112d" class="mwe-math-fallback-image-inline" src="https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/63503dd79c621ce9412b42f940855a1242669275" alt="{\displaystyle x^{2}\in \mathbb {R} }" aria-hidden="true" title=""> zuordnet. Die Schreibweise für Abbildungen von&nbsp;<img id="z7c7b9165e376" class="mwe-math-fallback-image-inline" src="https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/7daff47fa58cdfd29dc333def748ff5fa4c923e3" alt="A" aria-hidden="true" title=""> nach&nbsp;<img id="zd0d532eee831" class="mwe-math-fallback-image-inline" src="https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/47136aad860d145f75f3eed3022df827cee94d7a" alt="B" aria-hidden="true" title=""> ist: <img id="zdff923d09b10" class="mwe-math-fallback-image-inline" src="https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/7fe219b83d040b53b8d1b183a6edf1a66859d707" alt="{\displaystyle f:A\rightarrow B:x\mapsto f(x)}" aria-hidden="true" title=""></p> <p>Ausgesprochen wird dieser Ausdruck so:</p> <div class=""><p><img id="z03088d38a586" class="mwe-math-fallback-image-inline" src="https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/85ba882894ef594b6021c3ae62707ce340ea5156" alt="{\displaystyle \underbrace {f{\color {white}|}} _{{\text{Abbildung }}f}:\underbrace {A\rightarrow B{\color {white}|}} _{{\text{aus }}A{\text{ nach }}B,}:\underbrace {x\mapsto f(x){\color {white}|}} _{{\text{die }}x{\text{ auf }}f(x){\text{ abbildet}}}}" aria-hidden="true" title=""></p> </div> <div class="serlo-box serlo-hint"><p class="title"><strong>Hinweis</strong></p> <p>Die Begriffe „Abbildung“ und „Funktion“ sind beide in der Mathematik üblich und bedeuten genau dasselbe.</p> </div> <p>&nbsp;</p> <p><img id="z93a6a2163309" class="in-list aligncenter wp-image-896 size-large" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/2880px-Abbildung__Rest_bei_Division_von_x_mit_2__mit_Beschriftungen.svg_-1024x423.png" alt="" width="1024" height="423" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/2880px-Abbildung__Rest_bei_Division_von_x_mit_2__mit_Beschriftungen.svg_-1024x423.png 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/2880px-Abbildung__Rest_bei_Division_von_x_mit_2__mit_Beschriftungen.svg_-300x124.png 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/2880px-Abbildung__Rest_bei_Division_von_x_mit_2__mit_Beschriftungen.svg_-768x318.png 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/2880px-Abbildung__Rest_bei_Division_von_x_mit_2__mit_Beschriftungen.svg_-1536x635.png 1536w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/2880px-Abbildung__Rest_bei_Division_von_x_mit_2__mit_Beschriftungen.svg_-2048x847.png 2048w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/2880px-Abbildung__Rest_bei_Division_von_x_mit_2__mit_Beschriftungen.svg_-65x27.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/2880px-Abbildung__Rest_bei_Division_von_x_mit_2__mit_Beschriftungen.svg_-225x93.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/2880px-Abbildung__Rest_bei_Division_von_x_mit_2__mit_Beschriftungen.svg_-350x145.png 350w" title=""></p> <p>&nbsp;</p> <p>&nbsp;</p> <div id="attachment_1389" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-1389" id="zee9b41778994" class="in-list wp-image-1389 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/1-3-2_001-attractor-overview-300x173.png" alt="" width="300" height="173" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/1-3-2_001-attractor-overview-300x173.png 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/1-3-2_001-attractor-overview-1024x591.png 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/1-3-2_001-attractor-overview-768x443.png 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/1-3-2_001-attractor-overview-1536x886.png 1536w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/1-3-2_001-attractor-overview-65x38.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/1-3-2_001-attractor-overview-225x130.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/1-3-2_001-attractor-overview-350x202.png 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/1-3-2_001-attractor-overview.png 1816w" title=""> <p id="caption-attachment-1389" class="wp-caption-text">Abbildung 13.13 – 1: Attraktor Punkt, 2.:Vektoren, 3: Kreise zu dem Attraktor orientiert, basierend auf deren Normalen. In diesem Beispiel wird die Orientierung zum Attraktor auf die Rotation der Kreise abgebildet.</p> </div> <div id="attachment_1391" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-1391" id="zf5fbdc05934a" class="in-list wp-image-1391 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/1-3-2_002-attractor-examples-300x100.png" alt="" width="300" height="100" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/1-3-2_002-attractor-examples-300x100.png 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/1-3-2_002-attractor-examples-1024x342.png 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/1-3-2_002-attractor-examples-768x256.png 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/1-3-2_002-attractor-examples-1536x513.png 1536w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/1-3-2_002-attractor-examples-2048x684.png 2048w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/1-3-2_002-attractor-examples-65x22.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/1-3-2_002-attractor-examples-225x75.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/1-3-2_002-attractor-examples-350x117.png 350w" title=""> <p id="caption-attachment-1391" class="wp-caption-text">Abbildung 13.14 – Verschiedene Positionen des Attraktors</p> </div> <div class="mceTemp"></div> <div id="attachment_1384" style="width: 267px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-1384" id="zc227a335af99" class="in-list wp-image-1384 size-full" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Heightmap.png" alt="" width="257" height="257" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Heightmap.png 257w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Heightmap-150x150.png 150w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Heightmap-65x65.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Heightmap-225x225.png 225w" title=""> <p id="caption-attachment-1384" class="wp-caption-text">Abbildung 13.15 – Höhenfeld (Heightmap)</p> </div> <div id="attachment_1385" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-1385" id="z796647961bb4" class="in-list wp-image-1385 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Heightmap_rendered-300x193.png" alt="" width="300" height="193" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Heightmap_rendered-300x193.png 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Heightmap_rendered-65x42.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Heightmap_rendered-225x145.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Heightmap_rendered-350x225.png 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Heightmap_rendered.png 700w" title=""> <p id="caption-attachment-1385" class="wp-caption-text">Abbildung 13.16 – Mesh, deformiert durch Höhenfeld (Heightmap)</p> </div> <p>&nbsp;</p> <div id="attachment_1381" style="width: 1034px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-1381" id="za28dccd83508" class="in-list wp-image-1381 size-large" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/pattern-1024x330.png" alt="" width="1024" height="330" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/pattern-1024x330.png 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/pattern-300x97.png 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/pattern-768x247.png 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/pattern-65x21.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/pattern-225x72.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/pattern-350x113.png 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/pattern.png 1193w" title=""> <p id="caption-attachment-1381" class="wp-caption-text">Abbildung 13.17 – Lochgrösse und Extrusionstiefe, De Young Museum.</p> </div> <div id="attachment_1382" style="width: 1034px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-1382" id="zb9950f77bb2b" class="in-list wp-image-1382 size-large" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/de-Young-Museum-3-min-1024x676.jpeg" alt="" width="1024" height="676" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/de-Young-Museum-3-min-1024x676.jpeg 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/de-Young-Museum-3-min-300x198.jpeg 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/de-Young-Museum-3-min-768x507.jpeg 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/de-Young-Museum-3-min-1536x1014.jpeg 1536w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/de-Young-Museum-3-min-2048x1352.jpeg 2048w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/de-Young-Museum-3-min-65x43.jpeg 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/de-Young-Museum-3-min-225x148.jpeg 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/de-Young-Museum-3-min-350x231.jpeg 350w" title=""> <p id="caption-attachment-1382" class="wp-caption-text">Abbildung 13.18 – De Young Museum, Herzog &amp; DeMeuron</p> </div> <h1 id="chapter-647-section-4" class="section-header in-list z83b0f07484fd">13.4 – Rekursion</h1> <p>Als Rekursion (<a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Latein" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Latein">lateinisch</a> recurrere ‚zurücklaufen‘) wird ein prinzipiell unendlicher Vorgang, der sich selbst als Teil enthält oder mithilfe von sich selbst definierbar ist, bezeichnet.<a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Rekursion#cite_note-1" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Rekursion#cite_note-1">[1]</a> Üblicherweise sind rekursive Vorgänge relativ kurz beschreibbar bzw. können durch eine relativ kurze Anweisung ausgelöst werden.<a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Rekursion#cite_note-2" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Rekursion#cite_note-2">[2]</a><a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Rekursion#cite_note-Buss-3" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Rekursion#cite_note-Buss-3">[3]</a> Die bei Rekursion aufeinander folgenden Teilvorgänge oder die nacheinander erzeugten Objekte sind nicht unabhängig voneinander, sondern zwischen jedem Schrittpaar oder Objektpaar besteht eine besondere, die rekursive Beziehung.</p> <h1 id="chapter-647-section-5" class="section-header in-list zaf1297794a19">13.5 – Fraktal</h1> <p>Fraktal ist ein vom Mathematiker <a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Beno%C3%AEt_Mandelbrot" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Beno%C3%AEt_Mandelbrot">Benoît Mandelbrot</a> 1975 geprägter Begriff (<a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Latein" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Latein">lateinisch</a> fractus ‚gebrochen‘, von <a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Latein" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Latein">lateinisch</a> frangere‚ (in Stücke zer-)‚brechen‘), der bestimmte natürliche oder künstliche Gebilde oder geometrische <a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Muster_(Struktur)" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Muster_(Struktur)">Muster</a> bezeichnet. Gebilde weisen eine hohen Grad von <a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Skaleninvarianz" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Skaleninvarianz">Skaleninvarianz</a> bzw. <a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Selbst%C3%A4hnlichkeit" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Selbst%C3%A4hnlichkeit">Selbstähnlichkeit</a> auf. Das ist beispielsweise der Fall, wenn ein Objekt aus mehreren verkleinerten Kopien seiner selbst besteht. Geometrische Objekte dieser Art unterscheiden sich in wesentlichen Aspekten von gewöhnlichen glatten Figuren.</p> <p><img id="z24612732a2a1" class="aligncenter size-medium wp-image-951 in-list" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/ch08_01-300x68.png" alt="" width="300" height="68" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/ch08_01-300x68.png 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/ch08_01-1024x233.png 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/ch08_01-768x175.png 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/ch08_01-1536x350.png 1536w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/ch08_01-65x15.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/ch08_01-225x51.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/ch08_01-350x80.png 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/ch08_01.png 1800w" title=""></p> <div id="attachment_950" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-950" id="z97d1d3ea2cfc" class="in-list wp-image-950 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/ch08_02-300x72.png" alt="" width="300" height="72" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/ch08_02-300x72.png 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/ch08_02-1024x245.png 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/ch08_02-768x184.png 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/ch08_02-1536x368.png 1536w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/ch08_02-65x16.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/ch08_02-225x54.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/ch08_02-350x84.png 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/ch08_02.png 1800w" title=""> <p id="caption-attachment-950" class="wp-caption-text">Abbildung 13.20 – Mandelbrot Menge</p> </div> <div id="attachment_948" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-948" id="z8cb3d36015be" class="in-list wp-image-948 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/ch08_06-300x35.png" alt="" width="300" height="35" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/ch08_06-300x35.png 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/ch08_06-1024x120.png 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/ch08_06-768x90.png 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/ch08_06-1536x180.png 1536w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/ch08_06-65x8.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/ch08_06-225x26.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/ch08_06-350x41.png 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/ch08_06.png 1800w" title=""> <p id="caption-attachment-948" class="wp-caption-text">Abbildung 13.21 – Börsendaten im Zeitraum von 6 Monaten</p> </div> <div id="attachment_949" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-949" id="z7c6dc141b441" class="in-list wp-image-949 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/ch08_05-300x35.png" alt="" width="300" height="35" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/ch08_05-300x35.png 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/ch08_05-1024x120.png 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/ch08_05-768x90.png 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/ch08_05-1536x180.png 1536w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/ch08_05-65x8.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/ch08_05-225x26.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/ch08_05-350x41.png 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/ch08_05.png 1800w" title=""> <p id="caption-attachment-949" class="wp-caption-text">Abbildung 13.22 – Börsendaten im Zeitraum von 6 Stunden</p> </div> <h1 id="chapter-647-section-6" class="section-header in-list zb8dc3aeec730">13.6 – L-System</h1> <p>Bei den&nbsp;<b>Lindenmayer-</b>&nbsp;oder&nbsp;<b>L-Systemen</b>&nbsp;handelt es sich um einen&nbsp;<a title="Mathematik" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Mathematik" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Mathematik">mathematischen</a>&nbsp;<a title="Formalisierte Theorie" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Formalisierte_Theorie" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Formalisierte_Theorie">Formalismus</a>, der 1968 von dem ungarischen&nbsp;<a title="Theoretische Biologie" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Theoretische_Biologie" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Theoretische_Biologie">theoretischen</a>&nbsp;<a title="Biologe" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Biologe" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Biologe">Biologen</a>&nbsp;<a title="Aristid Lindenmayer" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Aristid_Lindenmayer" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Aristid_Lindenmayer">Aristid Lindenmayer</a>&nbsp;als Grundlage einer&nbsp;<a title="Axiom" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Axiom" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Axiom">axiomatischen</a>&nbsp;<a title="Theorie" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Theorie" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Theorie">Theorie</a>&nbsp;<a title="Ontogenese" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Ontogenese" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Ontogenese">biologischer Entwicklung</a>&nbsp;vorgeschlagen wurde. In jüngerer Zeit fanden L-Systeme Anwendung in der&nbsp;<a title="Computergrafik" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Computergrafik" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Computergrafik">Computergrafik</a>&nbsp;bei der Erzeugung von&nbsp;<a title="Fraktal" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Fraktal" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Fraktal">Fraktalen</a>&nbsp;und in der realitätsnahen&nbsp;<a class="mw-redirect" title="Modellierung" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Modellierung" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Modellierung">Modellierung</a>&nbsp;von&nbsp;<a class="mw-redirect" title="Pflanzen" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Pflanzen" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Pflanzen">Pflanzen</a>.</p> <p>Das wesentliche Prinzip von L-Systemen besteht in der sukzessiven Ersetzung von Einzelteilen eines einfachen Objektes mittels sogenannter&nbsp;<a title="Produktionsregel" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Produktionsregel" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Produktionsregel">Produktionsregeln</a>. Diese Ersetzungen können&nbsp;<a class="mw-redirect" title="Rekursiv" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Rekursiv" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Rekursiv">rekursiv</a>&nbsp;durchgeführt werden. Damit gehören L-Systeme zu den sogenannten&nbsp;<a class="new" title="Ersetzungssystem (Seite nicht vorhanden)" href="https://de.wikipedia.org/w/index.php?title=Ersetzungssystem&amp;action=edit&amp;redlink=1" data-url="https://de.wikipedia.org/w/index.php?title=Ersetzungssystem&amp;action=edit&amp;redlink=1">Ersetzungssystemen</a>.</p> <div id="attachment_1397" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-1397" id="z531797a72167" class="in-list wp-image-1397 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Dragon_trees-300x215.jpeg" alt="" width="300" height="215" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Dragon_trees-300x215.jpeg 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Dragon_trees-768x551.jpeg 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Dragon_trees-65x47.jpeg 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Dragon_trees-225x161.jpeg 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Dragon_trees-350x251.jpeg 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Dragon_trees.jpeg 800w" title=""> <p id="caption-attachment-1397" class="wp-caption-text">Abbildung 13.23 – Fraktale Bäume, mit einem L-System generiert.</p> </div> <h1 id="chapter-647-section-7" class="section-header in-list z720e7562922e">13.7 – Shape Grammar</h1> <p><b>Shape grammars</b>, deutsch&nbsp;<b>Formen-Grammatiken</b>, sind eine Art von&nbsp;<a title="Produktionssystem (Informatik)" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Produktionssystem_(Informatik)" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Produktionssystem_(Informatik)">Produktionssystem</a> in der Informatik zur Generierung von geometrischen Formen. Üblicherweise werden Shape grammars zur Erzeugung von zwei- bzw. dreidimensionalen Formen eingesetzt, heutzutage vor allem in den Bereichen der <a title="Architektur" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Architektur" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Architektur">Architektur</a>&nbsp;und&nbsp;<a title="Computergrafik" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Computergrafik" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Computergrafik">Computergrafik</a>. Die Grundlage für Shape grammars wurde in einem Seminar-Artikel von&nbsp;<a class="new" title="George Stiny (Seite nicht vorhanden)" href="https://de.wikipedia.org/w/index.php?title=George_Stiny&amp;action=edit&amp;redlink=1" data-url="https://de.wikipedia.org/w/index.php?title=George_Stiny&amp;action=edit&amp;redlink=1">George Stiny</a>&nbsp;und James Gips im Jahr 1971 geschaffen.<sup id="cite_ref-stiny1972_1-0" class="reference"><a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Shape_grammar#cite_note-stiny1972-1" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Shape_grammar#cite_note-stiny1972-1">[1]</a></sup></p> <p>Eine Shape grammar besteht aus Regeln sowie einer Generierungs-<a title="Engine" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Engine" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Engine">Engine</a>, welche die Regeln auswählt und verarbeitet bzw. berechnet. Eine Regel definiert wie eine existierende Figur (bzw. ein Teil davon) im Geometrischen Raum transformiert werden kann. Die Definition einer Shape grammar folgt der Standarddefinition einer&nbsp;<a title="Phrasenstrukturgrammatik" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Phrasenstrukturgrammatik" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Phrasenstrukturgrammatik">Phrasenstrukturgrammatik</a>&nbsp;von Chomsky, wobei statt Symbolen, Figuren („shapes“) verwendet werden.</p> <p>Eine Shape grammar generiert eine Form durch rekursives Anwenden der Shape rules, beginnend mit der Startfigur. Das Ergebnis der angewendeten Regel auf eine vorhandene Form, ist immer eine neue Form, die aus der vorhandenen Form besteht, wobei ein Vorkommnis der linken Seite der Regel in der neuen Form durch die Form auf der rechten Seite der Regel ersetzt wurde.</p> <p>Eine Shape grammar besteht minimal aus drei Produktionsregeln (=Shape rules). Einer Anfangsregel, zumindest einer Transformationsregel und einer Terminierungsregel. Die Startregel ist erforderlich um den Generierungsprozess zu starten, während die Terminierungsregel notwendig ist um die Generierung abzuschließen. Der einfachste Weg den Prozess zu stoppen, ist es den Marker (=Nonterminale) zu entfernen. Im Gegensatz zu Chomsky-Grammatiken können Produktionsregeln in Shape grammars nicht nur seriell, sondern auch parallel angewendet werden, ähnlich dem Ablauf von&nbsp;<a class="mw-redirect" title="L-System" href="https://de.wikipedia.org/wiki/L-System" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/L-System">L-Systemen</a>.</p> <p>Shape grammars wurden ursprünglich für Gemälde und Skulpturen präsentiert,<sup id="cite_ref-stiny1972_1-1" class="reference"><a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Shape_grammar#cite_note-stiny1972-1" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Shape_grammar#cite_note-stiny1972-1">[1]</a></sup>&nbsp;haben seither jedoch vor allem in der Architektur (<a title="Computer-aided architectural design" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Computer-aided_architectural_design" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Computer-aided_architectural_design">Computer-aided architectural design</a>) Anwendung gefunden. Shape grammars eignen sich dabei vor allem für kleine, klar definierte Probleme, wie etwa Struktur und Layout von Innenräumen oder Fassaden von Gebäuden. Shape grammars bestehen dabei sehr oft aus einer großen Anzahl an Regeln. So besteht die von William Mitchell<sup class="reference"><a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Shape_grammar#cite_note-2" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Shape_grammar#cite_note-2">[2]</a></sup>&nbsp;präsentierte Shape grammar zur Generierung einer Villa im Stile des italienischen Architekten&nbsp;<a title="Andrea Palladio" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Andrea_Palladio" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Andrea_Palladio">Andrea Palladio</a>&nbsp;aus 69 Regeln, die in acht Durchführungsschritten angewendet werden.</p> <p>Ähnlich zur Anwendung in der Architektur haben Shape grammars auch in der&nbsp;<a title="Computergrafik" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Computergrafik" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Computergrafik">Computergrafik</a>&nbsp;in den letzten Jahrzehnten an Bedeutung gewonnen. Shape grammars werden dabei vor allem bei der prozeduralen Modellierung von Gebäuden oder Städten eingesetzt (z.&nbsp;B.: für&nbsp;<a title="Computer Generated Imagery" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Computer_Generated_Imagery" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Computer_Generated_Imagery">Filme</a>&nbsp;oder Videospiele). Shape Grammars bilden dabei die Grundlage für zahlreiche entwickelter Systeme die anhand von Produktionsregeln eine Variation von unterschiedlichen 3D-Modellen generieren. Sowohl realistisch aussehende Straßenplänen, als auch Fassaden oder Innenräume von Gebäuden können dabei mit Hilfe von Shape Grammars prozedural erstellt werden.<sup class="reference"><a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Shape_grammar#cite_note-3" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Shape_grammar#cite_note-3">[3]</a></sup><sup class="reference"><a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Shape_grammar#cite_note-4" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Shape_grammar#cite_note-4">[4]</a></sup><sup class="reference"><a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Shape_grammar#cite_note-5" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Shape_grammar#cite_note-5">[5] </a></sup>Zu weiteren Bereichen in denen Shape grammars angewendet wurden, zählen Industriedesign und Ingenieurswissenschaften.<sup class="reference"><a title="" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Shape_grammar#cite_note-6" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Shape_grammar#cite_note-6">[6]</a></sup></p> <h1 id="chapter-647-section-8" class="section-header  ze7061da9557f">13.8 – Bildtafeln</h1> <div id="attachment_1095" style="width: 516px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-1095" id="zb2aacc482488" class="in-list wp-image-1095 size-full" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Transformation_of_Argyropelecus_olfersi_into_Sternoptyx_diaphana.jpeg" alt="" width="506" height="208" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Transformation_of_Argyropelecus_olfersi_into_Sternoptyx_diaphana.jpeg 506w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Transformation_of_Argyropelecus_olfersi_into_Sternoptyx_diaphana-300x123.jpeg 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Transformation_of_Argyropelecus_olfersi_into_Sternoptyx_diaphana-65x27.jpeg 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Transformation_of_Argyropelecus_olfersi_into_Sternoptyx_diaphana-225x92.jpeg 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Transformation_of_Argyropelecus_olfersi_into_Sternoptyx_diaphana-350x144.jpeg 350w" title=""> <p id="caption-attachment-1095" class="wp-caption-text">Abbildung 13.24 – Thompson illustrierte die Transformation von Argyropelecus olfersi in Sternoptyx diaphana durch die Anwendung einer 20° Scherungs-abbildung (engl. shear mapping).</p> </div> <div id="attachment_1390" style="width: 219px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-1390" id="z750513dde6f0" class="in-list wp-image-1390 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/1-3-2_015-large-example-209x300.png" alt="" width="209" height="300" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/1-3-2_015-large-example-209x300.png 209w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/1-3-2_015-large-example-713x1024.png 713w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/1-3-2_015-large-example-768x1103.png 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/1-3-2_015-large-example-1069x1536.png 1069w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/1-3-2_015-large-example-1425x2048.png 1425w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/1-3-2_015-large-example-65x93.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/1-3-2_015-large-example-225x323.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/1-3-2_015-large-example-350x503.png 350w" title=""> <p id="caption-attachment-1390" class="wp-caption-text">Abbildung 13.25 – Die Orientierung von Attraktoren auf verschiedene geometrische Transformationen abgebildet.</p> </div> <div id="attachment_1387" style="width: 431px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-1387" id="zf41c51ddf613" class="in-list wp-image-1387 size-full" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/ACII.png" alt="" width="421" height="512" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/ACII.png 421w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/ACII-247x300.png 247w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/ACII-65x79.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/ACII-225x274.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/ACII-350x426.png 350w" title=""> <p id="caption-attachment-1387" class="wp-caption-text">Abbildung 13.26 – ASCII Zeichen nach Helligkeitswerten abgebildet.</p> </div> <div id="attachment_1395" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-1395" id="z09d7af3184a5" class="in-list wp-image-1395 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/wave-300x300.jpeg" alt="" width="300" height="300" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/wave-300x300.jpeg 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/wave-150x150.jpeg 150w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/wave-65x65.jpeg 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/wave-225x225.jpeg 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/wave-350x350.jpeg 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/wave.jpeg 512w" title=""> <p id="caption-attachment-1395" class="wp-caption-text">Abbildung 13.27 – Sinusfunktionen werden auf die Deformierung einer Mesh-fläche abgebildet.</p> </div> <p>&nbsp;</p> <div class="video-container--failed"><div class="textbox interactive-content interactive-content--oembed"><span class="interactive-content__icon"></span> <p>One or more interactive elements has been excluded from this version of the text. You can view them online here: <a href="#oembed-1" title="Bach, &quot;Great&quot; Fugue in G minor, BWV 542" data-url="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/?p=647#oembed-1">https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/?p=647#oembed-1</a> </p> </div> </div> <div id="attachment_1196" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-1196" id="zef715ebdf834" class="in-list wp-image-1196 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Screenshot-2022-06-05-at-22.29.57-300x173.png" alt="" width="300" height="173" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Screenshot-2022-06-05-at-22.29.57-300x173.png 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Screenshot-2022-06-05-at-22.29.57-1024x589.png 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Screenshot-2022-06-05-at-22.29.57-768x442.png 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Screenshot-2022-06-05-at-22.29.57-1536x884.png 1536w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Screenshot-2022-06-05-at-22.29.57-65x37.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Screenshot-2022-06-05-at-22.29.57-225x129.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Screenshot-2022-06-05-at-22.29.57-350x201.png 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Screenshot-2022-06-05-at-22.29.57.png 1620w" title=""> <p id="caption-attachment-1196" class="wp-caption-text">Abbildung 13.28 – Greg Lynn – Embryonic House</p> </div> <p>&nbsp;</p> <div id="attachment_1194" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-1194" id="zcbc81fc794d0" class="in-list wp-image-1194 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Screenshot-2022-06-05-at-22.27.31-300x179.png" alt="" width="300" height="179" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Screenshot-2022-06-05-at-22.27.31-300x179.png 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Screenshot-2022-06-05-at-22.27.31-1024x612.png 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Screenshot-2022-06-05-at-22.27.31-768x459.png 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Screenshot-2022-06-05-at-22.27.31-1536x918.png 1536w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Screenshot-2022-06-05-at-22.27.31-2048x1224.png 2048w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Screenshot-2022-06-05-at-22.27.31-65x39.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Screenshot-2022-06-05-at-22.27.31-225x134.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Screenshot-2022-06-05-at-22.27.31-350x209.png 350w" title=""> <p id="caption-attachment-1194" class="wp-caption-text">Abbildung 13.29 – Nervous Systems</p> </div> <p>&nbsp;</p> <div id="attachment_1202" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-1202" id="z6d91f7e1e580" class="in-list wp-image-1202 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Carbon-manufactur3dmag-300x165.jpeg" alt="" width="300" height="165" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Carbon-manufactur3dmag-300x165.jpeg 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Carbon-manufactur3dmag-1024x564.jpeg 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Carbon-manufactur3dmag-768x423.jpeg 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Carbon-manufactur3dmag-1536x846.jpeg 1536w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Carbon-manufactur3dmag-65x36.jpeg 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Carbon-manufactur3dmag-225x124.jpeg 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Carbon-manufactur3dmag-350x193.jpeg 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/Carbon-manufactur3dmag.jpeg 1920w" title=""> <p id="caption-attachment-1202" class="wp-caption-text">Abbildung 13.30 – 3D-gedruckte parametrische Schuhsohle</p> </div> <p>&nbsp;</p> <div id="attachment_1200" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-1200" id="zae2a3bbb0004" class="in-list wp-image-1200 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/7da20a4c9524cb36af1f56bbd84f6178434bec81-300x169.png" alt="" width="300" height="169" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/7da20a4c9524cb36af1f56bbd84f6178434bec81-300x169.png 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/7da20a4c9524cb36af1f56bbd84f6178434bec81-1024x576.png 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/7da20a4c9524cb36af1f56bbd84f6178434bec81-768x432.png 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/7da20a4c9524cb36af1f56bbd84f6178434bec81-1536x864.png 1536w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/7da20a4c9524cb36af1f56bbd84f6178434bec81-65x37.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/7da20a4c9524cb36af1f56bbd84f6178434bec81-225x127.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/7da20a4c9524cb36af1f56bbd84f6178434bec81-350x197.png 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/03/7da20a4c9524cb36af1f56bbd84f6178434bec81.png 1919w" title=""> <p id="caption-attachment-1200" class="wp-caption-text">Abbildung 13.31 – City Engine</p> </div> <div class="video-container--failed"><div class="textbox interactive-content interactive-content--oembed"><span class="interactive-content__icon"></span> <p>One or more interactive elements has been excluded from this version of the text. You can view them online here: <a href="#oembed-2" title="Mandelbulb (raymarched SDF)" data-url="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/?p=647#oembed-2">https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/?p=647#oembed-2</a> </p> </div> </div> <p>Mandelbulb: Fraktale Landschaft</p> <div class="video-container--failed"><div class="textbox interactive-content interactive-content--oembed"><span class="interactive-content__icon"></span> <p>One or more interactive elements has been excluded from this version of the text. You can view them online here: <a href="#oembed-3" title="Esri CityEngine Trailer" data-url="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/?p=647#oembed-3">https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/?p=647#oembed-3</a> </p> </div> </div> <p>&nbsp;</p> <p>City-Engine: Procedural City Generator basierend auf Prinzipien von Shape Grammar</p> 

	</div>
			
				
				
	</div>
<div class="chapter standard with-subsections" id="chapter-digitale-analyse" title="Analyse und Simulation">
	<div class="chapter-title-wrap">
		<p class="chapter-number">13</p>
		<h1 class="chapter-title">Analyse und Simulation</h1>
			</div>
	<div class="ugc chapter-ugc">
					<p class="short-title"></p>
				
 <h1 id="chapter-37-section-1" class="section-header in-list zbaf3e55c6a67">14.1 – Geometrische Analysen</h1> <h2 id="z150493152a78" class="in-list">14.1.1 – Sichtbarkeit</h2> <p>Eine einzelne Isoviste ist das Raumvolumen, das von einem bestimmten Punkt im Raum aus sichtbar ist, zusammen mit einer Angabe der Position dieses Punktes.&nbsp;Isovisten sind von Natur aus dreidimensional, können aber auch in zwei Dimensionen untersucht werden: entweder im horizontalen Schnitt („Plan“) oder in anderen vertikalen Schnitten durch die dreidimensionale Isoviste. Jedem Punkt im physikalischen Raum ist eine Isoviste zugeordnet. Die Isoviste ist ein Ansatz, Raum aus der Sicht einer Person in einer Umgebung zu beschreiben. Es bezieht sich auf das gezeichnete Polygon, das einen Bereich abdeckt, der gesehen oder erreicht werden kann, wenn er von einer bestimmten Position aus in einer geraden Linie geht.</p> <div class="textbox tbbeispiel"><h2 class="not-in-list">Beispiel</h2> <p>Die Grenzform eines Isovisten kann je nach Standort in einem Raum variieren oder nicht. Wenn der Raum konvex ist (z. B. ein Rechteck oder ein Kreis), dann ist die Grenzform aller Isovisten in diesem Raum gleich; ebenso deren Volumen (oder deren Fläche, wenn wir im Plan denken). Wenn der Raum jedoch nicht konvex wäre (z. B. ein L-förmiger oder unterteilter Raum), dann gäbe es viele Isovisten, deren Volumen (Fläche) kleiner wäre als das des gesamten Raums, und vielleicht einige, die das ganze Zimmer wären; und viele hätten unterschiedliche, vielleicht einzigartige Formen: groß und klein, schmal und breit, zentrisch und exzentrisch, ganz und nur teilweise.</p> </div> <p>Man kann sich die Isoviste auch als das von einer Punktlichtquelle beleuchtete Raumvolumen vorstellen. Es kann auch in der digitalen 3D-Umgebung als der Bereich betrachtet werden, der nicht im Schatten einer einzelnen Punktlichtquelle liegt.</p> <p>Es wird im Bereich der Architektur zur Analyse von Gebäuden und Stadtgebieten verwendet (u.a. als eine von einer Reihe von Methoden, die in der Space Syntax verwendet werden).</p> <div id="attachment_1375" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-1375" id="z8bac12d97426" class="in-list wp-image-1375 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Isovist.svg-1-300x287.png" alt="" width="300" height="287" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Isovist.svg-1-300x287.png 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Isovist.svg-1-1024x980.png 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Isovist.svg-1-768x735.png 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Isovist.svg-1-1536x1470.png 1536w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Isovist.svg-1-2048x1960.png 2048w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Isovist.svg-1-65x62.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Isovist.svg-1-225x215.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Isovist.svg-1-350x335.png 350w" title=""> <p id="caption-attachment-1375" class="wp-caption-text">Abbildung 14.1 – Die blaue Fläche ist der Isovist der vom Zentrum des Kreises gesehen werden kann.</p> </div> <h2 id="z15fcf94ef819" class="in-list">14.1.2 – Sonne &amp; Schatten</h2> <p>In der&nbsp;<a title="Darstellende Geometrie" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Darstellende_Geometrie" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Darstellende_Geometrie">Darstellenden Geometrie</a>&nbsp;verwendet man&nbsp;<b>Schattenkonstruktionen</b>&nbsp;um die Darstellung räumlicher Objekte attraktiver zu machen oder um Beleuchtungsprobleme schon in der Planungsphase diskutieren zu können. Wenn eine Parallelprojektion oder eine Zentralprojektion eines Objektes, z.&nbsp;B. eines Hauses, vorliegt, so ist es relativ einfach,&nbsp;<a title="Schatten" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Schatten" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Schatten">Schatten</a>&nbsp;auf eine horizontale Ebene (Standebene) sowohl von parallelem (Sonne) als auch zentralem (Lampe) Licht zu konstruieren. In allgemeineren Fällen (Schatten auf Ebenen, die von der Standebene verschieden sind) kann man den Schatten zunächst in Grund- und Aufriss, eventuell mit Hilfe der&nbsp;<a class="mw-redirect" title="Durchstoßpunkt" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Durchsto%C3%9Fpunkt" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Durchsto%C3%9Fpunkt">Durchstoßpunktmethode</a>, konstruieren und dann in das Bild einzeichnen.</p> <div id="attachment_926" style="width: 264px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-926" id="zb0f72c60804b" class="in-list wp-image-926 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Axo-haus-schatten-pl.svg_-1-254x300.png" alt="" width="254" height="300" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Axo-haus-schatten-pl.svg_-1-254x300.png 254w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Axo-haus-schatten-pl.svg_-1-868x1024.png 868w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Axo-haus-schatten-pl.svg_-1-768x906.png 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Axo-haus-schatten-pl.svg_-1-1302x1536.png 1302w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Axo-haus-schatten-pl.svg_-1-65x77.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Axo-haus-schatten-pl.svg_-1-225x265.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Axo-haus-schatten-pl.svg_-1-350x413.png 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Axo-haus-schatten-pl.svg_-1.png 1736w" title=""> <p id="caption-attachment-926" class="wp-caption-text">Abbildung 14.2 – Parallelprojektion: Schatten bei parallelem Licht</p> </div> <h3 id="za28c990a7b42" class="in-list">14.1.2.1 – Kanton Zurich: Schattenwurf von Hochhäusern</h3> <div class="grid-x grid-margin-x"><div class="cell xsmall-offset-2 small-offset-2 medium-offset-2 large-offset-2 xlarge-offset-2 xsmall-auto small-auto medium-9 large-8 xlarge-8"><p class="atm-lead">Hochhäuser dürfen ihre Nachbarschaft insbesondere durch Schattenwurf nicht wesentlich beeinträchtigen. So dürfen bewohnte Gebäude oder bebaute sowie überbaubare Flächen in Wohnzonen an den mittleren Wintertagen nicht länger als drei Stunden beschattet werden.</p> </div> </div> <div id="attachment_928" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-928" id="z75f9e344d7a2" class="in-list wp-image-928 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Schattenkonstr_04.1626721058210-300x159.jpeg" alt="" width="300" height="159" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Schattenkonstr_04.1626721058210-300x159.jpeg 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Schattenkonstr_04.1626721058210-1024x541.jpeg 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Schattenkonstr_04.1626721058210-768x406.jpeg 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Schattenkonstr_04.1626721058210-65x34.jpeg 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Schattenkonstr_04.1626721058210-225x119.jpeg 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Schattenkonstr_04.1626721058210-350x185.jpeg 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Schattenkonstr_04.1626721058210.jpeg 1152w" title=""> <p id="caption-attachment-928" class="wp-caption-text">Abbildung 14.3 – Das gesuchte Schattendiagramm ergibt sich durch das Verbinden der Schnittpunkte der jeweils drei Stunden auseinanderliegenden Schatten.</p> </div> <h1 id="chapter-37-section-2" class="section-header in-list zcfc72d21e65f">14.2 – Netzwerk Analysen</h1> <div id="attachment_923" style="width: 610px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-923" id="ze4ad72054513" class="in-list wp-image-923 size-full" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/6_centrality_measures.png" alt="" width="600" height="900" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/6_centrality_measures.png 600w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/6_centrality_measures-200x300.png 200w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/6_centrality_measures-65x98.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/6_centrality_measures-225x338.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/6_centrality_measures-350x525.png 350w" title=""> <p id="caption-attachment-923" class="wp-caption-text">Abbildung 14.4 – Zentralitätsberechnung A) Betweenness, B) Closeness, C) Eigenvector, D) Degree, E) Harmonic und F) Katz.</p> </div> <p id="z2e4abcb5cc8e">Der Begriff <strong>Space Syntax</strong> umfasst eine Reihe von Theorien und Techniken zur Analyse räumlicher Konfigurationen. Es wurde von Bill Hillier, Julienne Hanson und Kollegen am The Bartlett, University College London in den späten 1970er bis frühen 1980er Jahren konzipiert, um Einblicke in die gegenseitig konstruktive Beziehung zwischen Gesellschaft und Raum zu gewinnen. Mit der Entwicklung der Space Syntax hat sich herausgestellt, dass bestimmte Maße mit dem menschlichen Raumverhalten korrelieren. Space Syntax wurde daher verwendet, um wahrscheinliche Auswirkungen des architektonischen und städtischen Raums auf die Benutzer vorherzusagen.</p> <h1 id="chapter-37-section-3" class="section-header in-list z4bb151d1d6d0">14.3 – Simulation</h1> <p>Die <span class="glossary-term">Simulation</span> oder Simulierung bezeichnet die Nachbildung von realen Szenarien oder der Analyse von <a href="https://de.wikipedia.org/wiki/System" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/System">Systemen</a>, deren Verhalten für die theoretische, formelmäßige Behandlung zu <a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Komplexit%C3%A4t" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Komplexit%C3%A4t">komplex</a> sind. Bei der Simulation werden Experimente oder Trainings an einem <a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Modell" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Modell">Modell</a> durchgeführt, um Erkenntnisse über das reale System zu gewinnen. Dabei wird das Modell unterschiedlichen Einflussgrößen ausgesetzt. Letzteres stellt eine <a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Abstraktion" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Abstraktion">Abstraktion</a> des zu simulierenden Systems dar (Struktur, Funktion, Verhalten).</p> <h1 id="chapter-37-section-4" class="section-header in-list zb6faf935f0ec">14.4 – Physics Engine</h1> <p>Eine <span class="glossary-term"><strong>Physik-Engine</strong></span> ist eine <a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Engine" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Engine">Funktionseinheit der Informationstechnologie</a>, die zur <a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Simulation" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Simulation">Simulation</a> physikalischer Prozesse sowie der Berechnung objektimmanenter Eigenschaften (z. B. <a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Impuls" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Impuls">Impuls</a>) dient. Ziele sind eine Vereinfachung der Programmierung und die Vermittlung von realistischen Bewegungsabläufen in einer 3D-Ansicht, beispielsweise soll eine realistische „Spielphysik“ erzielt werden. Hauptanwendungsgebiete sind moderne <a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Computerspiel" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Computerspiel">Computerspiele</a> und Simulationssoftware, sowie in Filmstudios zur Erzeugung von <a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Computeranimation" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Computeranimation">Spezialeffekten</a>.</p> <p>Dabei geht es nicht immer unbedingt um physikalische Exaktheit. Dies liegt oft an der immensen Komplexität der auf physikalischen Prozessen basierenden Berechnungen. Da in solchen Fällen meist ein Anspruch auf Echtzeitfähigkeit besteht, geht Effizienz vor Exaktheit.</p> <p>Physiksengines lassen sich je nach Methode in folgende Kategorien unterteilen:</p> <ul><li style="font-weight: 400">Physik <a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Starrer_K%C3%B6rper" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Starrer_K%C3%B6rper">starrer Körper</a> (rigid body mechanics)</li> <li style="font-weight: 400">nicht elastische Physik mit Deformationen (soft body dynamics)</li> <li style="font-weight: 400">Masse-Feder Modelle (spring dynamics) u. a. als Grundlage der Simulation von Seilen und Stoff (rope bzw. cloth)</li> <li style="font-weight: 400">Partikelsysteme u. a. als Grundlage der Simulation von Flüssigkeiten (fluid dynamics) und Feuer</li> </ul> <h1 id="chapter-37-section-5" class="section-header in-list z541fe69ccd15">14.5 – Partikel</h1> <p>Ein <span class="glossary-term"><b>Partikelsystem</b></span>&nbsp;ist eine Funktion im Bereich der&nbsp;<a title="Computeranimation" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Computeranimation" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Computeranimation">Computeranimation</a>, mit der sich eine große Anzahl von Objekten animieren lässt. Partikelsysteme werden beispielsweise eingesetzt, um Feuer-, Rauch- oder Explosionseffekte zu simulieren.</p> <p>Bei einem Partikelsystem werden von einem so genannten Emitter Partikel ausgestoßen, deren Bewegung über zahlreiche&nbsp;<a title="Sollwert" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Sollwert" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Sollwert">Parameter</a>&nbsp;beeinflusst werden kann<sup class="reference"><a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Partikelsystem#cite_note-1" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Partikelsystem#cite_note-1">[1]</a></sup>. Diese sind unter anderem:</p> <ul><li>Ausstoßgeschwindigkeit</li> <li>Lebensdauer</li> <li>Dämpfung (das Partikel wird mit der Zeit langsamer)</li> <li>Anzahl der Partikel im Gesamtsystem</li> <li>Aufteilung von Partikeln in eine bestimmte Zahl weiterer Partikel nach einer bestimmten Zeitspanne (Multiplikation)</li> <li>eine Zufälligkeit des Verhaltens</li> <li>Krafteinflüsse auf die Partikel</li> </ul> <p>Die Partikel sind zunächst nur logische Elemente, denen grafische Eigenschaften zugewiesen werden müssen, damit sie sichtbar werden. Zum Beispiel kann jedes Partikel durch ein geometrisches Objekt ersetzt werden, wodurch sich <a title="Schwarmverhalten" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Schwarmverhalten" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Schwarmverhalten">Schwärme</a>,&nbsp;<a title="Asteroid" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Asteroid" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Asteroid">Asteroidenfelder</a> und Ähnliches darstellen lassen (Mitte im Bild). Mit entsprechenden <a title="Chemischer Stoff" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Chemischer_Stoff" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Chemischer_Stoff">Materialzuweisungen</a>&nbsp;können Partikelsysteme auch eingesetzt werden, um Rauch, Nebel oder Feuer darzustellen (links im Bild).</p> <p>Weitergehende Partikelsysteme können auch auf andere Objekte reagieren, von denen sie je nach Einstellung angezogen oder abgestoßen werden oder an denen sie abprallen (physikalische/ereignisbasierende Verhaltensweisen)<sup id="cite_ref-helminger_2-0" class="reference"><a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Partikelsystem#cite_note-helminger-2" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Partikelsystem#cite_note-helminger-2">[2]</a></sup>. Durch die Darstellung der Bewegungspfade der einzelnen Partikel werden Haare, Plüsch, Grasflächen und ähnliche Strukturen realisiert<sup id="cite_ref-helminger_2-1" class="reference"><a title="" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Partikelsystem#cite_note-helminger-2" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Partikelsystem#cite_note-helminger-2">[2]</a></sup>.</p> <div id="attachment_918" style="width: 1034px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-918" id="zea26c66d20b2" class="in-list wp-image-918 size-large" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Particles-1024x256.jpeg" alt="" width="1024" height="256" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Particles-1024x256.jpeg 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Particles-300x75.jpeg 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Particles-768x192.jpeg 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Particles-1536x384.jpeg 1536w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Particles-65x16.jpeg 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Particles-225x56.jpeg 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Particles-350x88.jpeg 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Particles.jpeg 1920w" title=""> <p id="caption-attachment-918" class="wp-caption-text">Abbildung 14.5 – Stellt Verschiedene Anwendungen von Partikelsystemen bei 3D-Programmen dar.</p> </div> <h1 id="chapter-37-section-6" class="section-header in-list zee121ae8954d">14.6 – Agenten</h1> <p>Bei einem <span class="glossary-term"><b>Multiagentensystem</b></span>&nbsp;oder&nbsp;<b>MAS</b>&nbsp;handelt es sich um ein&nbsp;<a title="System" href="https://de.wikipedia.org/wiki/System" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/System">System</a>&nbsp;aus mehreren gleichartigen oder unterschiedlich spezialisierten handelnden Einheiten,&nbsp;<a title="Software-Agent" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Software-Agent" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Software-Agent">Software-Agenten</a>, die kollektiv ein Problem lösen.</p> <p>Multiagentensysteme existieren sowohl in der Biologie (natürliche Multiagentensysteme) als auch in der Technik. Eine Beispielfamilie biologischer Multiagentensysteme stellen Ameisenstaaten dar. Einige der in Ameisenstaaten ablaufenden Algorithmen (<a title="Ameisenalgorithmus" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Ameisenalgorithmus" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Ameisenalgorithmus">Ameisenalgorithmen</a>) stellen heuristische Lösungsverfahren für komplexe Optimierungsaufgaben dar und sind neben ihrem grundsätzlichen Interesse innerhalb der&nbsp;<a title="Theoretische Biologie" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Theoretische_Biologie" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Theoretische_Biologie">Theoretischen Biologie</a>&nbsp;auch ein Vorbild bei der Optimierung technischer Prozesse. Man spricht auch von&nbsp;<a title="Verteiltes System" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Verteiltes_System" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Verteiltes_System">verteilter</a>, im Bereich der Technik von&nbsp;<a title="Künstliche Intelligenz" href="https://de.wikipedia.org/wiki/K%C3%BCnstliche_Intelligenz" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/K%C3%BCnstliche_Intelligenz">künstlicher Intelligenz</a>&nbsp;oder DAI (<i>distributed artificial intelligence</i>).</p> <p>Außerhalb Europas, insbesondere in den USA, hat sich für MAS die Bezeichnung Agent-based Modeling bzw. Simulation (ABM) durchgesetzt.</p> <h1 id="chapter-37-section-7" class="section-header in-list za0d13b473408">14.7 – Emergenz</h1> <p><span class="glossary-term">Emergenz</span>(<a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Latein" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Latein">lateinisch</a> emergere „Auftauchen“, „Herauskommen“, „Emporsteigen“) bezeichnet die Möglichkeit der Herausbildung von neuen Eigenschaften oder Strukturen eines <a href="https://de.wikipedia.org/wiki/System" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/System">Systems</a> infolge des Zusammenspiels seiner Elemente. Dabei lassen sich die emergenten Eigenschaften des Systems nicht – oder jedenfalls nicht offensichtlich – auf Eigenschaften der Elemente zurückführen, die diese isoliert aufweisen.&nbsp; Das Phänomen der emergenten <a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Selbstorganisation" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Selbstorganisation">Selbstorganisation</a> wird als <a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Autopoiesis" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Autopoiesis">Autopoiesis</a> bezeichnet.</p> <div class="video-container--failed"><div class="textbox interactive-content interactive-content--oembed"><span class="interactive-content__icon"></span> <p>One or more interactive elements has been excluded from this version of the text. You can view them online here: <a href="#oembed-1" title="Follow the church" data-url="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/?p=37#oembed-1">https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/?p=37#oembed-1</a> </p> </div> </div> 

	</div>
			
				
				
	</div>
<div class="chapter standard with-subsections" id="chapter-digitale-optimierung" title="Suche und Optimierung">
	<div class="chapter-title-wrap">
		<p class="chapter-number">14</p>
		<h1 class="chapter-title">Suche und Optimierung</h1>
			</div>
	<div class="ugc chapter-ugc">
					<p class="short-title"></p>
				
 <div class="textbox tbverweis"><em>…that we build machines equipped with at least those devices that humans employ to design. Let us build machines that can learn, can grope, and can fumble, machines that will be architectural partners, architecture machines.</em> Negroponte, Nicholas. Architecture Machine – Toward a More Human Environment. Cambridge, Mass.: MIT Press 1970</div> <h1 id="chapter-39-section-1" class="section-header in-list zc67c79f217c4">15.1 – Entwerfen als Variantenerzeugung und Einschränkung</h1> <div class="textbox tbverweis"><p><em>Engineering, medicine, business, architecture, and painting are concerned not with the necessary but with the contingent — not with how things are but with how they might be — in short, with design. </em></p> <p>Herbert Simon, The science of the artificial</p> <p>&nbsp;</p> <p><em>Ich entwerfe nicht, ich suche</em></p> <p>Frei Otto</p> </div> <h1 id="chapter-39-section-2" class="section-header in-list ze2ad3a643885">15.2 – Probleme</h1> <p>Gemeinsam mit Melvin Webber prägte Horst Rittel ab Mitte der 1960er Jahre den Begriff „Wicked Problems“. Der im deutschen bisweilen als „bösartige Probleme“ übersetzte Begriff zielt auf die große Bandbreite undefinierter Probleme, die sich beispielsweise in Planungs- oder Gestaltungsprozessen ergeben. Horst Rittel, der als einer der ersten eine Theorie der <em>wicked problems</em>&nbsp;formuliert hat, nennt zehn Merkmale<a href="https://designabilities.wordpress.com/2020/07/14/wicked-problems-mehr-denn-je-gedanken-zu-horst-rittel/#_ftn2" data-url="https://designabilities.wordpress.com/2020/07/14/wicked-problems-mehr-denn-je-gedanken-zu-horst-rittel/#_ftn2" id="_ftnref2"><sup>[2]</sup></a>&nbsp;dieser komplexen Sachverhalte:</p> <ol><li><em>Wicked problems</em>&nbsp;haben keine definitive Formulierung. Das Problem der Armut in Texas ist dem Problem der Armut in Nairobi zwar ähnlich, unterscheidet sich aber dennoch von dem in Nairobi, so dass keine praktischen Merkmale “Armut” beschreiben.</li> <li>Es ist schwer, vielleicht sogar unmöglich, den Erfolg von&nbsp;<em>wicked problems</em>&nbsp;zu messen oder zu beanspruchen, weil sie ineinander fließen, einander bedingen, im Gegensatz zu den Grenzen traditioneller Gestaltungsprobleme, die vergleichsweise klar artikuliert oder definiert werden können.</li> <li>Lösungen für&nbsp;<em>wicked problems</em>&nbsp;können nur gut oder schlecht, nicht wahr oder falsch sein. Es gibt keinen idealisierten Endzustand, den es zu erreichen gilt, und deshalb sollten Ansätze für&nbsp;<em>wicked problems</em>&nbsp;tragfähige Wege sein, um eine Situation zu verbessern, anstatt sie zu lösen.</li> <li>Es gibt keine Schablone, an die man sich halten kann, wenn man ein&nbsp;<em>wicked problem</em>&nbsp;angeht, wenngleich die Geschichte als Leitfaden dienen kann. Teams, die sich mit&nbsp;<em>wicked problems</em>&nbsp;auseinandersetzen, müssen buchstäblich Dinge erfinden, während sie voranschreiten.</li> <li>Es gibt immer mehr als eine Erklärung für ein&nbsp;<em>wicked problem</em>, wobei die Angemessenheit der Erklärung stark von der individuellen Perspektive des/r Gestaltenden abhängt.</li> <li>Jedes&nbsp;<em>wicked problem</em>&nbsp;ist ein Symptom für ein anderes Problem. Die vernetzte Qualität sozioökonomischer politischer Systeme veranschaulicht, wie z.B. eine Veränderung in der Bildung zu einem neuen Ernährungsverhalten führt.</li> <li>Keine Abmilderungsstrategie für ein&nbsp;<em>wicked problem&nbsp;</em>verfügt über einen definitiven wissenschaftlichen Test, weil wicked Problems mit Menschen zu tun haben und die (Natur-) Wissenschaft insbesondere darauf ausgerichtet ist, natürliche Phänomene zu verstehen.</li> <li>Das Anbieten einer “Lösung” für ein&nbsp;<em>wicked problem&nbsp;</em>ist häufig ein “One-Shot”, weil eine signifikante Intervention den Gestaltungsraum so weit verändert, dass die Fähigkeit zum Ausprobieren minimiert wird.</li> <li>Jedes <em>wicked problem</em> ist einzigartig.</li> <li>Konstrukteure, die versuchen, ein&nbsp;<em>wicked problem&nbsp;</em>zu lösen, müssen die volle Verantwortung für ihre Handlungen übernehmen.</li> </ol> <div id="attachment_1106" style="width: 1034px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-1106" id="z3839f86f71c6" class="in-list wp-image-1106 size-large" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/searchtree_go2-1024x576.jpeg" alt="" width="1024" height="576" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/searchtree_go2-1024x576.jpeg 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/searchtree_go2-300x169.jpeg 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/searchtree_go2-768x432.jpeg 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/searchtree_go2-1536x864.jpeg 1536w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/searchtree_go2-2048x1152.jpeg 2048w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/searchtree_go2-65x37.jpeg 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/searchtree_go2-225x127.jpeg 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/searchtree_go2-350x197.jpeg 350w" title=""> <p id="caption-attachment-1106" class="wp-caption-text">Abbildung 15.1 – Ausschnitt aus dem Entscheidungsbaum des Spiels GO</p> </div> <h1 id="chapter-39-section-3" class="section-header in-list z1424b0944e54">15.3 – Heuristik</h1> <p><span class="glossary-term">Heuristik</span> (von <a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Altgriechische_Sprache" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Altgriechische_Sprache">altgriechisch</a> εὑρίσκω heurísko (ich finde); von εὑρίσκειν heurískein (auffinden entdecken)) bezeichnet die Kunst, mit begrenztem Wissen (<a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Vollst%C3%A4ndige_Information" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Vollst%C3%A4ndige_Information">unvollständigen Informationen</a>) und wenig Zeit dennoch zu wahrscheinlichen Aussagen oder praktikablen Lösungen zu kommen.<a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Heuristik#cite_note-1" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Heuristik#cite_note-1">[1]</a> Es bezeichnet ein analytisches Vorgehen, bei dem mit begrenztem Wissen über ein System mit Hilfe <a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Hypothese" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Hypothese">mutmaßender</a> <a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Schlussfolgerung" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Schlussfolgerung">Schlussfolgerungen</a> Aussagen über das System getroffen werden. Die damit gefolgerten Aussagen weichen oftmals von der optimalen Lösung ab. Durch Vergleich mit einer optimalen Lösung kann die Güte der Heuristik bestimmt werden.</p> <p>Bekannte Heuristiken sind zum Beispiel <a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Versuch_und_Irrtum" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Versuch_und_Irrtum">Versuch und Irrtum</a> (trial and error), statistische Auswertung von <a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Zufallsstichprobe" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Zufallsstichprobe">Zufallsstichproben</a> und das <a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Ausschlussverfahren" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Ausschlussverfahren">Ausschlussverfahren</a>. Heuristische Verfahren basieren auf Erfahrungen; sie können auch auf „falschen“ Erfahrungen (z. B. <a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Kognitive_Verzerrung" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Kognitive_Verzerrung">verzerrte Wahrnehmung</a>, <a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Scheinkorrelation" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Scheinkorrelation">Scheinkorrelation</a>) basieren.<a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Heuristik#cite_note-2" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Heuristik#cite_note-2">[2]</a></p> <h1 id="chapter-39-section-4" class="section-header firstHeading mw-first-heading in-list firstHeading">15.4 – Evolutionäre Algorithmen</h1> <div id="bodyContent" class="vector-body"><div id="contentSub2"><b><span class="glossary-term">Evolutionäre Algorithmen</span></b>&nbsp;(<b>EA</b>) sind eine Klasse von&nbsp;<a title="Stochastik" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Stochastik" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Stochastik">stochastischen</a>,&nbsp;<a title="Metaheuristik" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Metaheuristik" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Metaheuristik">metaheuristischen</a>&nbsp;<a class="mw-redirect" title="Optimierungsverfahren" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Optimierungsverfahren" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Optimierungsverfahren">Optimierungsverfahren</a>, deren Funktionsweise von der&nbsp;<a title="Evolution" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Evolution" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Evolution">Evolution</a>&nbsp;natürlicher Lebewesen inspiriert ist.</div> <div id="mw-content-text" class="mw-body-content mw-content-ltr" dir="ltr" xml:lang="de"><div class="mw-parser-output"><p>In Anlehnung an die&nbsp;<a title="Natur" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Natur" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Natur">Natur</a>&nbsp;werden Lösungskandidaten für ein bestimmtes Problem künstlich evolviert, EA sind also&nbsp;<a title="Naturanaloge Optimierungsverfahren" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Naturanaloge_Optimierungsverfahren" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Naturanaloge_Optimierungsverfahren">naturanaloge Optimierungsverfahren</a>. Die Zuordnung zu den stochastischen und metaheuristischen Algorithmen bedeutet vor allem, dass EA meist nicht die beste Lösung für ein Problem finden, aber bei Erfolg eine hinreichend gute, was in der Praxis vor allem bei&nbsp;<a title="NP-Vollständigkeit" href="https://de.wikipedia.org/wiki/NP-Vollst%C3%A4ndigkeit" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/NP-Vollst%C3%A4ndigkeit">NP-vollständigen</a>&nbsp;Problemen bereits wünschenswert ist. Die Verfahren verschiedener EA unterscheiden sich untereinander in erster Linie durch die genutzten&nbsp;<a title="Selektion (Evolution)" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Selektion_(Evolution)" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Selektion_(Evolution)">Selektions-</a>,&nbsp;<a title="Rekombination (evolutionärer Algorithmus)" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Rekombination_(evolution%C3%A4rer_Algorithmus)" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Rekombination_(evolution%C3%A4rer_Algorithmus)">Rekombinations</a>– und&nbsp;<a title="Mutation (evolutionärer Algorithmus)" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Mutation_(evolution%C3%A4rer_Algorithmus)" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Mutation_(evolution%C3%A4rer_Algorithmus)">Mutationsoperatoren</a>, das&nbsp;<a title="Genotyp" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Genotyp" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Genotyp">Genotyp</a>–<a title="Phänotyp" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A4notyp" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A4notyp">Phänotyp</a>-Mapping sowie die&nbsp;<a title="Genetische Repräsentation" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Genetische_Repr%C3%A4sentation" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Genetische_Repr%C3%A4sentation">Problemrepräsentation</a>.</p> <p>Die ersten praktischen&nbsp;<a title="Implementierung" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Implementierung" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Implementierung">Implementierungen</a>&nbsp;evolutionärer Algorithmen wurden Ende der 1950er Jahre veröffentlicht,<sup id="cite_ref-George_Friedman_2-0" class="reference"><a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Evolution%C3%A4rer_Algorithmus#cite_note-George_Friedman-2" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Evolution%C3%A4rer_Algorithmus#cite_note-George_Friedman-2">[2]</a></sup>&nbsp;allerdings äußerten sich bereits in den vorhergehenden Jahrzehnten Wissenschaftler zum Potenzial der Evolution für&nbsp;<a title="Maschinelles Lernen" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Maschinelles_Lernen" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Maschinelles_Lernen">maschinelles Lernen</a>.<sup id="cite_ref-Toward_a_New_Philosophy_of_Machine_Intelligence_3-0" class="reference"><a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Evolution%C3%A4rer_Algorithmus#cite_note-Toward_a_New_Philosophy_of_Machine_Intelligence-3" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Evolution%C3%A4rer_Algorithmus#cite_note-Toward_a_New_Philosophy_of_Machine_Intelligence-3">[3]</a></sup></p> <p>Die Anwendungen von EA gehen über Optimierung und Suche hinaus und finden sich auch in&nbsp;<a title="Kunst" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Kunst" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Kunst">Kunst</a>,&nbsp;<a class="mw-redirect" title="Modellierung" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Modellierung" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Modellierung">Modellierung</a>&nbsp;und&nbsp;<a title="Simulation" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Simulation" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Simulation">Simulation</a>, insbesondere auch bei der Untersuchung&nbsp;<a title="Evolutionsbiologie" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Evolutionsbiologie" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Evolutionsbiologie">evolutionsbiologischer Fragestellungen</a>.</p> </div> <p>Das grobe Verfahren evolutionärer Algorithmen besteht meist aus einer Initialisierung und einer&nbsp;<a title="Schleife (Programmierung)" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Schleife_(Programmierung)" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Schleife_(Programmierung)">Generationsschleife</a>, die solange durchlaufen wird, bis ein&nbsp;<a class="mw-redirect" title="Abbruchkriterium" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Abbruchkriterium" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Abbruchkriterium">Abbruchkriterium</a>&nbsp;erfüllt ist:<sup id="cite_ref-9" class="reference"><a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Evolution%C3%A4rer_Algorithmus#cite_note-9" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Evolution%C3%A4rer_Algorithmus#cite_note-9">[9]</a></sup></p> <ol><li><i>Initialisierung</i>: Die erste&nbsp;<a title="Generation" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Generation" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Generation">Generation</a>&nbsp;von Lösungskandidaten wird (meist zufällig) erzeugt.</li> <li><i>Evaluation</i>: Jedem Lösungskandidaten der Generation wird entsprechend seiner Güte ein Wert der Fitnessfunktion zugewiesen.</li> <li>Durchlaufe die folgenden Schritte, bis ein Abbruchkriterium erfüllt ist: <ol><li><i>Selektion</i>: Auswahl von Individuen meist basierend auf ihrer Fitness, die die Eltern für die Rekombination bilden</li> <li><i>Rekombination</i>: Erzeugung von Nachkommen durch zufällige Kombination der Genome der Eltern</li> <li><i>Mutation</i>: Zufällige Veränderung aller oder eines Teils der Nachkommen</li> <li><i>Evaluation</i>: Jedem Nachkommen wird entsprechend seiner Güte ein Wert der Fitnessfunktion zugewiesen.</li> <li><i>Selektion</i>: Bestimmung einer neuen Generation aus der alten und/oder den in dieser Generation gebildeten Nachkommen</li> </ol> </li> </ol> <h1 id="chapter-39-section-5" class="section-header in-list z6caac2042f76">15.5 – Fitnesslandschaft</h1> <p>Eine&nbsp;<b>Fitnessfunktion</b>&nbsp;ist die&nbsp;<a class="mw-redirect" title="Zielfunktion" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Zielfunktion" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Zielfunktion">Zielfunktion</a>&nbsp;eines&nbsp;<a title="Evolutionärer Algorithmus" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Evolution%C3%A4rer_Algorithmus" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Evolution%C3%A4rer_Algorithmus">evolutionären (Optimierungs-)Algorithmus</a>&nbsp;(EA). Gelegentlich wird eine Fitnessfunktion auch als Teil einer Zielfunktion beschrieben<sup class="reference"><a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Fitnessfunktion#cite_note-1" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Fitnessfunktion#cite_note-1">[1]</a></sup>&nbsp;oder umgekehrt. Wie auch evolutionäre Algorithmen haben Fitnessfunktionen ein biologisches Vorbild, die&nbsp;<a class="mw-redirect" title="Biologische Fitness" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Biologische_Fitness" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Biologische_Fitness">biologische Fitness</a>, die den Grad der Anpassung eines&nbsp;<a title="Organismus" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Organismus" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Organismus">Organismus</a>&nbsp;an seine Umgebung angibt und einen wesentlichen Faktor für seine Reproduktionswahrscheinlichkeit darstellt. Bei evolutionären Algorithmen beschreibt die Fitness eines Lösungskandidaten, wie gut er das zugrunde liegende Optimierungsproblem löst. Die Fitnessfunktion berechnet aus den Eigenschaften eines Lösungsversuchs, wie gut sich dieses „Individuum“ bzgl. des gestellten Problems als Lösung eignet.</p> <div id="attachment_1093" style="width: 1034px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-1093" id="z18c121134061" class="in-list wp-image-1093 size-large" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/fitnesslandschaft_pnas-1024x359.jpg" alt="" width="1024" height="359" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/fitnesslandschaft_pnas-1024x359.jpg 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/fitnesslandschaft_pnas-300x105.jpg 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/fitnesslandschaft_pnas-768x269.jpg 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/fitnesslandschaft_pnas-1536x538.jpg 1536w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/fitnesslandschaft_pnas-65x23.jpg 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/fitnesslandschaft_pnas-225x79.jpg 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/fitnesslandschaft_pnas-350x123.jpg 350w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/fitnesslandschaft_pnas.jpg 1800w" title=""> <p id="caption-attachment-1093" class="wp-caption-text">Abbildung 15.2 – Fitnesslandschaft</p> </div> <p>Eine Fitnessfunktion muss nicht zwangsläufig einen absoluten Wert berechnen können, da es oft reicht, Kandidaten zu vergleichen, um den besseren auszuwählen. Eine relative Angabe der Fitness (Kandidat&nbsp;<i>a</i>&nbsp;ist besser als&nbsp;<i>b</i>) genügt in manchen Fällen<sup class="reference"><a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Fitnessfunktion#cite_note-2" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Fitnessfunktion#cite_note-2">[2]</a></sup>, wie z. B. bei der&nbsp;der&nbsp;<a title="Pareto-Optimierung" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Pareto-Optimierung" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Pareto-Optimierung">Pareto-Optimierung</a>. Ein&nbsp;<b>Pareto-Optimum</b>&nbsp;(auch&nbsp;<b>Pareto-effizienter Zustand</b>) ist ein (bestmöglicher) Zustand, in dem es nicht möglich ist, eine (Ziel-)Eigenschaft zu verbessern, ohne zugleich eine andere verschlechtern zu müssen.</p> <div id="attachment_1371" style="width: 310px" class="wp-caption aligncenter"><img aria-describedby="caption-attachment-1371" id="ze1217eb723ae" class="in-list wp-image-1371 size-medium" src="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Pareto-optasoarp.svg_-300x273.png" alt="" width="300" height="273" srcset="https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Pareto-optasoarp.svg_-300x273.png 300w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Pareto-optasoarp.svg_-1024x933.png 1024w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Pareto-optasoarp.svg_-768x700.png 768w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Pareto-optasoarp.svg_-1536x1400.png 1536w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Pareto-optasoarp.svg_-2048x1867.png 2048w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Pareto-optasoarp.svg_-65x59.png 65w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Pareto-optasoarp.svg_-225x205.png 225w, https://wp-prd.let.ethz.ch/computationaldesigniii/wp-content/uploads/sites/1277/2022/02/Pareto-optasoarp.svg_-350x319.png 350w" title=""> <p id="caption-attachment-1371" class="wp-caption-text">Abbildung 15.3 – y-Achse: Festigkeit x-Achse: „Leichtigkeit“ (=Kehrwert der Masse) Ein Bauteil soll sowohl belastbar als auch leicht werden. Es sei also gekennzeichnet durch die zwei Eigenschaften&nbsp;<i>Festigkeit</i>&nbsp;und&nbsp;<i>Masse</i>. Je höher die Festigkeit und je geringer die Masse, desto&nbsp;<i>besser</i> sei das Bauteil. Trägt man die Wertepaare für viele verschiedene Bauteile in ein Diagramm ein, das Festigkeit und Leichtigkeit (Kehrwert der Masse) gegenüberstellt, so erhält man die blau markierte Menge.</p> </div> <p>&nbsp;</p> </div> </div> 

	</div>
			
				
				
	</div>

</div>
<div class="back-matter glossary " id="back-matter-glossary" title="Glossary">
	<div class="back-matter-title-wrap">
		<p class="back-matter-number">1</p>
		<h1 class="back-matter-title">Glossary</h1>
			</div>
	<div class="ugc back-matter-ugc">
					<p class="short-title">Glossary</p>
				 <dl data-type="glossary"><dt data-type="glossterm"><dfn id="dfn-slug-3d-druck">3D Druck</dfn></dt> <dd data-type="glossdef"><p>Der 3D-Druck (auch 3-D-Druck), auch bekannt unter den Bezeichnungen additive Fertigung (englisch Additive Manufacturing, AM), generative Fertigung oder Rapid-Technologien, ist eine umfassende Bezeichnung für alle Fertigungsverfahren, bei denen Material Schicht für Schicht aufgetragen und so dreidimensionale Gegenstände (Werkstücke) erzeugt werden.</p> </dd> <dt data-type="glossterm"><dfn id="dfn-agenten">Agenten</dfn></dt> <dd data-type="glossdef"><p>Bei einem&nbsp;Multiagentensystem&nbsp;oder&nbsp;MAS&nbsp;handelt es sich um ein&nbsp;<a href="https://de.wikipedia.org/wiki/System" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/System">System</a>&nbsp;aus mehreren gleichartigen oder unterschiedlich spezialisierten handelnden Einheiten,&nbsp;<a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Software-Agent" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Software-Agent">Software-Agenten</a>, die kollektiv ein Problem lösen.</p> </dd> <dt data-type="glossterm"><dfn id="dfn-algorithmus">Algorithmus</dfn></dt> <dd data-type="glossdef"><p>Ein Algorithmus ist eine eindeutige Handlungsvorschrift zur Lösung eines Problems oder einer Klasse von Problemen. Algorithmen bestehen aus endlich vielen, wohldefinierten Einzelschritten.</p> </dd> <dt data-type="glossterm"><dfn id="dfn-api">API</dfn></dt> <dd data-type="glossdef"><p>Eine Programmierschnittstelle, häufig nur kurz API genannt, ist ein Programmteil, der von einem Softwaresystem anderen Programmen zur Anbindung an das System zur Verfügung gestellt wird.</p> </dd> <dt data-type="glossterm"><dfn id="dfn-aufloesung">Auflösung</dfn></dt> <dd data-type="glossdef"><p>Die&nbsp;Bildauflösung, kurz auch&nbsp;Auflösung&nbsp;genannt, ist ein umgangssprachliches Maß für die Bildgröße einer&nbsp;Rastergrafik. Sie wird durch die Gesamtzahl der&nbsp;Bildpunkte&nbsp;oder durch die Anzahl der Spalten (Breite) und Zeilen (Höhe) einer Rastergrafik angegeben.</p> </dd> <dt data-type="glossterm"><dfn id="dfn-bedingung">Bedingung</dfn></dt> <dd data-type="glossdef"><p>Eine&nbsp;bedingte Anweisung&nbsp;ist eine&nbsp;Kontrollstruktur&nbsp;in der&nbsp;Programmierung. Ein Programmabschnitt wird dabei nur unter einer bestimmten Bedingung ausgeführt. Eine&nbsp;Verzweigung&nbsp;legt fest, welcher von zwei oder mehreren Programmabschnitten, abhängig von einer oder mehreren Bedingungen, ausgeführt wird.</p> </dd> <dt data-type="glossterm"><dfn id="dfn-bim">BIM</dfn></dt> <dd data-type="glossdef"><p>Der Begriff Building Information Modeling (kurz: BIM; deutsch: Bauwerksdatenmodellierung) beschreibt eine Arbeitsmethode für die vernetzte Planung, den Bau und die Bewirtschaftung von <a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Geb%C3%A4ude" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Geb%C3%A4ude">Gebäuden</a> und anderen Bauwerken mithilfe von <a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Software" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Software">Software</a>. Dabei werden alle relevanten Bauwerksdaten digital modelliert, kombiniert und erfasst. Das Bauwerk ist als virtuelles Modell auch geometrisch visualisiert (<a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Modell_(Architektur)#Computermodelle" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Modell_(Architektur)#Computermodelle">Computermodell</a>). Building Information Modeling findet Anwendung sowohl im <a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Bauwesen" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Bauwesen">Bauwesen</a> zur <a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Bauplanung" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Bauplanung">Bauplanung</a> und <a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Bauausf%C3%BChrung" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Bauausf%C3%BChrung">Bauausführung</a> (<a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Architektur" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Architektur">Architektur</a>, <a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Ingenieurwesen" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Ingenieurwesen">Ingenieurwesen</a>, <a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Haustechnik" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Haustechnik">Haustechnik</a>, <a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Tiefbau" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Tiefbau">Tiefbau</a>, <a href="https://de.wikipedia.org/wiki/St%C3%A4dtebau" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/St%C3%A4dtebau">Städtebau</a>, <a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Eisenbahnbau" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Eisenbahnbau">Eisenbahnbau</a>, <a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Stra%C3%9Fenbau" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Stra%C3%9Fenbau">Straßenbau</a>, <a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Wasserbau" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Wasserbau">Wasserbau</a>, <a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Geotechnik" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Geotechnik">Geotechnik</a>) als auch im <a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Facilitymanagement" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Facilitymanagement">Facilitymanagement</a><a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Building_Information_Modeling#cite_note-1" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Building_Information_Modeling#cite_note-1">[1]</a>.</p> </dd> <dt data-type="glossterm"><dfn id="dfn-binaercode">Binärcode</dfn></dt> <dd data-type="glossdef"><p>Ein Binärcode ist ein Code, in dem Informationen durch Sequenzen von zwei verschiedenen Symbolen (zum Beispiel 1/0 oder wahr/falsch) dargestellt werden.</p> </dd> <dt data-type="glossterm"><dfn id="dfn-brep">BRep</dfn></dt> <dd data-type="glossdef"><p>Ein Flächenverband besteht aus zwei oder mehr (möglicherweise getrimmten) miteinander verbundenen NURBS-Flächen. Jede Fläche hat ihre eigene Struktur, Parametrisierung und Isokurven-Richtungen, die nicht übereinstimmen müssen. Flächenverbände werden unter Verwendung des Begrenzungsflächenmodells (BRep&nbsp;engl. Abk. für Boundary Representation) dargestellt.</p> </dd> <dt data-type="glossterm"><dfn id="dfn-cad">CAD</dfn></dt> <dd data-type="glossdef"><p>CAD (von engl. computer-aided design, zu Deutsch rechnerunterstütztes Konstruieren) bezeichnet die Unterstützung von konstruktiven Aufgaben mittels EDV zur Herstellung eines Produkts (Beispielsweise Auto, Flugzeug, Bauwerk, Kleidung). In einem engeren Sinn versteht man unter CAD das rechnerunterstützte Erzeugen und Ändern des geometrischen Modells. In einem weiteren Sinn versteht man darunter sämtliche rechnerunterstützten Tätigkeiten in einem Konstruktionsprozess, einschließlich der geometrischen Modellierung, des Berechnens, des Simulierens und sonstiger Informationsgewinnung und Informationsbereitstellung, von der Konzeptentwicklung bis zur Übergabe an die Herstellung bzw. Fertigung (Arbeitsvorbereitung).</p> </dd> <dt data-type="glossterm"><dfn id="dfn-cloud-computing">Cloud Computing</dfn></dt> <dd data-type="glossdef"><p>Cloud Computing (deutsch Rechnerwolke oder Datenwolke) beschreibt ein Modell, das bei Bedarf – meist über das Internet und geräteunabhängig – zeitnah und mit wenig Aufwand geteilte Computerressourcen als Dienstleistung, etwa in Form von Servern, Datenspeicher oder Applikationen, bereitstellt und nach Nutzung abrechnet. Angebot und Nutzung dieser Computerressourcen ist definiert und erfolgt in der Regel über eine Programmierschnittstelle (API) bzw. für Anwender über eine Website oder App.</p> </dd> <dt data-type="glossterm"><dfn id="dfn-cnc">CNC</dfn></dt> <dd data-type="glossdef"><p>CNC-Maschinen (Computerized Numerical Control) sind Werkzeugmaschinen, die durch den Einsatz von Steuerungstechnik in der Lage sind, Werkstücke mit hoher Präzision auch für komplexe Formen automatisch herzustellen.</p> </dd> <dt data-type="glossterm"><dfn id="dfn-digitale-signale">Digitale Signale</dfn></dt> <dd data-type="glossdef"><p>Ein digitales Signal (digitus: Finger, lat.) ist eine physikalische Größe, die nur bestimmte diskrete Werte annehmen kann. Die Werte entsprechen der Anzahl der vereinbarten Zustände. Werden zwei Zustände vereinbart, dann handelt es sich um binäre (digitale) Signale.</p> </dd> <dt data-type="glossterm"><dfn id="dfn-dreipunktbeleuchtung">Dreipunktbeleuchtung</dfn></dt> <dd data-type="glossdef"><p>Dreipunktbeleuchtung&nbsp;ist eine Standardmethode, die in visuellen Medien wie Theater,&nbsp;Video,&nbsp;Film,&nbsp;Standfotografie,&nbsp;computergenerierten Bildern&nbsp;und&nbsp;3D-Computergrafik verwendet wird.</p> </dd> <dt data-type="glossterm"><dfn id="dfn-emergenz">Emergenz</dfn></dt> <dd data-type="glossdef"><p>Emergenz (<a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Latein" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Latein">lateinisch</a> emergere „Auftauchen“, „Herauskommen“, „Emporsteigen“) bezeichnet die Möglichkeit der Herausbildung von neuen Eigenschaften oder Strukturen eines <a href="https://de.wikipedia.org/wiki/System" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/System">Systems</a> infolge des Zusammenspiels seiner Elemente.</p> </dd> <dt data-type="glossterm"><dfn id="dfn-evolutionaere-algorithmen">Evolutionäre Algorithmen</dfn></dt> <dd data-type="glossdef"><p>Evolutionäre Algorithmen&nbsp;(EA) sind eine Klasse von&nbsp;<a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Stochastik" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Stochastik">stochastischen</a>,&nbsp;<a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Metaheuristik" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Metaheuristik">metaheuristischen</a>&nbsp;<a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Optimierungsverfahren" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Optimierungsverfahren">Optimierungsverfahren</a>, deren Funktionsweise von der&nbsp;<a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Evolution" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Evolution">Evolution</a>&nbsp;natürlicher Lebewesen inspiriert ist.</p> </dd> <dt data-type="glossterm"><dfn id="dfn-gis">GIS</dfn></dt> <dd data-type="glossdef"><p>Geoinformationssysteme, Geographische Informationssysteme (GIS) oder Räumliche Informationssysteme (RIS) sind <a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Informationssystem" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Informationssystem">Informationssysteme</a> zur Erfassung, Bearbeitung, Organisation, Analyse und Präsentation <a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Geodaten" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Geodaten">räumlicher Daten</a>. Geoinformationssysteme umfassen die dazu benötigte Hardware, Software, Daten und Anwendungen.</p> </dd> <dt data-type="glossterm"><dfn id="dfn-globale-beleuchtung">Globale Beleuchtung</dfn></dt> <dd data-type="glossdef"><p>Globale Beleuchtung&nbsp;(englisch&nbsp;Global Illumination, abgekürzt&nbsp;GI) bezeichnet in der&nbsp;3D-Computergrafik&nbsp;allgemein die Simulation der Licht-Wechselwirkungen von Objekten</p> </dd> <dt data-type="glossterm"><dfn id="dfn-graph">Graph</dfn></dt> <dd data-type="glossdef"><p>Ein Graph &nbsp;ist in der&nbsp;<a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Graphentheorie" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Graphentheorie">Graphentheorie</a>&nbsp;eine abstrakte Struktur, die eine Menge von Objekten zusammen mit den zwischen diesen Objekten bestehenden Verbindungen repräsentiert. Die mathematischen Abstraktionen der Objekte werden dabei&nbsp;<a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Knoten_(Graphentheorie)" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Knoten_(Graphentheorie)">Knoten</a> &nbsp;des Graphen genannt. Die paarweisen Verbindungen zwischen Knoten heißen&nbsp;<a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Kante_(Graphentheorie)" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Kante_(Graphentheorie)">Kanten</a> &nbsp;Die Kanten können&nbsp;<a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Kante_(Graphentheorie)#Kantenarten_und_ihre_Notation" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Kante_(Graphentheorie)#Kantenarten_und_ihre_Notation">gerichtet</a>&nbsp;oder&nbsp;<a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Kante_(Graphentheorie)#Kantenarten_und_ihre_Notation" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Kante_(Graphentheorie)#Kantenarten_und_ihre_Notation">ungerichtet</a>&nbsp;sein. Häufig werden Graphen anschaulich gezeichnet, indem die Knoten durch Punkte und die Kanten durch Linien dargestellt werden.<a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Graph_(Graphentheorie)#cite_note-Diestel2010-2" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Graph_(Graphentheorie)#cite_note-Diestel2010-2">[2]</a></p> </dd> <dt data-type="glossterm"><dfn id="dfn-hci">HCI</dfn></dt> <dd data-type="glossdef"><p>Mensch-Computer-Interaktion (häufig als HCI abgekürzt, englisch Human–computer interaction) erforscht das Design und die Verwendung von Computer-Technologie an der Schnittstelle zwischen Menschen (Anwendern) und Computern</p> </dd> <dt data-type="glossterm"><dfn id="dfn-heuristik">Heuristik</dfn></dt> <dd data-type="glossdef"><p>Heuristik (von&nbsp;<a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Altgriechische_Sprache" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Altgriechische_Sprache">altgriechisch</a>&nbsp;εὑρίσκω heurísko (ich finde); von εὑρίσκειν heurískein (auffinden entdecken)) bezeichnet die Kunst, mit begrenztem Wissen (<a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Vollst%C3%A4ndige_Information" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Vollst%C3%A4ndige_Information">unvollständigen Informationen</a>) und wenig Zeit dennoch zu wahrscheinlichen Aussagen oder praktikablen Lösungen zu kommen.</p> </dd> <dt data-type="glossterm"><dfn id="dfn-implizite-flaechen">Implizite Flächen</dfn></dt> <dd data-type="glossdef"><p>Implizite Flächen sind Flächen, die im Raum benachbarte Punkte gleicher Merkmale oder Werte einer bestimmten Größe wie zum Beispiel Temperatur oder Dichte miteinander verbinden. Sie sind das dreidimensionale Gegenstück zu Isolinien, die Punkte auf einer Fläche verbinden.</p> </dd> <dt data-type="glossterm"><dfn id="dfn-industry-foundation-classes">Industry Foundation Classes</dfn></dt> <dd data-type="glossdef"><p>Die Industry Foundation Classes sind ein offener Standard im Bauwesen zur digitalen Beschreibung von Gebäudemodellen.</p> </dd> <dt data-type="glossterm"><dfn id="dfn-internet-of-things">Internet of Things</dfn></dt> <dd data-type="glossdef"><p>Das Internet der Dinge (IdD) (auch: „Allesnetz“; englisch Internet of Things, Kurzform: IoT) ist ein Sammelbegriff für Technologien einer globalen Infrastruktur der Informationsgesellschaften, die es ermöglicht, physische und virtuelle Objekte miteinander zu vernetzen und sie durch Informations- und Kommunikationstechniken zusammenarbeiten zu lassen.</p> </dd> <dt data-type="glossterm"><dfn id="dfn-mesh">Mesh</dfn></dt> <dd data-type="glossdef"><p>Untereinander mit Kanten verbundene&nbsp;Punkte&nbsp;bilden in der&nbsp;Computergrafik&nbsp;ein&nbsp;Polygonnetz, das die Gestalt eines&nbsp;Polyeders&nbsp;definiert.&nbsp;Dreiecksnetze&nbsp;und Vierecksnetze sind hier am geläufigsten.</p> <p>In der 3D-Computergrafik und der Volumenmodellierung ist ein Polygonnetz eine Sammlung von Scheitelpunkten, Kanten und Flächen, die die Form eines polyedrischen Objekts definieren. Die Flächen bestehen normalerweise aus Dreiecken (Triangle Mesh), Vierecken (Quads) oder anderen einfachen konvexen Polygonen (n-Gons), da dies das Rendern vereinfacht, können aber auch allgemeiner aus konkaven Polygonen oder sogar Polygonen mit Löchern zusammengesetzt sein.</p> </dd> <dt data-type="glossterm"><dfn id="dfn-metaballs">Metaballs</dfn></dt> <dd data-type="glossdef"><p>Die Form von Metabälle, auch bekannt als „Blobs“ oder „weiche Objekte“, wird durch Eingabeformen gesteuert, bei denen es sich in der Regel um einfache Objekte wie Punkte, Linien und einfache Oberflächen handelt. Unter Verwendung des Abstands zu den Eingabeformen wird jede Eingabeform einer lokalen Feldfunktion zugeordnet. Diese lokalen Feldfunktionen werden summiert, was eine Funktion f(x,y,z) ergibt.</p> </dd> <dt data-type="glossterm"><dfn id="dfn-mixed-reality">Mixed reality</dfn></dt> <dd data-type="glossdef"><p>Unter&nbsp;Mixed reality,&nbsp;Vermischte Realität&nbsp;oder&nbsp;Gemischte Realität&nbsp;werden Umgebungen oder Systeme zusammengefasst, die die natürliche Wahrnehmung eines Nutzers mit einer künstlichen (computererzeugten) Wahrnehmung vermischen. Neben der hauptsächlich computererzeugten&nbsp;virtuellen Realität&nbsp;sind dies insbesondere Systeme der&nbsp;erweiterten Realität&nbsp;und der erweiterten Virtualität.</p> </dd> <dt data-type="glossterm"><dfn id="dfn-model">Model</dfn></dt> <dd data-type="glossdef"><p>Ein&nbsp;Modell&nbsp;ist ein vereinfachtes Abbild der Wirklichkeit. Das Abbild kann die Form konkreter Gegenstände haben (Modell-Eisenbahn, Computersimulation u. ä.) oder rein abstrakt dargestellt sein (Theorien; Gleichungen).</p> </dd> <dt data-type="glossterm"><dfn id="dfn-nurbs">NURBS</dfn></dt> <dd data-type="glossdef"><p>Non-uniform rational&nbsp;<a href="https://de.wikipedia.org/wiki/B-Spline" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/B-Spline">B-Splines</a>&nbsp;(deutsch:&nbsp;nicht-uniforme rationale B-Splines, kurz&nbsp;NURBS) sind&nbsp;<a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Mathematik" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Mathematik">mathematisch</a>&nbsp;definierte&nbsp;<a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Kurve_(Mathematik)" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Kurve_(Mathematik)">Kurven</a>&nbsp;oder&nbsp;<a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Fl%C3%A4che_(Mathematik)" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Fl%C3%A4che_(Mathematik)">Flächen</a>, die im&nbsp;<a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Computergrafik" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Computergrafik">Computergrafik</a>-Bereich, beispielsweise im&nbsp;<a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Computer_Generated_Imagery" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Computer_Generated_Imagery">CGI</a>&nbsp;oder&nbsp;<a href="https://de.wikipedia.org/wiki/CAD" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/CAD">CAD</a>, zur Modellierung beliebiger Formen verwendet werden. <strong>NURBS </strong>&nbsp;sind mathematische Darstellungen, die beliebige Formen von einfachen 2D-Linien, -Kreise, -Bogen oder -Kurven bis hin zu hoch komplexen organischen 3D-Freiformflächen und -Volumenkörpern darstellen können. Aufgrund ihrer Flexibilität und Genauigkeit können NURBS-Modelle in allen Prozessen von Illustration und Animation bis hin zur Fertigung verwendet werden.</p> </dd> <dt data-type="glossterm"><dfn id="dfn-ontologie">Ontologie</dfn></dt> <dd data-type="glossdef"><p>Die Ontologie (im 16. Jahrhundert als griechisch ὀντολογία ontología gebildet aus <a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Altgriechische_Sprache" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Altgriechische_Sprache">altgriechisch</a> ὄν ón ‚seiend‘ bzw. <a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Altgriechische_Sprache" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Altgriechische_Sprache">altgriechisch</a> τὸ ὄν ‚das Sein‘ und λόγος lógos ‚Lehre‘, also ‚Lehre vom Seienden‘ bzw. ‚Lehre des Seins‘) ist eine <a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Einzelwissenschaft" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Einzelwissenschaft">Disziplin</a> der (theoretischen) <a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Philosophie" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Philosophie">Philosophie</a>, die sich mit der Einteilung des Seienden und den Grundstrukturen der <a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Wirklichkeit" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Wirklichkeit">Wirklichkeit</a> befasst, z. B. mit Begriffen wie <a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Existenz" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Existenz">Existenz</a>, <a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Sein" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Sein">Sein</a>, <a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Werden_(Philosophie)" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Werden_(Philosophie)">Werden</a> und <a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Realit%C3%A4t" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Realit%C3%A4t">Realität</a>.</p> </dd> <dt data-type="glossterm"><dfn id="dfn-parameter">Parameter</dfn></dt> <dd data-type="glossdef"><p>Ein Parameter oder auch eine Formvariable ist eine an sich unabhängige Variable, die aber zumindest in einer gegebenen Situation eher als eine festgehaltene Größe aufgefasst wird.</p> </dd> <dt data-type="glossterm"><dfn id="dfn-partikel">Partikel</dfn></dt> <dd data-type="glossdef"><p>Ein&nbsp;Partikelsystem&nbsp;ist eine Funktion im Bereich der&nbsp;<a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Computeranimation" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Computeranimation">Computeranimation</a>, mit der sich eine große Anzahl von Objekten animieren lässt. Partikelsysteme werden beispielsweise eingesetzt, um Feuer-, Rauch- oder Explosionseffekte zu simulieren.</p> </dd> <dt data-type="glossterm"><dfn id="dfn-physics-engine">Physics Engine</dfn></dt> <dd data-type="glossdef"><p>Eine Physik-Engine ist eine <a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Engine" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Engine">Funktionseinheit der Informationstechnologie</a>, die zur <a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Simulation" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Simulation">Simulation</a> physikalischer Prozesse sowie der Berechnung objektimmanenter Eigenschaften (z. B. <a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Impuls" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Impuls">Impuls</a>) dient. Ziele sind eine Vereinfachung der Programmierung und die Vermittlung von realistischen Bewegungsabläufen in einer 3D-Ansicht, beispielsweise soll eine realistische „Spielphysik“ erzielt werden. Hauptanwendungsgebiete sind moderne <a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Computerspiel" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Computerspiel">Computerspiele</a> und Simulationssoftware, sowie in Filmstudios zur Erzeugung von <a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Computeranimation" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Computeranimation">spezial Effekten</a>.</p> </dd> <dt data-type="glossterm"><dfn id="dfn-programmiersprache">Programmiersprache</dfn></dt> <dd data-type="glossdef"><p>Eine Programmiersprache ist eine formale Sprache zur Formulierung von Datenstrukturen und Algorithmen, d. h. von Rechenvorschriften, die von einem Computer ausgeführt werden können.</p> </dd> <dt data-type="glossterm"><dfn id="dfn-punktwolken">Punktwolken</dfn></dt> <dd data-type="glossdef"><p>Eine Punktwolke oder ein Punkthaufen (englisch point cloud) ist eine Menge von Punkten eines Vektorraums, die eine unorganisierte räumliche Struktur („Wolke“) aufweist.[1] Eine Punktwolke ist durch die enthaltenen Punkte beschrieben, die jeweils durch ihre Raumkoordinaten erfasst sind. Punktwolken mit Georeferenzierung enthalten Punkte in einem erdbezogenen Koordinatensystem. Zu den Punkten können zusätzlich Attribute, wie z. B. geometrische Normalen, Farbwerte, Aufnahmezeitpunkt oder Messgenauigkeit, erfasst sein.</p> </dd> <dt data-type="glossterm"><dfn id="dfn-rapid-prototyping">Rapid Prototyping</dfn></dt> <dd data-type="glossdef"><p>Rapid Prototyping&nbsp;(übersetzt&nbsp;schneller&nbsp;Modellbau) ist der Überbegriff über verschiedene Verfahren zur schnellen Herstellung von Musterbauteilen ausgehend von den Konstruktionsdaten.[2]</p> </dd> <dt data-type="glossterm"><dfn id="dfn-rastergrafik">Rastergrafik</dfn></dt> <dd data-type="glossdef"><p>Eine&nbsp;Rastergrafik, auch&nbsp;Pixelgrafik&nbsp;(englisch&nbsp;raster graphics image, digital image, bitmap&nbsp;oder&nbsp;pixmap), ist eine Form der Beschreibung eines Bildes in Form von&nbsp;computerlesbaren&nbsp;Daten. Rastergrafiken bestehen aus einer rasterförmigen Anordnung sogenannter&nbsp;Pixel, denen jeweils eine&nbsp;Farbe&nbsp;zugeordnet ist</p> </dd> <dt data-type="glossterm"><dfn id="dfn-semantik">Semantik</dfn></dt> <dd data-type="glossdef"><p>Semantik (von altgriechisch σημαίνειν sēmaínein, deutsch ‚bezeichnen, ein Zeichen geben‘), auch Bedeutungslehre, nennt man die Theorie oder Wissenschaft von der Bedeutung der Zeichen. Zeichen können hierbei beliebige Symbole sein, insbesondere aber auch Sätze, Satzteile, Wörter oder Wortteile. Soweit sich die Semantik mit Zeichen aller Art befasst, ist sie ein Teilbereich der Semiotik. Sofern sie sich allein mit sprachlichen Zeichen befasst, ist sie eine Teildisziplin der Linguistik. Allgemeinsprachlich wird unter Semantik auch einfach die Bedeutung eines bestimmten Wortes, Satzes oder Textes verstanden.</p> </dd> <dt data-type="glossterm"><dfn id="dfn-signed-distance-functions">Signed Distance Functions</dfn></dt> <dd data-type="glossdef"><p>Signed Distance Function oder kurz SDFs geben, wenn sie die Koordinaten eines Punktes im Raum übergeben, den kürzesten Abstand zwischen diesem Punkt und einer Oberfläche zurück. Das Vorzeichen des Rückgabewerts gibt an, ob sich der Punkt innerhalb oder außerhalb dieser Oberfläche befindet (daher vorzeichenbehaftete Abstandsfunktion).</p> </dd> <dt data-type="glossterm"><dfn id="dfn-simulation">Simulation</dfn></dt> <dd data-type="glossdef"><p>Die Simulation oder Simulierung bezeichnet die Nachbildung von realen Szenarien oder der Analyse von <a href="https://de.wikipedia.org/wiki/System" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/System">Systemen</a>, deren Verhalten für die theoretische, formelmäßige Behandlung zu <a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Komplexit%C3%A4t" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Komplexit%C3%A4t">komplex</a> sind. Bei der Simulation werden Experimente oder Trainings an einem <a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Modell" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Modell">Modell</a> durchgeführt, um Erkenntnisse über das reale System zu gewinnen. Dabei wird das Modell unterschiedlichen Einflussgrößen ausgesetzt. Letzteres stellt eine <a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Abstraktion" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Abstraktion">Abstraktion</a> des zu simulierenden Systems dar (Struktur, Funktion, Verhalten).</p> </dd> <dt data-type="glossterm"><dfn id="dfn-topologie">Topologie</dfn></dt> <dd data-type="glossdef"><p>Die&nbsp;Topologie&nbsp;(<a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Neugriechische_Sprache" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Neugriechische_Sprache">griechisch</a>&nbsp;τόπος&nbsp;tópos, deutsch&nbsp;‚Ort, Platz, Stelle‘&nbsp;und&nbsp;<a href="https://de.wikipedia.org/wiki/-logie" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/-logie">-logie</a>) ist die Lehre von der Lage und Anordnung geometrischer Gebilde im Raum und ein fundamentales&nbsp;<a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Teilgebiete_der_Mathematik" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Teilgebiete_der_Mathematik">Teilgebiet der Mathematik</a>. Sie beschäftigt sich mit den Eigenschaften mathematischer Strukturen, die unter stetigen Verformungen erhalten bleiben, wobei der Begriff der&nbsp;<a href="https://de.wikipedia.org/wiki/Stetige_Funktion" data-url="https://de.wikipedia.org/wiki/Stetige_Funktion">Stetigkeit</a>&nbsp;durch die Topologie in sehr allgemeiner Form definiert wird.</p> </dd> <dt data-type="glossterm"><dfn id="dfn-variable">Variable</dfn></dt> <dd data-type="glossdef"><p>In der&nbsp;Programmierung&nbsp;ist eine&nbsp;Variable&nbsp;ein abstrakter Behälter für eine Größe, welche im Verlauf eines&nbsp;Rechenprozesses&nbsp;auftritt. Im Normalfall wird eine Variable im&nbsp;Quelltext&nbsp;durch einen Namen bezeichnet und hat eine&nbsp;Adresse&nbsp;im Speicher einer Maschine.</p> </dd> <dt data-type="glossterm"><dfn id="dfn-vektorgrafik">Vektorgrafik</dfn></dt> <dd data-type="glossdef"><p>Eine&nbsp;Vektorgrafik&nbsp;ist eine&nbsp;Computergrafik, die aus&nbsp;grafischen Primitiven&nbsp;wie Linien,&nbsp;Kreisen,&nbsp;Polygonen&nbsp;oder allgemeinen Kurven (Splines) zusammengesetzt ist.</p> </dd> <dt data-type="glossterm"><dfn id="dfn-voxel">Voxel</dfn></dt> <dd data-type="glossdef"><p>Bei einem räumlichen Datensatz, der in diskretisierter Form in kartesischen Koordinaten vorliegt, bezeichnet Voxel den diskreten Wert an einer XYZ-Koordinate des Datensatzes. Voxel (zusammengesetzt aus dem englischen volume vox und el von elements[1]) bezeichnet in der Computergrafik einen Gitterpunkt („Bild“punkt, Datenelement) in einem dreidimensionalen Gitter. Dies entspricht einem Pixel in einem 2D-Bild, einer Rastergrafik.</p> </dd> </dl> 
	</div>
			
				
				
	</div>

</body>
</html>